فجر 38؛ دوقطبی تحریم و تکریم!

سی و هشتمین جشنواره فیلم فجر در سایه تحریم، سانسور و تناقض به پایان رسید

فستیوال زمستانه فیلم فجر در سال 98، آواز تازه ای نداشت. شهر خاکستری سینما، خاکستری ماند. ردای سفید نپوشید و در هیاهوی بادهای استخوان سوزش یخ بست. شاید به این دلیل که با نگاهی به لیست نامزدها و منتخبان فجر  38 ، هرچند عیان است که هیات داوران بسیار تلاش کردند که سیاست به اصطلاح «نه سیخ بسوزد و نه کباب…!» را اتخاذ کنند اما باز هم نتوانستند هیچ طیف و گروهی را راضی از سالن همایش های برج میلاد راهی کنند!

چه معترضانی که به هر دلیلی از جشنواره ملی فیلم فجر دور ایستادند (که این حق برایشان محفوظ است)، چه آنها که بر طبل وحدت کوبیدند و پشت فیلم هایشان و این جشن دولتی را خالی نکردند (با همان حقِ محفوظ!) و چه آن دسته از برندگان سیمرغِ تولید ملیِ امسال که تا پایان جشنواره در ترافیک ماندند و به دلایلی که به آن اشاره خواهد شد در جشن دیشب حضور پیدا نکردند.

روایتی کوتاه از آنچه بر فجر 38 گذشت

گویی این جشن، با تمام تلاشش برای بازدهی که گاه موفق هم بود، باز هم گم کرده ای دارد که هرسال با آنکه می دود اما باز هم عقب ایستاده است، بازهم نمی تواند سینماگران و سینمادوستان را راضی کند، شبیه به دور باطلی که در هر دولت به یک شیوه انجام می شود؛ در دولت احمدی نژاد با تکریم برخی از بازیگران جنجالی و در دولت روحانی با تلاش برای راضی نگه داشتن و جذب تمام طیف ها اما نتوانستن و دفع مکرر!

با این حال نباید فراموش کرد که مشکلات جشنواره های سابق فجر، بیشتر درون سینمایی بود، اما فجر 38 با چالش های ملی مواجه بود؛ از اعتراضات آبان ماه به دنبال گرانی بنزین تا آسیب جدی سینما در این دوره و در ادامه حادثه تلخِ انفجار ِهواپیمای اوکراینی که بسیاری از هنرمندان را به واکنش وا داشت.

مسعود خان کیمیایی تحریم را آغاز کرد و در ادامه بسیاری از اهالی جامعه هنری ایران، از هنرهای تجسمی تا خانواده تئاتر و بازیگرانی چون پیمان معادی، حبیب رضایی، بابک حمیدیان، سارا بهرامی، هایده صفی یاری و …

هرچند این راه تحریمی و شاید تنبیهی، راه باقی ماند و شاهراه نشد تا به مقصدی که تحریم کنندگان انتظار داشتند منتهی شود. جشنواره، روال هر ساله خود را طی کرد و برگزار شد.

زوال قانون توسط قانون گذاران

حاشیه دیگر، صندلیِ خالیِ عوامل یکی از فیلم های پر سیمرغ در جشنواره بود؛ عوامل فیلم «روز صفر» که در 9 رشته کاندید و در 5 بخش برنده سیمرغ بلورین شدند اما در جشنواره حضور پیدا نکردند و پس از پایان مراسم، در بیانیه ای اعلام کردند که :«خواستیم در کنارِ مدیران‌فرهنگی قرار نگیریم که اصرار بر جاانداختنِ مسیری دارند که شایسته‌ سینمای ایران نیست. مسیری که پر از باج‌دهی و تکریم کسانی‌ است که با پنجه کشیدن به صورت سینما، باعث منفور شدن همکاران سینمایی، نزد مردم می‌شوند.با سپاس از داوران و احترام به انتخاب‌هایشان و با آگاهی از برنده شدن در ۵ رشته، ترجیح دادیم در مراسمِ اختتامیه شرکت نکنیم تا برای آیندگان جوابی داشته باشیم که ما شریکِ این بی‌فرهنگی‌ها و ترویجِ رویه‌هایِ غلط نیستیم. سینما و مردم، تحریم شدنی نیستند».

موضوع دیگر، بی توجهی مدیران ارشاد به آیین نامه ها و قوانین خودشان است، چراکه برخلاف اعلام سایت رسمی جشنواره فجر، قرار بود 22 فیلم در بخش مسابقه حضور پیدا کنند و 5 فیلم «پسرکشی»، «زنبور کارگر»، «بی صدا حلزون»، «عروسی مردم» و «عنکبوت» نیز در بخش رزور معرفی شدند.

