سکانسی از فجر 38 ؛ روایت سرمایه ها و اسم های خاص!

در روزهای پایانی سی و هشتمین فستیوال فیلم فجر ، پشتوانه مالی فیلم های این دوره بررسی شد

فستیوال زمستانه فجر امسال نیز آرام آرام به ایستگاه پایانی خود نزدیک می شود. حال بیش از نیمی از فیلم ها اکران شده، نشست های خبری برگزار و نام برخی از فیلم های منتخب آرای مردمی نیز مشخص شده است. از حواشی و جنجال های ابتدایی این جشنواره نیز جز ردی کمرنگ در فضای مجازی چیزی باقی نمانده اما کماکان یک بحث ریشه دار و قدیمی مطرح است که سینمای ایران از ابتدای دهه نود به صورت جدی با آن مواجه شده و آن هم بحث شفاف سازی مالی در بخش سرمایه گذاران سینماست . این بحث به ویژه هر سال همزمان با برگزاری جشنواره فیلم فجر پررنگ تر می شود چراکه این جشنواره به زعم برخی، کارنامه یکسال از سینمای ایران را می بندد پس به فراخور این جایگاه و همچنین ارزش ها و رسالتی که این جشنواره مدعی آن است ، قطعا انتظار می رود که سردمدار شفاف سازی حقیقی در زمینه پشتوانه مالی آثار خود باشد. بویژه که شریان سینمای ایران چند سالی می شود که با خون پول های باد آورده از منابع نامعلوم، آلوده است و برخی رسانه ها پیشتر ردپای آن را حتی در جشنواره فیلم فجر نیز دنبال کرده بودند؛ پول هایی آلوده که ابتدایی ترین پیامد آن برای نظام صنفی سینما، بالا رفتن نجومی دستمزد بازیگران و  افزایش بی رویه هزینه تولید آثار سینمایی است چراکه شاید تا چند سال پیش با هشتصد میلیون تومان می شد یک فیلم سینمایی ساخت اما حال این رقم تنها متوسط دستمزد بازیگران رده دوم است!

غوطه در گردابِ نامعلومِ سرمایه ها!

همانطور که اشاره شد بحث ورود پول های مشکوک از اوایل دهه نود و در سال های میانی دولت دهم اوج گرفت و تا دستگیری چند تن از افراد که نبض اصلی این جریان را در دست داشتند پیش رفت اما به پایان نرسید. برای مثال در همان دوران، «داریوش باباییان» تهیه‌کننده سینما به خبرگزاری صداوسیما گفته بود که بیش از ۱۰۰ فیلمنامه از کارگردانان و تهیه کنندگان مطرح سینما به دفتر بابک زنجانی رسیده بود و آن ها خواهان این بودند که بر روی فیلمنامه‌شان سرمایه‌گذاری شود.

گویا حال با کشف شدن روزنه ای طلایی به نام «شبکه نمایش خانگی» بسته شدن پرونده این پول ها سخت تر از پیش شده است. قطعا حواشی سرمایه گذاران سریال «قهوه تلخ»، به قهقرا رفتن پروژه «قلب یخی» به دلیل مسایل نامعلوم مالی، جنجال عظیم تهیه کننده سریال «شهرزاد» و مشکلات پشت پرده سریال «رقص روی شیشه» باز هم به دلیل شبهات مالی را بسیاری به یاد دارند.
این ردپا دنبال و تا جشنواره فیلم فجر نیز رسید. دبیر جشنواره اعلام کرد که فیلم هایی با شبهات مالی به جشنواره وارد نخواهند شد، پس از آن سازمان هنری رسانه ای اوج، مجموعه فارابی و سایر تهیه کنندگان و سرمایه گذاران هر سال لیست فیلم های مورد حمایت خود در جشنواره را معرفی کردند. هرچند ورود این شکل از سرمایه گذاران به سینما با اهداف کاملا خاص، خود جای بحث دارد چرا که نام این سازمان ها حتی در کنار فیلم هایی که با عنوان «مستقل» در جشنواره حضور داشتند نیز به چشم می خورد. کم کم کنار ِسازمان های خاص، نام های خاص نیز جا خوش کردند. سال گذشته در جشنواره فیلم فجر «محمد صادق رنجکشان» نامی بحث برانگیز بود، چراکه هشت فیلمِ «متری شش و نیم»، «سرکوب»، «سرخپوست»، «بی حسی موضعی»، «تفریق»، «لتیان»، «قاتل و وحشی» و «از عشق» از جمله پروژه هایی بودند که یا در لیست عوامل خود نام این فرد را به عنوان سرمایه گذار و مجری طرح آورده  بودند و یا به طور رسمی به حمایت این سرمایه گذار منسوب شده بودند. این که چطور طی چند ماه سرمایه هشت فیلم فراهم شده در شرایطی که در بهترین حالت یک سال طول می کشد که بودجه یک فیلم سینمایی بازگردد، سوالی است که پاسخ به آن پس از گذشت یک سال هنوز میسر نشده است.

