ریشه‌های افزایش نرخ بیکاری زنان

«نرخ بیکاری زنان در ایران حدود هشت برابر ژاپن و 2برابر کشور ترکیه است.» آماری که مشاور رییس‌جمهوری و رییس سازمان اسناد و کتابخانه ملی از زاویه دیگری به آن می‌نگرد. اشرف بروجردی در این‌باره به «فراز» می‌گوید: «اصولا بحث افزایش بیکاری در بین زنان ایرانی مطرح نیست، بحث بر سر این است که زنان از ابتدا به‌کار گرفته نمی‌شدند درحالی که کشورهای دیگر محدودیتی برای اشتغال زنان قایل نیستند.»

«زنان تحصیل‌کرده در اکثر نقاط ایران از جمله در روستاها سه تا چهار برابر مردان بیکار هستند» و «بازار کار کشور از تبعیض جنسیتی رنج می‌برد»؛ اینها فقط دو نمونه از اظهارنظرهایی است که به‌تازگی از سوی مسوولان دولتی و کارشناسان حوزه کار مطرح شده است. اما دلیل این وضع و ثبت آمار از بیکار زنان چیست؟

با کمبود حضور مواجهیم نه کاهش حضور

رییس سازمان اسناد و کتابخانه ملی در پاسخ به این پرسش معتقد است که «در دیگر کشورها زنان با توجه به ظرفیت و توانمندی‌شان به کار گرفته می‌شوند درحالی که در ایران همواره با کمبود حضور زنان مواجه هستیم نه کاهش حضور آن‌ها. حالا سوالی که مطرح می‌شود این است که چرا زنان در عرصه‌های کاری حضور نداشته‌اند؟ در جواب به این پرسش دو دلیل وجود دارد؛ علت نخست مربوط به مسایل فرهنگی است، یعنی والدین و همسر یک زن با حضور آنان در جامعه و مشاغل مخالف هستند و از طرف دیگر برخی زنان نیز پس از تحصیل احساس می‌کنند باید ازدواج کنند و تشکیل خانواده دهند بنابراین به فکر پیدا کردن شغل و کسب جایگاه اجتماعی نیستند. دلیل دوم به دیدگاه کارفرمایان بازمی‌گردد. به این معنا که کارفرمایان به‌طور معمول ترجیح می‌دهند از زنان در تصدی یا منصبی استفاده نکند چون یکسری موارد از جمله اضافه کاری را نمی‌تواند به او تحمیل کند یا چون احتمال ازدواج و بعد بارداری او وجود دارد و باید به مرخصی بارداری و زایمان برود.»

به گفته بروجردی «آن زمان گذشته که کارفرمایان زنان را به‌کار می‌گرفتند چون می‌توانستند حقوق کمتری به آن‌ها پرداخت کنند درحال حاضر بسیاری از خانم‌ها به حق خود واقف هستند.»

زنان باید کار کارشناسی ارایه دهند

اما نکته مهم میزان حضور زنان در مشاغل رسمی و دولتی و در سوی دیگر بخش خصوصی است که شاید بتوان این دو را از حیث منزلت اجتماعی و حقوق از یکدیگر متمایز کرد. مشاور رییس‌جمهوری با بیان اینکه زنان کم‌وبیش در کارهای بخش خصوصی حضور دارند، توضیح می‌دهد: «به‌طور معمول زنان در این بخش می‌توانند مشاغلی با سمت پایین‌تر و در نقش یک کارمند معمولی ظاهر شوند درحالی که باید بتوانند کار کارشناسی خوب ارایه دهند و در کارهای اجرایی و جدی‌تر هم سهم داشته باشند.»

مشکلات فرهنگی بر سر راه

تاکید بروجردی بر این است که «قبل از هر چیزی اشتغال زنان بار فرهنگی دارد؛ باور به اینکه زنان هم می‌توانند همپای مردان که دارای توانایی و قدرت اشتغال هستند، در عرصه‌های مهم شغلی حضور داشته باشند. این بار فرهنگی گاهی بر زنان غالب می‌شود یعنی اینکه می‌پذیرند که در خانه راحت‌تر هستند و در سوی دیگر پدر و مادر با تفکر سنتی اعتقاد دارد اگر دخترش سر کار برود تن به ازدواج نمی‌دهد، گاهی پس از ازدواج هم همسر تمایلی به اشتغال زن ندارد.»