در ادامه طبق رسم چند ساله جشنواره، برای تایین سانس نمایش فیلم ها، قرعه کشی انجام شد که مشخص شود کدام فیلم ها در روز اول و دوم جشنواره حضور دارند؛ «خورشید» مجید مجیدی و «روز صفر» سعید ملکان انتخاب شدند اما اعلام کردند که آماده نیستند و به این سانس ها نمی رسند! پس طبق آیین نامه انتظار می رفت که این فیلم ها حذف و دو فیلم رزرو جای آنها را بگیرند، اما این اتفاق نیفتاد و جشنواره منتظر فیلم مجیدی و ملکان شد! از طرفی باز هم با اتخاذ همان سیاست «نه سیخ بسوزد و نه کباب» جشنواره، بدون حذف هیچ فیلمی، یکی از فیلم های رزور یعنی «پسرکشی» نیز وارد رقابت شد در مجموع 23 فیلم به رقابت رسیدند و دو فیلمی که دیر به دبیر خانه رسیده بودند، در بیش از 8 رشته کاندید و سیمرغ نیز دریافت کردند.

حامیان مالی؛ از اعتراض تا تلاش برای کسب اعتبار

حاشیه دیگر جشنواره فیلم فجرِ امسال اما زمانی اوج گرفت که برخلاف رسم سال های پیشینِ جشنواره، که چند روز و یا حتی چند ماه بعد از اختتامیه، حامیان معرفی و یا توسط رسانه ها، گمانه زنی می شدند، جدا از پشتیبانی دولت و بودجه 6 میلیارد تومانی که در اختیار این مراسم ملی قرار داده بود ، حامی مهم ِدیگر جشنواره نیز، پیش از شروع این مراسم معرفی شد؛ شهرداری تهران!

انتقاد از این حمایت مالی که شهرداری تهران اعلام کرده است، بیست سال است به جشنواره انجام می شود، بیشتر به دلیل همزمانی این کمک با سومین سالگرد فرو ریختن ساختمان پلاسکو و کماکان عدم رسیدگی درست شهرداری تهران به بازماندگان و آسیب دیدگان این حادثه به عنوان اصلی ترین متولی آن بود.

انتقاد ها از توییت صادق زیبا کلام آغاز شد که نوشت :«جناب آقای حناچی، اگر داستان کمک «هشت میلیارد‌ تومانی شهرداری» به «جشنواره فجر» حقیقت داشته باشد باید برای شما و شورای‌شهر تهران متاسف بود.شما و شورای شهر تهران کی می‌خواهید متوجه شوید که نه این سبزی پاک کنی‌ها و نه اعطاء پست و مقام به تندروها ذره‌ای باعث اعتماد آنها به شما نمی‌شود.»

پس از زیبا کلام، رئیس کمیسیون فرهنگی و اجتماعی شورای شهر تهران اعلام کرد که : «این کار با وظایف شهرداری و مدیریت شهری نسبتی ندارد».

در ادامه نیز، ناهید خداکرمی دیگر عضو این کمیسیون نیز در واکنش به به این حمایت 8 میلیاردی، گفت : «شهرداری تهران مجوزی برای این کار ندارد و اجازه ندارد در این زمینه ورود کند».

همچین در ادامه موج اعتراضِ به راه افتاده، زهرا نژادبهرام، عضو شورای شهر تهران نیز در مصاحبه ای اظهار کرد: «شهرداری تهران بر اساس بودجه 98 می‌تواند در کار‌های فرهنگی مشارکتی وارد شود، اما در ارتباط با موارد خاص از جمله برگزاری جشنواره‌ها، معمولاً نظرات کمیسیون فرهنگی و اجتماعی خواسته می‌شود».

محمدجواد حق‌شناس رئیس کمیسیون فرهنگی و اجتماعی شورای شهر تهران، با ابراز مخالفت جدی نسبت به کمک 8 میلیارد تومانی شهرداری تهران به جشنواره فیلم فجر گفت: در روزگاری که تخصیص بخش عمده‌ای از ردیف‌های مصوب شورا در بودجه 98 صفر بوده است و بیش از بیست ردیف که مبلغ آن بیش از 136 میلیارد تومان بوده و شهرداری تخصیص آن را به بهانه اینکه پولی نداشته عملیاتی نکرده، یک دفعه خبردار می‌شویم که شهرداری 8 میلیارد تومان به جشنواره فیلم فجر کمک بلاعوض کرده است».

