پرواز 752؛ از سقوط تا کمیته تحقیق

همه حاشیه های سقوط هواپیمای اوکراینی از صبحگاه 18 دی ماه تا دیروز

هواپیمای مسافربری بوئینگ ۷۳۷ خطوط هواپیمایی اوکراین، سحرگاه چهارشنبه گذشته، مدت کوتاهی پس از بلند شدن از فرودگاه امام‌خمینی تهران سقوط کرد و تمامی ١٧٦ سرنشین آن جان‌باختند. اگرچه مقام‌های مختلف کشور و در راس آن‌ها رییس سازمان هواپیمایی ایران بارها علت این سانحه هوایی را نقص فنی هواپیما اعلام کرده‌اند اما یک روز پس از حادثه، مقام‌های کانادایی این ادعا را مطرح کردند که علت سقوط، ممکن است اصابت موشک زمین به هوا از نوع تور-ام یک، ساخت روسیه به هواپیما بوده باشد.

این ادعا درحالی مطرح شد که بلافاصله رییس هواپیمایی کشوری برخورد موشک به هواپیمای اوکراینی را از لحاظ علمی غیرممکن دانست و گفت: «چنین شایعاتی هیچ‌گونه منطقی ندارد. همزمان با این هواپیما چندین پرواز داخلی و خارجی در فضای ایران و در همین ارتفاع هشت هزار پایی در حال پرواز بودند و موضوع برخورد موشک با این هواپیما نمی‌تواند صحت داشته باشد.»

طبق اعلام سازمان هواپیمایی، هواپیمای بوئینگ ۸۰۰-۷۳۷ با علامت ثبت UR-PSR با شماره پرواز ۷۵۲ در ساعت ۶ و 12دقیقه صبح روز چهارشنبه 18دی‌ 98 از فرودگاه امام خمینی در تهران به مقصد کی‌یف، پایتخت اوکراین پرواز کرد. پس از قطع ارتباطات با بخش کنترل ترافیک در ساعت ۶ و 18دقیقه در حوالی صباشهر در استان تهران سقوط کرد.

هواپیما ۱۶۷ مسافر و ۹نفر خدمه پروازی داشت که همه آنها جان خود را از دست دادند. ۱۴۶ نفر از مسافران گذرنامه ایران، ۱۰نفر گذرنامه افغانستان، پنج نفر گذرنامه کانادا، چهار نفر گذرنامه سوئد و ۲نفر گذرنامه اوکراین داشتند. هر ۹نفر خدمه پرواز هم تبعه اوکراین بودند. تعداد زیادی از مسافران ایرانی این پرواز دارای تابعیت دوگانه بودند و ۱۴۶نفر ذکر شده بنا به گفته مقام‌های رسمی، با گذرنامه ایران به این کشور وارد شده بودند.

جعبه سیاه را به آمریکا نمی‌دهیم

«جعبه سیاه»؛ نخستین مولفه‌ای است که بازگشایی آن پس از هر سانحه هوایی اهمیت پیدا می‌کند. شرکت سازنده این هواپیما، بوئینگ، یا دولت آمریکاست که مسوولان کشور اعلام کردند جعبه سیاه کشف شده در محل سقوط را تحویل شرکت سازنده نخواهد داد و بررسی آن را ایران خود برعهده خواهد گرفت. طبق اعلام آن‌ها «در صورتی که نیاز به اطلاعات و کمک فنی در این مورد باشد، از کشورهای دارای فناوری لازم کمک گرفته خواهد شد.»

هرچند رییس سازمان هواپیمایی گفته بود که «جعبه‌های سیاه هواپیما شامل دستگاه ثبت اطلاعات پروازی(FDR) و دستگاه ضبط صدای کابین خلبان(CVR) توسط عوامل تجسس و نجات پیدا شده و در اختیار تیم بررسی سانحه است. هر دو دستگاه در اثر سانحه و آتش‌سوزی آسیب دیده‌اند. قسمت حافظه هر دو دستگاه وجود دارد اما آسیب فیزیکی روی آنها قابل‌مشاهده است.» به گفته عابدزاده «ایران حساسیتی درباره جعبه سیاه ندارد و منافع همه کشورهای درگیر در ماجرا این است که اطلاعات آن بازیابی شود تا جزییات حادثه مشخص شود.»

