بیمه؛ حلقه مفقوده افزایش چک‌های برگشتی

چک های صیادی نیز نتوانست بحران برگشت چک ها را حل کند

درحالی از اجرای سامانه صیاد از سوی بانک مرکزی به‌منظور کاهش چک‌های برگشتی 16 ماه می‌گذرد که آبان‌ماه امسال ۶۸۶هزار فقره چک به ارزش ١٠٠هزار میلیارد ریال برگشت خورده که معادل ۹درصد از چک‌های برگشت خورده است. «جمشید پژویان» استاد بازنشسته اقتصاد دانشگاه علامه‌طباطبایی در این‌باره به «فراز» می‌گوید: «سیستم بانکی ایران اعتبارها را به‌خوبی توزیع نمی‌کند، این درحالی است که نرخ‌های بازده نیز در فعالیت‌های سرمایه‌گذاری بیشتر از آن نرخ سودی است که فرد گیرنده اعتبار آن را به‌صورت چک دریافت کرده بنابراین کاملا به نفع اوست که آن چک برگشت بخورد.»

بانک مرکزی در آخرین گزارش خود از چک‌های برگشتی اعلام کرد این چک‌ها در آبان امسال نسبت به ماه قبل از نظر تعداد ١١درصد بیشتر شده اما از نظر مبلغ ۲.۵درصد کاهش یافته است. در این مدت در کشور ٩درصد از کل تعداد چک‌های مبادله‌ای و ١٢درصد از کل مبلغ چک‌های مبادله‌ای برگشت داده شده است. در تهران نیز حدود ٢١٣هزار فقره چک بـه ارزش بیش از بر ۴۶هزار میلیارد ریال برگشت داده شده؛ بدین معنا که ۸.۵درصد از کل تعداد چک‌های مبادله‌ای در پایتخت و ۱۰.۷درصد از کل مبلغ چک‌های مبادله‌ای برگشت داده شده است.د

طبق این گزارش،بیش‌ترین نسبت تعداد چک‌های برگشتی به کل چک‌های مبادله‌ای در استان‌های کهگیلویه‌وبویراحمد با ۱۷.۱درصد، چهارمحال‌وبختیاری با ١٣درصد و خراسان‌شمالی با ۱۲.۹درصد بوده و استان‌های گیلان با ۶.۵درصد)، یزد با ۷.۸درصد و البرز با ۸.۱درصد پایین‌ترین نسبت تعداد چک‌های برگشتی به کل تعداد چک‌های مبادله شده در استان را به خود اختصاص داده‌اند.

در آبان امسال بیشترین نسـبت ارزش چک‌های برگشـتی به کل ارزش چک‌های مبادله شده در استان به ترتیب به استان‌های خراسان‌جنوبی با ۲۰.۵درصد، کرمان با ۱۹.۴درصد) و خراسان‌شمالی با ۱۷.۷ درصد اختصاص یافته و استان‌های گیلان با ۸.۹درصد، البرز و کرمانشاه هر کدام ١١درصد و زنجان با ۱۱.۶درصد کمترین نسبت ارزش چک‌های برگشتی به کل ارزش چک‌های مبادله شده در استان را به خود اختصاص داده‌اند.

صیاد؛ متخصص نام‌های عجیبیم

این آمار و ارقام درحالی است که یک کارشناس حوزه بانک در این‌باره می‌گوید: «بانک مرکزی تصمیم گرفته که چک‌ها دست به دست نشوند و وقتی این چک‌ها برگشت خوردند معلوم نشود مقصر اصلی چه کسی است؛ این چک‌ها درحالی صیاد نام‌گذاری شده‌اند که مسوولان کشور متخصص گذاشتن نام‌های عجیب و غریب هستند، در هیچ جای دنیا این‌گونه با واژگان بازی نمی‌شود. از این موضوع که بگذریم پرسش اصلی این است که دلیل بالا بودن چک‌های برگشتی در ایران نسبت به دنیا چیست.»

به گفته پژویان «این اتفاق مشابه زیاد بودن فرار مالیاتی است؛ با وجود اینکه قابل‌مقایسه نیستند اما یک مقدار دلایل مشابه دارند. در درجه اول علت بالا بودن چک‌های برگشتی این است که سیستم بانکی ایران به خوبی اعتبارها را توزیع نمی‌کند؛ شخص اعتباری را گرفته و به صورت چک به او پرداخت شده؛ فرد این چک را در زمان مقرری که باید بازپرداخت می‌کرده، نکرده از این‌رو این چک ابتدا به چک مشکوک‌الوصول تبدیل شده و بعد هم چک برگشتی.»