با این حال چند نکته مطرح است.طبق سیاست سازمان سینمایی در راستای شفاف سازی، چند سالی می شود که لیست هزینه های منتسب به خود را در سایت اطلاع رسانی این سازمان منتشر می کند. طبق این لیست در سال گذشته، حدود شش میلیارد و 300 میلیون تومان برای جشنواره فیلم فجر و بدون در نظر گرفتن حمایت اسپانسر ها، هزینه شده است. براساس اطلاعات منتشر شده، در این دوره حدود یک میلیارد و ۲۷ میلیون تومان برای نیروی انسانی در مدت پنج ماه فعالیت، هزینه شده است که سهم دبیر و مدیران جشنواره که ۱۴ نفر بوده‌اند ۲۷۱ میلیون تومان، سهم هیات‌های انتخاب و داوری که ۲۷ نفر بوده‌اند ۲۳۳ میلیون تومان و شورای سیاست‌گذاری چهار نفره ۲۰ میلیون تومان بوده است. در این دوره همچنین ۸۸۶ میلیون تومان صرف جوایز و هدایای بخش‌های مختلف جشنواره بوده است.

امسال اما جدا از بودجه 6 میلیارد تومانی دولت و کمک 8 میلیاردی شهرداری تهران، تا این لحظه 14 میلیارد تومان پرداختی به جشنواره ملی فیلم فجر به دبیری ابراهیم داروغه زاده صورت گرفته است که البته هنوز سازمان سینمایی اعلام نکرده این رقم صرف کدام یک از زیرساخت های این رویداد شده است.

جدا از کمک مالی که قرار بود از عواید جشنواره 38 به سیل زدگان سیستان و بلوچستان انجام شود، ساخت سیمرغ های این جشنواره نیز امسال کاملا وطنی بود. این سیمرغ ها که سال ها قبل در یک کارگاه کریستال‌سازی در دوبی ساخته می شد، سال گذشته برای هر سیمرغ که در مجموع 30 عدد بود، حدود 900 درهم امارات معادل حدود 3 میلیون تومان هزینه داشت.

منتخبان شب سینمایی ایران

جشنواره فیلم فجر 38 در سایه تحریم ، سانسور، گلایه ها و تناقض ها به پایان رسید. این جشنواره که به رسم چند ساله از شبکه نمایش سیما پخش می شود، امسال نیز در حالی پخش شد که با سانسور عظیم صحبت های هنرمندان، عصبانیت و انتقادات زیادی را بازهم متوجه خود کرد. رسانه ای که  این روزها بیشتر به تریبون تولید سانسور بدل شده است تا تولید محتوا! گویی انتقاد ؛ از اشاره به افاضات برخی از مجریان صدا و سیما تا حوادث تلخی که چند ماه است کشور با آن دست و پنجه نرم می کند، خط قرمزی بود که کاش پیشتر به هنرمندان حاضر در جشنواره اعلام می شد که اینچنین رسانه بی اعتبار، بی اعتبار تر نشود.

سانسور، با سخنان فرشته طائرپور یکی از داوران جشنواره این دوره آغاز شد که  گفت: «سلام‌ می‌کنم به آنهایی که نیامدند ولی ما باور داریم هرجا هستند دلشان برای سینما می‌تپد. باید به حال این روزهایمان درباره وقایع رخ داده در کشور اشاره کنم. ایستادن ما روی این سن و بودن شما و فیلمسازان از سر بی اعتنایی به وضعیت تلخ کشورمان نیست. نسل جوان فیلمسازانی که از راه می رسد و با هنرهای شایسته‌ای که دارند امید بخش آینده روشن برای سرزمین ما هستند. ما یاد گرفتیم حتی اگر دل خونین داریم با لب خندان به سینما بیاییم.»

یکی از بخش‌هایی که صدا و سیما از سخنان خانم طائرپور سانسور کرد، جایی بود که می‌گفت: «حضور ما در این سالن نشانه بی اعتنایی به حوادث تلخ اخیر نیست؛ نشانه اعتنا به آینده سینمای ایران است.»

در ادامه سخنان دیگر هنرمندان نیز از تیغ سانسور بی نصیب نماند. از جمله امیر آقایی، برنده جایزه بهترین بازیگر نقش مکمل مرد برای فیلم «شنای پروانه» که خطاب به یکی از مجریان صدا و سیما که گفته بود «اگر کسی ناراضی است، از ایران برود» گفت:«رفتن را به کسی خطاب می کنند که آمده باشد ما که نیامدیم، ما بودیم و ریشه در خاک سرزمینمان داریم!»

محمد شکیبانیا، تهیه‌کننده مستند «جایی برای فرشته‌ها نیست» از افرادی بود که صحبت های او که گفته بود:« پرسش‌های زیادی بی پاسخ هستند و این ها دست از سر ما برنمی‌دارند. خیلی از کسانی که آمده‌اند و خیلی از کسانی که نیامده‌اند برای همدردی با سوگواران حوادث اخیر است. این سوگواری غیرعادی‌ترین سوگواری جهان است و امیدوارم به پاسخ این پرسش‌ها برسیم.‌»

محمد حسین مهدویان، کارگردان فیلم «درخت گردو» که بهترین کارگردان جشنواره این دوره شد و جایزه و فیلمش را به «پدران داغدیده سال ٩٨» اهدا کرد، نیز با سانسور بخش انتهایی سخنانش روبرو شد.

