پیش در آمد خروج با گام پنجم

آخرین وضعیت برجام در گفت و گو با حمیدرضا آصفی واکاوی شد

شامگاه یکشنبه ۱۵ دی درحالی ایران با انتشار بیانیه‌ای از جزییات گام پنجم برجام و نهایی پرده برداشت که مهلت دوماهه تعیین‌شده برای برداشتن گام‌های رو به جلو و ملموس از سوی اروپایی‌ها با هدف نجات برجام پایان یافته بود. «حمیدرضا آصفی»، سخنگوی اسبق وزارت امور خارجه در این‌باره به «فراز» می‌گوید: «این رفتار ایران مطابق با بند 36 توافق هسته‌ای است که در مقابل بی‌عملی رهبران اروپایی در حداقل 10ماه اخیر رقم خورده است.»

ظرفیت غنی‌سازی، درصد غنی‌سازی، میزان مواد غنی شده و تحقیق و توسعه از جمله مواردی است که محدودیت‌ها درباره آن‌ها از سوی ایران برداشته است. در واقع، از این به‌ بعد برنامه هسته‌ای ایران صرفا بر اساس نیازهای فنی خود پیش خواهد رفت. طبق بیانیه اعلام شده ایران، گام نهایی که هیچ محدودیتی را در تعداد سانتریفیوژها نمی‌پذیرد همانند گام‌های قبلی ایران بر پایه بندهای ۲۶ و ۳۶ برداشته ‌شده‌ است.

گازرسانی و تحقیق در زمینه سانتریفیوژها

طبق گام چهارم در «فُردو» که دو ماه پیش برداشته شد گازرسانی به ۱۰۴۴ سانتریفیوژ این سایت در دستور کار قرار گرفت. همان موقع یعنی آبان‌ماه امسال، حسن روحانی، رییس‌جمهوری در پایان فرصت دو ماهه سوم ایران به طرف‌های باقی‌مانده در برجام به سازمان انرژی اتمی کشور دستور داد که گام چهارم را در فردو با گازدهی به سانتریفیوژها در این تاسیسات آغاز کند.

ایران پیشتر در گام سوم تحقیق و توسعه در زمینه سانتریفیوژهای جدید را شروع کرده‌ بود. در گام‌های اول و دوم نیز ابتدا از سقف ۳۰۰ کیلو برای ذخایر اورانیوم غنی شده عبور کرد و سپس میزان غنای آن از ۳.۶۷ تعیین شده در برجام به ۴.۵درصد افزایش داد.

همه این راه‌ها از زمانی شروع شد که آمریکا از برجام خارج شد و چشم‌ها به سمت اتحادیه اروپا به‌ویژه سه کشور آلمان، فرانسه و انگلیس دوخته شد تا برجام را نجات دهند. آن‌ها در این مدت بارها راهکارها و سازکارهایی را ارایه کردند که تا الان همگی در حد حرف و شعار باقی ماندند. نمونه بارز این بی‌تعهدی اروپایی‌ها «سازوکار ویژه مالی» است که قرار بود تا اواسط آبان‌ماه سال گذشته و همزمان با دور دوم تحریم‌های آمریکا وارد فاز اجرایی شود.

نیم‌بند نمادین اینستکس

پس از چند ماه تاخیر این سازوکار جای خود را به «اینستکس» داد؛ سازوکاری که ابتدا برای نخستین بار 11بهمن‌ماه در بیانیه سه کشور عضو اتحادیه اروپا در نشستی که در حاشیه اجلاس مجمع عمومی سازمان ملل برگزار شده بود، انعکاس یافت اما هنوز وارد فاز اجرایی نشده است. حتی نیمه اول ماه گذشته نیز ۶ کشور اروپایی دیگر شامل بلژیک، دانمارک، سوئد، فنلاند، نروژ و هلند به اینستکس ملحق شدند و شمار اعضای آن به ۹ رسید اما با همه این‌ها هنوز اقدام ملموس و عینی که نشانگر اجرای برجام از سوی طرف مقابل باشد، به چشم نمی‌خورد.

موضوعی که سفیر سابق ایران در امارات‌متحده‌عربی و فرانسه از آن به‌عنوان نیم‌بندی نمادینی یاد می‌کند که آن هم عملیاتی نشده است. به اعتقاد آصفی «ایران بیشتر از این‌ها نمی‌توانست صبوری کند و منتظر باشد تا اروپا شاید کاری بکند. در این مدت از سوی مقام‌های ایرانی بارها هشدارهایی داده شد و برای هر گام و کاهش تعهدات خود فرصتی دو ماهه به طرف اروپایی داد از این‌رو با توجه به رفتار و تعهدگریزی آن‌ها در نهایت مجبور شد تا گام پنجم را هم بردارد.»

تا رفتار اروپایی‌ها چه باشد

تاکید سخنگوی اسبق وزارت امور خارجه بر این است که «کاری غیرعادی از سوی ایران انجام نشده است. از آنجایی که روند بی‌عملی اروپایی‌ها ماه‌ها طول کشید و ایران اعلام کرده بود تعهدات خود را در توافق هسته‌ای کاهش خواهد داد سرانجام مهلت دوماهه تعیین‌شده برای برداشتن گام‌های بعدی نیز به سر رسید هرچند مقام‌های ایران هر بار به طرف‌های اروپایی اعلام کرده است که گام‌های ایران قابل بازگشت خواهند بود اما این کار منوط به رفتار اروپایی‌هاست.»

از طرفی، بسیاری از صاحب‌نظران مسایل منطقه و بین‌الملل عنوان می‌کنند که در سال‌های اخیر توافق هسته‌ای از جمله مهم‌ترین حلقه‌های زنجیره‌ای بوده که مانع از فروپاشی امنیت خاورمیانه بحران‌خیز شده است. نکته‌ای که آصفی آن را چندان با روندی که طرف‌های مقابل ایران در این توافق در پیش گرفته‌اند، مطابق نمی‌داند. به اعتقاد این سیاستمدار «اگر کارشناسان غربی نیز بر این نکته تاکید دارند پس چرا نتیجه 10سال مذاکره این‌گونه شد. اگر این توافق کارکردی در صلح و ثبات منطقه خاورمیانه داشته است چرا اروپایی‌ها آن را اینقدر شکننده و ضعیف کردند. این‌ها پرسش‌هایی هستند که مقام‌های اروپایی نسبت به آن پاسخگو باشند.»

سخنان آصفی درحالی است که احتمالا خیلی‌ها باور دارند که ایران به توافق هسته‌ای پایبند ماند اما عوامل گوناگون به‌ویژه سیاست‌های یکجانبه‌گرایانه آمریکا سایه شوم جنگ را بر خاورمیانه بازگرداند و حالا این سوال مطرح می‌شود که در فردای بدون برجام چه سرنوشتی انتظار منطقه و جهان را می‌کشد.

ممکن است به این مطالب نیز علاقمند باشید

ارسال دیدگاه

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

از اینکه دیدگاه خود رو با ما در میان گذاشتید، خرسندیم.