بانک چگونه به برگشت چک دامن زده است؟

این استاد بازنشسته اقتصاد با بیان اینکه یکی دیگر از دلایل زیاد بودن چک‌های برگشتی «نرخ بازدهی» است، توضیح می‌دهد: «این نرخ در بخشی از اقتصاد ایران وجود داشته و الان هم کمی وجود دارد اما بعد از تحریم‌ها یک دگرگونی در اقتصاد کشور به‌وجود آمده؛ در گذشته با توجه به وجود نرخ‌های بازدهی با 100، 200 یا 300درصد در بخش‌هایی از فعالیت‌های سرمایه‌گذاری، وقتی آن را مقایسه کنید متوجه می‌شوید که بارها و بارها بیشتر از آن نرخ سودی است که فرد گیرنده اعتبار – که آن را به‌صورت چک دریافت کرده- بخواهد به بانک پس بدهد. در نتیجه کاملا به نفع اوست که آن چک را برگشت بدهد و همچنان آن وام را در اختیار داشته باشد.»

به گفته پژویان «جریمه هم اگر باشد یا بخشیده می‌شود یا اینکه جریمه باز هم به مراتب کمتر از پولی است که او دریافت کرده تا به کارهای بسیار سودآور ادامه دهد. در مواردی نیز کسانی که وام و اعتبار دریافت می‌کنند در مقابل آن فقط یک تضمین‌هایی مثل سند زمین ارایه می‌دهند که بسیار راحت می‌شود در این‌گونه موارد تقلب کرد و ارزش آن اعتبار را به‌مراتب زیادتر نشان داد؛ بانک هم زمانی که می‌خواهد تضمین را مورد استفاده قرار دهد، متوجه می‌شود در این تضمین خدشه‌ای وجود داشته، در واقع چنین ارزشی نداشته است.»

بخش خصوصی وام‌گیرنده را خودش تعیین می‌کند

تاکید این اقتصاددان این است «در چنین سیستمی به نفع گیرنده وام است که چک را نگه دارد. در برابر آن نیز در مورد کسی که وام و اعتبار را دریافت کرده، هیچ بررسی نمی‌شود. در این میان، بخش خصوصی خودش متوجه است که به چه کسی وام بدهد و به چه کسی ندهند.»

«ارزیابی اقتصادی»؛ موضوع دیگری است که این استاد دانشگاه آن را مهم در سیستم بانکی می‌داند. به گفته پژویان «به‌طور عمده چک‌های برگشتی متعلق به بانک‌هایی است که در قبال یکسری پرداخت وام و اعتبار، به‌طور تضمینی چک‌هایی را گرفتند که بعدها برگشت خورده‌اند چون آن پروژه‌ای که بابتش وام گرفته شده ارزیابی اقتصادی نشده و نمی‌شود. این درحالی است که در هیچ یک از کشورهای توسعه‌یافته و پیشرفته دنیا و حتی کشورهای درحال توسعه این اتفاق نمی‌افتد.»

بانک با بیمه طرف است

یکی از مباحثی که در این‌باره اهمیت پیدا می‌کند این است که دنیا چه رویکردی داشته تا این مشکل سیستم بانکی را رفع کند. این کارشناس حوزه بانک در این خصوص توضیح می‌دهد: «سال‌هاست در سیستم‌های بانکی جهان به کسی وام و اعتبار می‌دهد که فرد پروژه خود را بیمه کرده باشد. در واقع، بین بانک‌ها و افرادی که از بانک‌ها وام و اعتباری می‌گیرند تشکیلاتی به‌نام بیمه وجود دارد که به‌طور تخصصی وام‌گیرنده طرح و پروژه خود را ارایه می‌کند و بیمه آن را ارزیابی و تضمین می‌کند که این پروژه بازدهی مناسب را دارد یا خیر. علاوه‌بر این بیمه‌گر خرج و بیمه آن پروژه را می‌دهد یعنی بانک با شرکت‌های تخصصی بیمه سروکار دارد. شرکت‌هایی که به‌شکل تخصصی طرح‌ها را ارزیابی می‌کنند.»

پژویان با تاکید بر اینکه مشکلات فراوانی در سیستم بانکی ایران وجود دارد که باعت اختلال و فساد می‌شود، می‌گوید: «چه ایرانی، چه اروپایی، چه آمریکایی، مردم، مردم هستند اینطور نیست که مردم ایران مردم بدی باشند. شاید مردم دنیا هم در این سیستم بانکی ایران قرار داشتند به‌مراتب بدتر عمل می‌کردند. سیستم فسادزاست وگرنه ان‌طور نیست که مردم مشکلی داشته باشند.»

آنچه از سخنان این کارشناس بانکی به‌نظر می‌رسد این است که درمجموع در ایران مدیریت اقتصاد مناسب به‌ویژه در این حوزه وجود نداشته است که به‌صورت کارآمد جلوی تخلف‌های بانکی و فساد را بگیرد. سیستم مناسبی که با سیاست‌گذاری دقیق بتواند اقتصاد را اداره کند. شاید این گفته پژویان درست باشد که معتقد است در جای لم یزرع انتظار دارید چه بروید؟ پاسخ ساده است علف هرز. اتفاقی که آمار هم بیانگر آن است که در بخش بانکی ایران افتاده و طرح‌های جدید بانک مرکزی هم پاسخگویی لازم را برای کاهش چک‌های برگشتی نداشته است.

ممکن است به این مطالب نیز علاقمند باشید

ارسال دیدگاه

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

از اینکه دیدگاه خود رو با ما در میان گذاشتید، خرسندیم.