پرونده مالی جشنواره فجر 38 تا امروز

هر سال پس از اعلام آثار سینمایی جشنواره فجر شاید اولین سوال این باشد که چند فیلم خصوصی و چند فیلم دولتی است. در واقع تنور رقابت بین این دو قطبی هر سال داغ است. امسال اما به دلیل پیشی گرفتن بخش دولتی از آثار سینمای مستقل گمانه زنی ها حکایت از قوت گرفتن فرضیه جهت دار بودن انتخاب آثار توسط هیأت انتخاب را دارد که شاید عمدا یا سهوا موجب بازماندن تعداد بیشتری از آثار سینمای مستقل از چرخه رقابت شد.

هرچند دولت فعلی در مقاطع زمانی مختلف از سوی مدیران خود اعلام کرد که حمایت مستقیم در تولید آثار سینمایی جزء سیاست گذاری هایش نیست و ترجیح می دهد کار را به بخش خصوصی بسپارد اما با نگاهی به هزینه و سود سینمای ایران برای آثار سینمایی در سال ٩٧ در میابیم که شاید گاهی این سینمای خصوصی، چندان هم خصوصی نیست!

در این دوره از جشنواره در مجموع 12 فیلم، طبق آمار ارگان های دست اندر کار تا این لحظه، تحت حمایت سرمایه گذاران غیر خصوصی ساخته شده اند. 6 فیلم توسط سازمان سینمایی فارابی، پنج فیلم توسط سازمان هنری رسانه ای اوج و یک فیلم با حمایت فرمانداری خوی.

موجِ «اوج» و کامیابیِ «فارابی»!

بخش دولتی در جشنواره فیلم فجر هر سال نمایندگان پرحاشیه و پرتعدادی دارد. بنیاد سینمایی فارابی نیز یکی از این ارگان هاست که در سال ۹۸ با افزایش بودجه، مامور تولید آثار سینمایی با نگاه خاص خودش شده؛ به عنوان مثال برای حمایت از تولید آثار سینمایی فاخر بودجه ۲۲ میلیاردی در ردیف اعتبارات بنیاد سینمایی فارابی در نظر گرفته شده‌است یعنی ۳۰ درصد کل بودجه بنیاد سینمایی فارابی. همچنین در اعتبارات سال ۹۸ این سازمان، پنج میلیارد تومان برای حمایت از جشنواره جهانی فیلم فجر، پنج میلیارد تومان برای حمایت از جشنواره ملی فیلم فجر و سه میلیارد تومان برای کمک به برگزاری جشنواره بین‌المللی فیلم کودک و نوجوان و برگزاری همزمان در استان‌ها در نظر گرفته است.

این سازمان که سال گذشته از ۱۴ اثر به صورت مستقیم یا مشارکتی حمایت کرده بود، دو روزی می شود که فیلم های تحت حمایت خود را در این دوره از جشنواره معرفی کرده است، شش اثری که تعدادی از آنها تا پیش از اعلام سایت فارابی، میان آثار مستقل جا خوش کرده بودند!

«ابر بارانش گرفته» ساخته مجید برزگر، «پدران» ساخته سالم صلواتی، «سینما شهر قصه» به کارگردانی کیوان علیمحمدی، «مغز استخوان» به کارگردانی حمیدرضا قربانی، «من می ترسم» ساخته بهنام بهزادی و «مردن در آب مطهر» به کارگردانی برادران محمودی شش فیلم جشنواره‌ هستند که با پشتیبانی فارابی تولید شده‌اند‌.

لازم به ذکر است که مجید برزگر، کارگردان فیلم «ابر بارانش گرفته» که با حمایت سازمان فارابی ساخته شده، از سال 69 تولید فیلم های تجربی را آغاز و در کارنامه اش فیلم تحسین شده «فصل باران های موسمی» نیز به چشم می خورد. او در بسیاری از مصاحبه ها، خود را فیلمساز مستقل معرفی کرده و به عنوان فیلمساز سینمای تجربی مدعی شده است که فیلمسازان این حوزه، آبروی سینمای مستقل هستند!

