نقصان در سیستم بانکی  

شکار «تمساح خلیج‌فارس» و تحقیقات درباره پرونده نشان از اشکالات عمده در وضعیت نظام بانکی کشور داشت

اعدام سرکرده باند قاچاق و توزیع موادمخدر معروف به «تمساح خلیج‌فارس» درحالی انجام شده که این فرد در دو سال بیش از ۲هزار میلیارد تومان تراکنش بانکی داشته؛ اقدامی که به اعتقاد کارشناسان در این مورد نقص اجرای قوانین مبارزه با پول‌شویی رخ داده است. آلبرت بغزیان، استاد اقتصاد دانشگاه تهران در این‌باره به «فراز» می‌گوید: «وجه تمایز پول‌شویی از دزدی این است که جرم افراد فرهیخته یا به اصطلاح یقه‌سفید است؛ فردی که توانسته در سیستم رخنه کند تا بتواند کارهای بانکی خود را با همراهی بانک انجام دهد».

حکم اعدام سرباند بین‌المللی موادمخدر با نام اختصاری(ع – ز) و یکی از شرکای او با نام اختصاری(م-ح) اجرا شد و ۱۸نفر از سوداگران مرگ و اعضای دیگر این باند نیز در مجموع به ۴۲۰سال حبس و ۲۱میلیارد ریال جزای نقدی محکوم شده‌اند. این اطلاعاتی است که رییس‌ دادگستری استان هرمزگان آن‌ را اعلام کرده است. به گفته علی صالحی «تراکنش‌های بانکی سردسته این باند به گونه‌ای بوده که حتی به اسم مردگان هم حساب باز می‌کرده است».

طبق آنچه این مقام قضایی گفته است: «این باند بین‌المللی با استفاده از راهکارهای پول‌شویی، بسیاری از وجوه درآمدی حاصل از معامله‌های موادمخدر را به اراضی، املاک و مستغلات در اقصی نقاط کشور تبدیل کرده بود که بسیاری از این اموال نامشروع، شناسایی و به نفع دولت ضبط شد».

دور زدن قواعد بانکی چگونه و چطور؟

در این میان، سوال‌هایی که مطرح می‌شود به میزان تراکنش بانکی آن برمی‌گردد؛ اینکه چگونه فرد یا افرادی می‌توانند به این حد و اندازه چنین کاری انجام دهند؟ آن‌ها چطور توانسته‌اند قواعدی که در حوزه پولی و بانکی وجود دارد را دور بزنند؟

یک استاد اقتصاد دانشگاه تهران در این‌باره می‌گوید: «پول‌شویی را افرادی می‌توانند انجام دهند که حرفه‌ای هستند یک کارگر نمی‌تواند به فکر این کار بیفتد بنابراین وقتی فردی می‌تواند حساب بانکی یک متوفی را افتتاح کند معلوم است که این فرد در سیستم توانسته رخنه کند».

به گفته بغزیان «وقتی فرد برای انجام کار بانکی کد ملی را به بانک ارایه می‌کند در همان قدم اولیه بانک باید اعلام کند این فرد فوت شده است، در اینجا کارمند یا هر شخصی که در بانک با او طرف صحبت است، باید این فرد را شناسایی و چراغ را روشن کند تا سیستم را هشیار کند بنابراین انجام این پول‌شویی اصلا تصادفی نبوده و قابل کشف بوده است».

بانک؛ کم‌هزینه‌ترین جا برای کشف پول‌شویی

این تحلیل‌گر اقتصادی در توضیح بیشتر می‌گوید: «نخستین و کم‌هزینه‌ترین جا برای کشف پول‌شویی این است که هر فرد در ابتدای افتتاح حساب یا برداشت از بانک باید کارت شناسی خود را ارایه کند و اگر طفره رفت مشخص است که مراجعه‌کننده درصدد انجام کار سنگین و خلاف است».

بغزیان نگاهی عمیق‌تر به پول‌شویی را اینگونه توضیح می‌دهد: «باید در این مورد کمی عقب‌تر برگردیم و این سوال را مطرح کنیم که چرا با پول‌شویی مبارزه می‌کنیم؟ پاسخ این است چون پول‌شویی ردیابی منشای پول نامعلوم است؛ یعنی جرمی رخ داده که برای کشف این جرم می‌توان آن پول که در جایی انباشته یا سپرده شده را ردیابی کرد. در واقع، پول‌شویی جرمی ثانویه است، جرم اولیه قاچاق بوده حالا یا موادمخدر یا اشیای گران‌قیمت یا انسان. به‌طورکلی جرمی اتفاق افتاده که طرف نمی‌خواهد دولت را شریک سود حاصل از جرم خود کند بنابراین آن را کتمان می‌کند؛ حالا در هر کشوری این جرم اولیه می‌تواند خیلی متفاوت باشد، ممکن است در ایران فرار مالیاتی باشد و فرد برای اینکه در دام نیفتد آن را می‌خواهد به گونه‌ای مشروع کند تا به جرم اولیه‌اش پی نبرند».