وی روی سن خطاب به جمعیت گفت: «این فیلم را تقدیم می‌کنم به پدرم و تمامی پدران این سرزمین. همه پدرانی که داغ دیده‌اند، پدران داغ دیده سال ۱۳۹۸، از سیل تا حوادث آبان تا ماجرای سقوط هواپیمای اوکراینی. تقدیم می‌کنم به پدران کشته شده‌های مظلوم تشییع جنازه سردار قاسم سلیمانی در کرمان که هر دو طرف تصمیم گرفتند آن ها را نادیده بگیرند.»

اما غیر از سانسورهای پی در پی صدا و سیما، اختتامیه جشنواره حاشیه‌های دیگری نیز داشت که به تحریم آن بر می‌گشت. سعید راد، بازیگری که در این مراسم قصد خواندن نام بهترین بازیگر نقش اول را داشت، با دلخوری از بعضی همکارانش گفت: «سینما، هستی است.‌ ما هیچ کدام آدم های شکست خورده نیستیم و متاسفم کسانی که باید در اینجا باشند نیستند، کسانی مثل آقای حاتمی‌کیا، احمدرضا درویش و ..که از دست این اساتید جایزه گرفتم. من ناامید می‌شوم از اینکه برخی دوستان نیستند.‌ کجای دنیا برای ما دست زدند جز اینجا؟ قهر یعنی چه؟ وقتی این گروه ‌متخصص داوری کارها را بررسی کرده‌اند چرا نباید اینجا حضور داشته باشند؟»

با تمام اشک ها و لبخند ها ،جشنواره فیلم فجر سی و هشتم نیز به پایان رسید. در این مراسم «شنای پروانه» و «روز صفر» با 5 سیمرغ، رکورددار بودند.بعد از این دو فیلم, «خورشید» با 3 سیمرغ، «خروج» و «درخت گردو» با 2 سیمرغ و «تومان» و «ابر بارانش گرفته» با یک سیمرغ، مهمترین منتخبان دیشب جشنواره بودند.

فهرست کامل برگزیدگان سی و هشتمین جشنواره فیلم فجر

بهترین فیلم: خورشید (تهیه کننده: امیر بنان و مجید مجیدی)

بهترین فیلم از نگاه تماشاگران: شنای پروانه (تهیه کننده: رسول صدرعاملی)

بهترین کارگردان: محمدحسین مهدویان (درخت گردو)

جایزه ویژه هیات داوران: سعید ملکان (کارگردان روز صفر)

بهترین فیلمنامه: نیما جاویدی، مجید مجیدی (خورشید)

نقش اصلی مرد: پیمان معادی (درخت گردو)

نقش اصلی زن: نازنین احمدی (ابر بارانش گرفته)

نقش مکمل مرد: امیر آقایی (شنای پروانه)

نقش مکمل زن: طناز طباطبایی (شنای پروانه)

بهترین فیلمبرداری: مرتضی نجفی (تومان)

بهترین تدوین: اسماعیل علیزاده (شنای پروانه)

بهترین موسیقی: بامداد افشار (پوست)

بهترین طراحی صحنه: کیوان مقدم (خورشید)

بهترین صدا: آرش قاسمی و مهدی صالح ‌کرمانی (شنای پروانه)

بهترین طراحی لباس: امیر ملک‌پور (روز صفر)

بهترین گریم: مهرداد میرکیانی(خروج)

بهترین جلوه‌های ویژه میدانی: محسن روزبهانی (روز صفر)

بهترین جلوه‌های ویژه بصری: محمد برادران (خروج)

بهترین فیلم هنر و تجربه: برادران ارک «پوست»

جایزه ویژه سردار سلیمانی: آبادان یازده شصت

بهتری فیلم از نگاه ملی: روز صفر (سعید ملکان)

بهترین فیلم نگاه نو: روزصفر

بهترین فیلم مستند: جایی برای فرشته‌ها نیست (تهیه کننده: محمد شکیبانیا و محسن شاه محمد میراب)

بهترین فیلم کوتاه: دابر (سعید نجاتی)

مسابقه تبلیغات:

عکس: مریم تخت‌کشیان(غلامرضا تختی)

پوستر: محمد تقی‌پور(بیست و سه نفر)

آنونس: امید میرزایی(شاه‌کش)

ممکن است به این مطالب نیز علاقمند باشید

ارسال دیدگاه

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

از اینکه دیدگاه خود رو با ما در میان گذاشتید، خرسندیم.