سازمان هنری رسانه ای اوج نیز که هرسال حضور پررنگی در جشنواره فیلم فجر دارد، امسال نیز با ۵ فیلم در جشنواره حضور پیدا کرده است؛ «روز بلوا» ساخته بهروز شعیبی، «خروج» ساخته ابراهیم حاتمی کیا، «خورشید» به کارگردانی مجید مجیدی و «آبادان یازده شصت» ساخته مهرداد خوشبخت در بخش سودای سیمرغ و  «لباس شخصی» به کارگردانی امیر عباس ربیعی در بخش نگاه نو.

نیکی کریمی نیز، تازه ترین اثر خود «آتابای» را تحت حمایت بخش غیر خصوصی ساخته است. البته فرمانداری خوی که این حمایت را انجام داده توسط روابط عمومی خود اعلام کرده که این فیلم را  صرفا برای حمایت از گردشگری در منطقه خودشان تولید کرده‌اند.

«درخت گردو» ساخته محمد حسین مهدویان اما، از فیلم هایی است که حامیان مالی آن جالب توجه هستند. بلاگ نما در گزارشی به نکات جالب این فیلم اشاره کرده است. در بخشی از این گزارش آمده است : «آخرین فیلم محمدحسین مهدویان که با تهیه‌کننده‌ای آن را کار کرده که انتظارش نمی‌رفت. «حبیب والی‌نژاد» یا «سید محمود رضوی» تهیه‌کنندگان پیشین آثار مهدویان سویه سیاسی جدی داشتند و از جمله تهیه‌کنندگان وابسته به دولت محسوب می‌شدند. این بار مهدویان با «مصطفی احمدی» «درخت گردو» را ساخته. از جمله کسانی که زمان زیادی از حضورش در فضای سمعی و بصری نمی‌گذرد و بیشتر به ‌خاطر تهیه‌کنندگی برنامه «دورهمی» و سریال «هیولا» شناخته شده است.  شاید حضور «مهران مدیری» در فیلم جدید مهدویان هم به‌واسطه احمدی باشد. از اینکه سرمایه فیلم از کجا آمده و «مصطفی احمدی» چطور ناگهانی در سال‌های اخیر وارد عرصه تهیه‌کنندگی شده است، اطلاعی در دست نیست. شنیده‌ها حاکی از آن است که اول مارکت از جمله سرمایه‌گذاران فیلم است».

حال باید دید که زنجیره اول مارکت، مصطفی احمدی، برنامه دورهمی و مهران مدیری  چطور میان فیلم تازه مهدویان با خط فکری مشخص او در فیلمسازی جا خوش کرده اند!

از آژانس مسافرتی تا تولیدات سینمایی

«محمدصادق رنجکشان» از نام های خاصی است  که در لیست سرمایه گذاران فیلم های جشنواره فجر به چشم می آید و به دامنه گسترده حمایت مالی او از آثار سینمایی در جشنواره فجر 37 در سطرهای قبل اشاره شد.

رنجکشان مدیر آژانس مسافرتی «دلتابان» بود که حال این مدیریت به دختر ایشان «هنگامه رنجکشان» رسیده است. کسی که تا به حال نامش در تیتراژ هیچ فیلمی نقش نبسته اما به ناگاه از سال 97 هجم عظیمی از نقدینگی را وارد سینمای ایران کرده است. علاوه بر حمایت از فیلم هایی که به نام آنها اشاره شد، وی سرمایه گذاری در تئاتر های پرهزینه ای چون «بینوایان» را نیز در کارنامه دارد؛ تئاتری که هنوز هم مشخص نیست هزینه های گزاف تولید خود را چگونه بازگردانده است! با این حال رنجکشان امسال نیز، از سه فیلم به طور مستقیم حمایت می کند. «خون شد» به کارگردانی مسعود کیمیایی و «شنای پروانه» به کارگردانی محمد کارت دربخش سودای سیمرغ و فیلم سینمایی «عنکبوت» که جزء فیلم های رزرو در جشنواره است.

با این حساب ده فیلم در بخش سودای سیمرغ، و هشت فیلم در بخش نگاه نوی جشنواره توسط تهیه کنندگان خصوصی و دوازده فیلم توسط حامیان مالی ِ دولتی ساخته شده اند.

ممکن است به این مطالب نیز علاقمند باشید

ارسال دیدگاه

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

از اینکه دیدگاه خود رو با ما در میان گذاشتید، خرسندیم.