علی عابدزاده همزمان با اعلام این خبر توضیح داد که «گزارش اولیه سقوط هواپیما برای اوکراین به‌عنوان کشور محل ثبت هواپیما، آمریکا به‌عنوان کشور سازنده، سوئد و کانادا به‌عنوان کشورهای متقاضی ارسال شده است. با این توضیح که چند نفر از قربانیان این سانحه از شهروندان کانادا و سوئد بوده‌اند.»

اعلام وضعیت غیرعادی نشد

به گفته رییس سازمان هواپیمایی کشوری «هواپیمای اوکراینی پس از برخاستن از باند فرودگاه تا ارتفاع هشت هزار پا صعود کرد و پس از آن، اطلاعات هواپیما از صفحه رادار حذف شد و با از دست دادن سریع ارتفاع، به زمین برخورد کرد. پیش از سانحه، هیچ پیامی رادیویی از خلبان در مورد وضعیت غیرعادی هواپیما دریافت نشده بود.» به گفته عابدزاده «مسیر برخورد هواپیما نشان می‌دهد که هواپیما ابتدا در حال خروج از فرودگاه به سمت غرب حرکت می‌کرده، پس از بروز مشکل به سمت راست چرخش کرده و در زمان سقوط دارای خط سیری در مسیر بازگشت به فرودگاه بوده است.»

این سخنان درحالی منتشر شد که رویترز به نقل از دبیر شورای امنیت اوکراین اعلام کرد که «بازرسان اوکراینی در جست‌وجوی قطعات احتمالی از یک موشک روسی در محل سقوط هواپیمای اوکراینی در ایران هستند.» او این سخنان را به‌دنبال انتشار عکسی در اینترنت بیان کرد. اولکسی دانیلوف در پیامی در فیس بوکش نوشت: «اوکراین به‌دنبال دلایل احتمالی مختلف سقوط این هواپیما است، از جمله احتمال حمله موشکی، تصادم، انفجار موتور یا اقدام تروریستی.»

آمریکا در کنار اوکراین است

هم زمان وزیر خارجه آمریکا نیز در پیامی در توییتر خود سانحه هوایی روز گذشته را به بازماندگان قربانیان و ملت ایران تسلیت گفت. به گفته او «دولت آمریکا این واقعه را دنبال می‌کند و آماده کمک به اوکراین در تحقیقات پیرامون آن است.»

پس از آن، رییس سازمان هواپیمایی کشوری از همه کشورهای ذی‌نفع خواست تا نمایندگان خود را برای بررسی حادثه هواپیمای اوکراین در نزدیکی تهران معرفی کنند.

به‌دنبال این خواسته مقام‌های ایران، ولودیمیر زلنسکی، رییس‌جمهوری اوکراین، در تماسی تلفنی با نخست وزیر بریتانیا از این کشور دعوت کرد تا به تیم تحقیق درباره سانحه هوایی اخیر شرکت هواپیمایی این کشور بپیوندد. بوریس جانسون نیز از این ایده حمایت و تاکید کرده که بهترین کارشناسان بریتانیایی باید در تحقیقات برای بررسی این فاجعه حضور داشته باشند.

همزمان جاستین ترودو، نخست‌وزیر کانادا نیز ضمن ابراز همدردی با بازماندگان قربانیان اعلام کرد که در روزهای آینده پیگیر روشن شدن دلالیل وقوع این سانحه خواهد شد.