مبارزه یک تیر و دو نشان

به اعتقاد این استاد دانشگاه «مبارزه با پول‌شویی می‌تواند مانع از جرم اولیه شود. در کشوری که قاچاق رخ می‌دهد که می‌تواند قاچاق لوازم‌آرایشی، لوازم‌خانگی و پوشاک باشد یا حیوانات زنده و کمیاب، اشیای قیمتی، آثار باستانی و انسان یا قاچاق موادمخدر. هرچقدر با آن عنوان با قاچاق ارز و کالا مبارزه کنیم در واقع درحال پوشاندن جرم اولیه هستیم یعنی مانع آن می‌شویم. به عبارت دیگر، برای قاچاق کالا یا انسان یا برای فرار مالیات فرد کالا را قاچاقی وارد یا صادر می‌کند تا عوارضی پرداخت نکند، این جرم اولیه است اما پولی که از این قاچاق وارد می‌شود از طریق پول‌شویی است تا بتواند آن را مشروع نشان دهد تا بتواند آن را خرج کند».

بغزیان می‌گوید: «بنابراین اگر ما مبارزه با پول‌شویی کنیم عملا مبارزه با قاچاق را هم انجام داده‌ایم چون خطر گیر افتادن و لو رفتن فرد بیشتر می‌شود، در واقع با یک تیر، دو نشان زده می‌شود اما چرا این قاچاق درحال بیشتر شدن است. اگر همزمان هم مبارزه با قاچاق کنیم و هم پول‌شویی و حتی اگر بر مبارزه با پول‌شویی بیشتر تمرکز کنیم می‌توانیم مانع آن هم شویم».

لزوم بازدارندگی مجازات

به گفته این اقتصاددان «اگر قوانین مبارزه با پول‌شویی را داشته باشیم و مجازات جرم را متناسب با آن و حتی بیشتر از آن درنظر بگیریم تا افراد جرات این کار را نداشته باشند در واقع، حکم‌ها بازدارندگی لازم را داشته است و فرد همان جرم اولیه را مرتکب نخواهد شد».

این سخنان درحالی است که این پرسش مطرح می‌شود که پس در ایران مشکل کجاست؟ بغزیان در این‌باره می‌گوید: «در کشور قوانین برای مبارزه با پول‌شویی وجود دارد اما نمی‌شنویم که بانکی بگوید رد پولشویی را پیدا کرده‌ایم که اگر این روند همچنان ادامه داشته باشد پول‌شویان گستاخ‌تر خواهند شد».

با همه این‌ها به تازگی در اجرای الزامات قانون مبارزه با پول‌شویی و ضوابط اجرایی آن و همچنین شفافیت بیشتر نقل و انتقالات بانکی، عبدالناصر همتی، رییس‌کل بانک مرکزی در بخشنامه‌ای به همه بانک‌ها و موسسات اعتباری غیربانکی تاکید کرده است: «تمامی انتقال‌های وجوه بالاتر از 10میلیارد ریال درون‌بانکی و بین‌بانکی(ساتنا) روسای شعب موظف هستند انتقال وجه را منوط به ارایه اسناد مثبته دال بر هرگونه معامله، قرارداد یا علت انتقال پول انجام دهند و یک کپی از اسناد مثبته مربوط به انتقال وجه را در پرونده تراکنش مذکور نگهداری کنند».

استقبال بانک‌ها از پول‌شویی

این تصمیم بانک مرکزی درحالی گرفته شده که به اعتقاد بغزیان «بانک‌ها تمایل دارند پول‌شویی در آن‌ها اتفاق بیفتد استدلال آن‌ها هم این است که به ما چه ارتباطی دارد که پول کثیف در بانک وارد و حساب خوبی باز شده، آن‌ها می‌خواهند وام‌هایی را از طریق همین حساب به دیگران ارایه دهند، هیچ‌وقت هم برای‌شان مشکلی پیش نیامده است».

این استاد اقتصاد دانشگاه تهران می‌گوید: «برخلاف دنیا که ناامن‌ترین جا برای پول‌شویی بانک است چون اولین مکان برای ردیابی پول حساب‌های بانکی است اما در ایران برعکس است یعنی امن‌ترین جا بوده است چون بانک با این افراد همکاری کرده است. در دنیا اگر پول کثیفی وارد بانک شود کار ضدارزشی شناخته می‌شود چراکه بانک اجازه داده و خلاف‌کاران را تشویق کرده تا پول‌های کثیف را کسب می‌کنند و دوباره و دوباره آن را انجام دهند. بنابراین در اینجا آبروی بانک در خطر است».

شاید سخنان بغزیان پایان‌بخش مناسبی برای این گزارش باشد که می‌گوید: «جدای از برجام و روابط ایران با آمریکا، یکی از مزیت‌های اینکه گفته می‌شود باید عضو اف‌ای‌تی‌اف شویم این است که معلوم باشد بانک درحال انجام کار سالم است. دنیا با همین کارها درحال پیشگیری از جرایمی مثل پول‌شویی است که هم‌اکنون بانک مرکزی در حال حاضر درحال احیای وظایف خود در این حوزه است».

ممکن است به این مطالب نیز علاقمند باشید

ارسال دیدگاه

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

از اینکه دیدگاه خود رو با ما در میان گذاشتید، خرسندیم.