گره کور روابط خارجی بر اقتصاد

سخنان رییس جمهور درباره رابطه مشکلات داخلی با روابط بین الملل، در گفت و گو با «علی اکبر فرازی» و « آلبرت بغزیان» واکاوی شد

«من بلد نیستم کاری به دنیا نداشته باشم و برای حل مشکلات فقط به داخل نگاه کنم. اگر اقتصاددانی بلد است که تمام روابط خارجی خراب باشد اما اقتصاد مملکت هیچ دست نخورد به ما هم بگوید.» این گزاره‌ای است که رییس‌جمهوری آن را بیان کرده است.
«علی‌اکبر فرازی»، دیپلمات پیشین کشورمان در این‌باره به «فراز» می‌گوید: «بدون بهبود مناسبات خارجی نمی‌توان انتظار اقتصاد پویا برای ایران داشت چون این دو بهم گره خورده‌اند.» موضوعی که از نظر یک استاد اقتصاد دانشگاه تهران نیز در گفت‌وگو با «فراز» امکان‌پذیر نیست. به اعتقاد «آلبرت بغزیان»، «شاید ارتباط نداشتن با دیگر کشورها به صورت موقت پاسخگویی لازم داشته باشد اما در بلندمدت یا دائم، خیر.»

بخشی از سخنرانی حسن روحانی در مجمع سالیانه بانک مرکزی به جملاتی اختصاص دارد که حاوی این پیام است؛ «بدون روابط خارجی نمی‌شود کشور را اداره کرد.» بیان دقیق‌تر سخنان او این جملات است: «ما می‌دانستیم بخشی از اقتصاد ما به سیاست و سیاست خارجی وصل است. اگر کسی بگوید که من به سیاست خارجی کار ندارم، من به دنیا کار ندارم،‌ کاملا درونگرا هستم، داخل دروازه‌هایم فکر می‌کنم و همه مشکلات اقتصاد را هم حل می‌کنم، من بلد نیستم. البته اقتصاددان هم نیستم اما بلد هم نیستم. اگر اقتصاددانی بلد است بیاید و به ما بگوید. نمی‌شود تمام روابط خارجی تخریب شده و به هم ریخته باشد، مردم احساس کنند شرایط هر روز سخت‌تر می‌شود، تحریم‌های بین‌المللی به ما فشار بیاورد، در فروش محصولات ما از جمله نفت با مشکلات مواجه باشیم اما اقتصاد مملکت هم هیچ دست نخورد، حداقل من بلد نیستم.»

تاثیر سیاست خارجی بر مباحث داخلی

درباره این صحبت‌های رییس‌جمهوری، سفیر اسبق ایران در رومانی و مجارستان می‌گوید: «مسایل بنیادی هر کشوری تابعی از عوامل متعدد است یکی از مهم‌ترین آن‌ها بحث سیاست خارجی است؛ اینکه کشوری بخواهد همه مسایل را در درون خود و با نگاه به داشته‌های داخلی حل کند چنین چیزی ممکن نیست.» دلیلی هم که «فرازی» برای این اظهارنظر خود می‌آورد این است: «مسایلی که در یک کشور ایجاد می‌شود به عوامل خارجی مرتبط است؛ رد این موضوع نگاه جامعی نخواهد بود. اقتصاد درون‌گرا به این معنا نیست که اثر تحولات سیاست خارجی بر سیاست داخلی را نادیده بگیریم. هر کنش و واکنش سیاست خارجی بر مباحث داخلی به‌ویژه مسایل اقتصادی تاثیرگذار است.»

به عقیده معاون پیشین دیپلماسی اقتصادی اتاق بازرگانی ایران «برای داشتن اقتصاد داخلی متکی بر مردم نیز باید قبل از هر چیز بنیادهای سیاست خارجی و ارتباط با دیگر کشورها را تعریف کرد تا منافع اقتصادی به دست آید. بنابراین برای دستیابی به دستاورد و تبدیل وضعیت موجود به فرصت باید در سیاست خارجی به شیوه‌ای عمل کرد که سیاست اقتصادی حداکثر سودآوری را داشته باشد.» فرازی می‌گوید: «وقتی تعاملی با سایر کشورها نباشد یا روابط با آن‌ها مخدوش باشد از واقعیت به‌دور است که اقتصاد بتواند رشد کند.»

کتاب اقتصاد را از وسط ورق نزنیم

تاکید دیپلمات پیشین کشورمان بر این است که «نظری درباره سخنان رییس‌جمهوری ندارم اما در اینجا یک پرسش مطرح است؛ زمانی که ذخایر بانک مرکزی خرج موسسه‌ها مالی و اعتباری ورشکسته شد باید می‌دانستیم که این اقدام منجر به کاهش ارزش پول ملی می‌شود بنابراین در این زمینه باید محتاطانه عمل می‌شد که به یکباره ریال اینقدر ارزش خود را از دست ندهد.»