با همه این‌ها نکته‌ای که در این میان ذهن را به چالش می‌کشد میزان مطالبه‌گری زنان برای مناصب و مشاغل در عرصه‌های اجتماعی و فرهنگی است. موضوعی که به عقیده بروجردی «زنان چندان در این بخش مطالبه‌گر نبوده‌اند که یکی از دلایل آمار اعلام شده درباره نرخ بیکاری در میان آن‌هاست.»

حضور زنان؛ کمتر از یک پنجم کل شاغلان

این توضیح رییس سازمان اسناد و کتابخانه ملی درحالی است که نگاهی به آمار ارایه شده درباره بیکاری در بهار امسال نشان‌دهنده نتایج نگران‌کننده‌ای درباره مشارکت اقتصادی زنان است. به گفته یک فعال حوزه زنان «وضعیت اشتغال زنان به خودی خود مناسب نیست، چنانکه گزارش‌های رسمی نشان می‌دهد کمتر از یک پنجم کل شاغلان کشور را زنان تشکیل می‌دهند.» مهناز قدیرزاده به «ایلنا» گفته است: «با این وجود، طی یک سال منتهی به بهار ۹۸ شاهد ریزش شاغلان زن و عجیب‌تر از آن کاهش جمعیت فعال زنان بوده‌ایم.»

حمایت دولت وجود ندارد

درحالی که این کارشناس روابط کار از وضع فعلی اشتغال اظهار نگرانی کرده است، بروجردی به دولت پیشنهاد می‌کند: «نگاه حمایتی دولت به حضور زنان در اشتغال اهمیت زیادی دارد اما هم‌اکنون حمایت ویژه‌ای وجود ندارد. به‌عنوان مثال یک زن ازدواج می‌کند و باردار می‌شود بنابراین باید یکسری تسهیلات برای او تعریف شود تا حامی او در شرایط سخت باشد. این تسهیلات باید در چارچوب قانون هم باشد. این قانون و تسهیل‌گری باید در هر دو بخش خصوصی و دولتی اعمال شود.»

مشاور رییس‌جمهوری تاکید می‌کند: «راه دیگر کاهش نرخ بیکاری زنان این است که باید سهمیه‌ای برای به‌کارگیری زنان در دستگاه‌های دولتی و خصوصی در نظر گرفته شود.»

زنان سرمایه کارآفرینی ندارند

اما این همه ماجرا نیست چراکه مشارکت اقتصادی زنان هم در ایران فقط 19درصد است. یعنی زنان ایرانی در این حوزه هم فعالیت چشمگیری نداشته‌اند درحالی که می‌توانند از این مسیر راه‌های ترقی و کارآفرینی را هم تجربه کنند. بروجردی دلیل آمار به ثبت رسیده در این بخش را هم به سه علت تقسیم می‌کند. به گفته او «مشارکت اقتصادی منوط به داشتن سرمایه، دانستن الفبای تجارت و آگاهی از دادوستد در بازار کار است؛ اینها درحالی تعریف می‌شوند که بسیاری از زنان ایرانی این سه مورد را ندارند. شم اقتصادی هم دیگر موضوعی است که فعالیت در کارهای اقتصادی و تجاری اهمیت دارد و زنان به‌طور معمول آشنایی با آن ندارند بنابراین در صورت ورود به این عرصه‌ها خیلی زود دچار ناامیدی و ورشکستگی می‌شوند.»

همه این‌ها درحالی است که بارها مسوولان دولتی و نمایندگان مجلس درباره حق و حقوق زنان به بیان اظهارنظر پرداخته‌اند. «توان‌افزایی اقتصادی زنان چه زنان سرپرست‌خانوار و چه دختران جوان فارغ‌التحصیل» نمونه‌ای از ده‌ها وعده‌ای است که معاون رییس‌جمهوری در امور زنان و خانواده ماه گذشته درباره آن صحبت و آن را از مهمترین برنامه‌های این معاونت اعلام کرده است اما اینکه آیا ابزار اجرا و پیشروی اهداف‌شان را دارند پرسشی است که در کمتر از دو سال باقی مانده از دولت دوازدهم به آن پاسخ داده خواهد شد.

ممکن است به این مطالب نیز علاقمند باشید

ارسال دیدگاه

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

از اینکه دیدگاه خود رو با ما در میان گذاشتید، خرسندیم.