اصابت موشک طبق رصد ماهواره‌ای

درحالی این سخنان در پنج‌شنبه گذشته به مرور داغ‌تر شد که سی‌بی‌اس و نیوزویک به نقل از منابع اطلاعاتی آمریکایی که هویت‌شان فاش نشد، نوشتند که از نظر آنها هواپیمای اوکراینی با موشک ساقط شده است. همزمان خبرگزاری رویترز نیز به نقل از چند مقام‌ آمریکایی نوشت که از نظر آنها این هواپیما با موشک ایرانی ساقط شده است. مبنای این گزارش‌ها نیز رصد ماهواره‌ای آمریکا عنوان شد. رسانه‌های آمریکایی از قول منابع اطلاعاتی‌شان نوشتند که از نظر آنها این ساقط شدن ادعایی با پدافند هوایی «به اشتباه» و «تصادفی» بوده است. هرچند تاکنون وزارت دفاع آمریکا حاضر به ارایه توضیحی در این‌باره نشده است اما دو مقام ارشد پنتاگون گزارش کرده‌اند که سیستم دفاع هوایی ایران به اشتباه به این هواپیمای مسافربری دو موشک شلیک کرد و بعد هواپیما منفجر شد.

روزنامه گاردین نیز گزارش داد که شواهد آمریکا درباره ساقط شدن هواپیما، علاوه‌بر کانادا، در اختیار مقام‌های بریتانیایی هم گذاشته شده است.

اطمینان‌خاطر رییس‌جمهوری به اوکراین

پس از همه این خبرها، حسن روحانی و ولودیمیر زلنسکی، روسای‌جمهوری ایران و اوکراین با هم گفت‌وگویی تلفنی داشتند. در این مکالمه دو طرف بر همکاری مشترک در تحقیقات راجع به علت سقوط هواپیما تاکید کردند. روحانی به همتای اوکراینی خود اطمینان‌خاطر داد: «دستور می‌دهم که تیم مشترکی از کارشناسان دو کشور برای بررسی دقیق علت این حادثه تشکیل شود.»

به‌دنبال این گفت‌وگو، رییس‌جمهوری اوکراین در بیانیه‌ای خواهان دسترسی به گزارش‌های جدید درباره سقوط هواپیما شد. او گفت: «کشور ما به‌دنبال کشف حقیقت است برای همین ما در حال گفت‌وگو با شرکای بین‌المللی خود هستیم. اگر شما هر نوع مدرک و شواهدی دارید که به ما در تحقیقات‌مان کمک می‌کند لطفا برای‌مان بفرستید.»

انتشار عکس کلاهک منتسب به موشک

نکته دیگری که در مورد این سانحه وجود داشت عکسی بود که در آخرین روز هفته گذشته در میان کاربران شبکه‌های اجتماعی دست به دست می‌شد و آن کلاهک منتسب به موشک ضدهوایی تور در محل حادثه بود. به‌دنبال انتشار این عکس، حسن رضایی‌فر، رییس کمیسیون سوانح سازمان هواپیمایی ایران ضمن رد احتمال ساقط شدن هواپیمای اوکراینی بر اثر برخورد موشک پدافندی درباره این عکس، به ایرنا گفته است: «این عکس را رد می‌کنیم زیرا نخستین بار در یکی از سایت‌های خارجی و یک توئیت منتشر شد.» رضایی‌فر ادعای مقام‌های آمریکایی مبنی بر احتمال ساقط شدن هواپیمای اوکراینی به طور تصادفی را رد کرده و گفته است: «ایران آماده است دلایل خود را در حضور همه رسانه‌ها مطرح کند.» به اعتقاد او «رسانه‌های خارجی می‌خواهند علیه ایران هجمه ایجاد کنند.»

واکنش سخنگوی دولت

پس از این سخنان، علی ربیعی، سخنگوی دولت نیز گفت: «امروز به روش کاملا حساب شده و شناخته شده در عملیات روانی به نقل از یک منبع آگاه از پنتاگون که خواسته نامش فاش نشود خبر اصابت دو موشک به هواپیمای اوکراینی را با آب و تاب در رسانه‌ها منعکس کرده است. در آینده که مشخص شد این ادعای دروغ عاری از حقیقت است هیچ‌کس مسئولیت این دروغ بزرگ را برعهده نخواهد گرفت.»