به گفته فرازی «کتاب اقتصاد را نباید از وسط ورق زد بلکه باید دید از ابتدا چه کارهایی انجام شده که حال و روز فعلی اقتصاد ایران این‌گونه است. از شروط مهم شکوفایی اقتصاد داخل جذب سرمایه‌گذاری خارجی است برای این کار هم نیاز به اصلاح قوانین موضوعه است تا سرمایه‌گذار با اطمینان‌خاطر سرمایه‌گذاری کند و بداند کارها تحت‌تاثیر سلایق شخصی پیش نمی‌رود بلکه این قانون است که بر همه فعالیت‌ها حکم‌فرماست.»

تجارت؛ روغن موتور اقتصاد

موضوعی که یک اقتصاددان نیز با آن همسوست. به گفته بغزیان «از تجارت به‌عنوان موتور یا روغن‌موتور رشد اقتصاد یاد می‌شود بنابراین ارتباط با دنیا برای توسعه مسایل اقتصادی یک کشور ضروری است چراکه موجب ایجاد رقابت، انتقال تکنولوژی و تسهیل نقل و انتقال مالی می‌شود.»

این استاد اقتصاد دانشگاه تهران معتقد است: «بحث سرمایه‌گذاری خارجی هم از دیگر مواردی است که باید برای پویایی اقتصاد به آن توجه کرد. چین و هند از جمله کشورهایی هستند که با تکیه بر این مبحث توانستند رشد کنند. فعالیت در حوزه‌های تولید، تجارت و ارتباط بین‌المللی رابطه دو سویه است به این معنا که وقتی محدودیت یا ممنوعیتی ایجاد شود چنین رفتاری از سوی دیگر کشورها با ایرن نیز متقابل خواهد بود.»

تاکید بغزیان بر این است که «ممنوعیت یا افزایش تعرفه‌ها شاید راهکار موقتی باشد اما در بلندمدت برای فعال شدن اقتصاد یک کشور جوابگو نخواهد بود؛ راه‌حل عملی و کاربردی توسعه روابط با کشورهاست.»

قدرت چانه‌زنی نداریم

«قدرت چانه‌زنی» دیگر مولفه‌ای است که از دیدگاه این اقتصاددان اهمیت زیادی در توسعه اقتصادی دارد؛ «به عبارت دیگر وقتی در چانه‌زنی قوی عمل شود می‌توان به نقطه برد-برد دست یافت اما به‌عنوان مثال درحال حاضر ایران در تولید قدرت چانه‌زنی ندارد.»

از دیگر مباحثی که در چند ماه اخیر محل بحث و حتی مجادله مسوولان و نمایندگان مجلس بوده «تصویب یا رد معاهده بین‌المللی اف‌ای‌تی‌اف» است. موضوعی که با ارتباط شبکه بانکی ایران با سایر کشورها برای تسهیل مراوده‌های بانکی و تجاری ارتباط مستقیمی دارد. به اعتقاد بغزیان «غیرمتصور است که FATF تصویب نشود. ملحق نشدن به این معاهده به صورت بلند مدت یا دائم، اجتناب‌ناپذیر است چراکه همکاری بانک‌های کشورها وابسته به پیوستن به اف‌ای‌تی‌اف است.»

همه این مشکلات درحالی است که بغزیان می‌گوید: «مذاکره راه‌حل برون‌رفت از این چالش‌هاست؛ تصویب اف‌ای‌تی‌اف نیز به معنای پذیرفتن انجام هر کاری نیست بنابراین با مذاکره می‌توان به راهکار مناسبی دست یافت.»

ترجیح کشورها ارتباط با ایران نیست

به اعتقاد این استاد اقتصاد دانشگاه تهران «مسوولان فکر می‌کردند آمریکا در برابر ایران تسلیم می‌شود، یا اینکه منتظر بمانند تا انتخابات این کشور برگزار شود تا ترامپ برود اما باید این نکته را مدنظر داشت که به هرحال اروپا به آمریکا وابسته است و کشورهای دیگر نیز مانند کره‌جنوبی یا هند هیچ‌وقت ارتباط با ایران را به آمریکا ترجیح نمی‌دهند.»

با همه این‌ها، از آنجایی که تصویب اف‌ای‌تی‌اف یکی از عوامل تسهیل‌کننده روابط اقتصادی ایران با سایر کشورهاست اما با این حال سرنوشت نهایی آن همچنان در هاله‌ای از ابهام است. شاید یکی از مواردی که مورد نقد دولت روحانی برای توسعه اقتصادی است همین طولانی شدن تصویب FATF باشد که دست و پای دولت را بسته و حالا رییس‌جمهوری از اقتصاددانان استمداد طلبیده تا راهکاری برای مشکلات اقتصادی ارایه کنند. از طرفی، با کاهش تعهدات ایران در توافق هسته‌ای، هفته گذشته اروپایی‌ها مکانیزم ماشه را فعال کردند که خطر بازگشت تحریم‌ها را قوی می‌کند. آمریکا هم که فشار تجاری برای خروج اروپاییان از برجام را آغاز کرده و همه این‌ها فقط و فقط معیشت مردم و آینده ایران را نشانه گرفته است.

ممکن است به این مطالب نیز علاقمند باشید

ارسال دیدگاه

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

از اینکه دیدگاه خود رو با ما در میان گذاشتید، خرسندیم.