با این حال، نخست‌وزیر کانادا اعلام کرده است: «منابع مختلف اطلاعاتی دارند که هواپیما با موشک ایرانی ساقط شده است. ممکن است این غیرعمدی بوده باشد.‌ مهم است که تحقیقات جامع بین‌المللی در محل حادثه انجام شود.» به گفته ترودو «مقام‌های ایرانی تا به این جا نشان داده‌اند که متوجه حساسیت این موضوع هستند.»

کشورهایی که پروازشان را لغو کردند

به‌دنبال این سانحه و گمانه‌زنی‌ها مبنی بر سقوط این هواپیما به‌دلیل اصابت موشک، پرواز فرانکفورت به مقصد تهران بازگردانده شد. شرکت هواپیمایی لوفت‌هانزا اعلام کرد که «پرواز این شرکت به تهران در یک اقدام احتیاطی به فرانکفورت بازگشته است. ارزیابی امنیتی ما از آسمان ایران و فرودگاه تهران تغییر کرده است. پرواز روز جمعه این شرکت هم لغو شد.» این شرکت همچنین گفته است: «تمامی پروازها به تهران تا ۱۰روز آینده لغو شده است.»

همچنین وزارت خارجه بریتانیا به شهروندانش توصیه کرده است که «از سفرهای هوایی به مقصد ایران، یا از ایران یا هرگونه پرواز در داخل ایران خودداری کنند.» خطوط هوایی اتریش نیز جمعه اعلام کرد که «به دلایل امنیتی پرواز دو روز آینده خود را به تهران لغو» خواهد کرد. آژانس حمل و نقل سوئد اعلام کرد که «تمامی پروازهای شرکت‌های هوایی از ایران به سوئد تا اطلاع ثانوی و به خاطر آنچه که آنان عدم اطمینان در خصوص حادثه سقوط هواپیمای اوکراینی می‌دانند، لغو شده است.» دولت منطقه ویژه اداری هنگ‌کنگ نیز به دلیل اوضاع منطقه، هشدار قرمز را به شهروندانش برای سفر به ایران صادر کرده است.

ایرانی‌ها در انگلیس مراقب باشند

به‌دنبال این رفتار کشورهای مختلف، حمید بعیدی‌نژاد، سفیر ایران در لندن در واکنش به هشدار وزارت خارجه بریتانیا به اتباعش درباره سفر به ایران در توییتی نوشت: «مقامات عالی انگلیس به‌طور مکرر به مردم و اتباع خارجی نسبت به خطرات بی‌شمار و رو به افزایش چاقوکشی در خیابان‌های لندن و دیگر شهرهای انگلیس هشدار داده‌اند. هموطنان عزیز ایرانی به‌هنگام سفر به انگلیس، به اطلاعات مفصلی که پلیس انگلیس درخصوص خطرات حضور در مکان‌های جرم‌خیز در لندن توجه کافی کنند و هشدارهای ایمنی را جدی بگیرند.»

یکی از آخرین اظهارنظرها درباره سقوط هواپیمای اوکراینی در آسمان تهران مربوط به وزیر خارجه آلمان است که گفته: «ایران نباید دلایل سقوط هواپیمای اوکراین در نزدیکی تهران را زیر فرش بزند. به گفته هایکو ماس «این کار سبب می‌شود تا فضای بی‌اعتمادی در منطقه و فراتر از آن وخیم‌تر شود.»

این سخنان درحالی است که عباس موسوی، سخنگوی وزارت خارجه خبرهای مربوط به ساقط شدن این هواپیما توسط موشک‌های ضدهوایی ایران را «فضاسازی‌های مشکوک» خوانده و گفته است: «جمهوری اسلامی ایران تحقیقات درخصوص علت سقوط این هواپیما را طبق استانداردهای بین‌المللی و ضوابط ایکائو آغاز کرده است.»

ممکن است به این مطالب نیز علاقمند باشید

ارسال دیدگاه

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

از اینکه دیدگاه خود رو با ما در میان گذاشتید، خرسندیم.