صادرات گاز و برق ایران در تنگنا

فشار مضاعف به بازار برق و گاز ایران با توسعه «میدان گازی الجافوره» عربستان رقم می خورد

توسعه «میدان گازی الجافوره» از سوی پادشاهی عربستان‌سعودی خبری است که گمانه‌ها درباره سرنوشت نامعلوم و شاید بازار از دست رفته گاز ایران را بیشتر کرده است آن‌هم در وضعیتی که برخی کارشناسان حوزه انرژی پیش‌بینی می‌کنند «با توجه به دسترسی گسترده عربستان به تامین مالی و تکنولوژی دنیا به‌منظور توسعه و افزایش تولید میادین گازی، این کشور می‌تواند به‌راحتی به کشورهایی مثل عراق و کویت گاز یا برق صادر کند و بازار ایران را تحت‌فشار قرار دهد.»

در پایان سال ۲۰۱۷ میلادی، ایران از لحاظ حجم ذخایر گاز با دارا بودن ۳۳,۲۰۰ تریلیون مترمکعب گاز پس از روسیه در مقام دوم جهان قرار گرفت و همین موجب شده تا سهمی معادل ۱۷.۲ درصد از ذخایر گازی را به خود اختصاص داده است. ایران با تولید سالانه ۲۲۳ میلیارد و ۹۰۰ میلیون مترمکعب گاز پس از آمریکا و روسیه در رتبه سوم کشورهای تولیدکننده گاز جهان قرار دارد و در این زمینه سهم ۶,۱ درصدی را از آن خود کرده است. این‌ها آمار و ارقامی است که شرکت بریتیش پترولیوم (BP)به صورت سالانه اعلام می‌کند.

اما پس از قطع صادرات گاز ایران به روسیه، ترکیه به عنوان بزرگ‌ترین مشتری گاز طبیعی ایران در نظر گرفته شد. قرارداد ۲۵ ساله صادرات گاز ایران و ترکیه، در سال ۱۳۷۴ امضا و از سال ۱۳۸۱ صادرات گاز ایران به این کشور آغاز شد. قرارداد صادرات گاز ایران به ارمنستان نیز با هدف تهاتر گاز و برق امضا شد که بر اساس آن، ارمنستان در ازای هر مترمکعب گاز، ۳ کیلووات ساعت برق به ایران تحویل می‌دهد.

پنج کشور دنیا میزبان گاز ایران

در این میان، عراق نیز گاز را برای دو مقصد بغداد و بصره دریافت می‌کند. آذربایجان و نخجوان نیز از دیگر مشتریان گاز ایران هستند. پنج کشور دنیا در حالی میزبان گاز ایران هستند که هدف ایران این است که سهم خود را از بازار جهانی گاز به ۱۰ درصد برساند، بنابراین انتظار می‌رود حجم صادرات و هم‌چنین تعداد مشتریان خود را افزایش دهد.

اواخر آبان‌ماه امسال بود که خبری منتشر شد مبنی بر اینکه گاز ایران به پنج کشور صادر می‌شود و قرار شده تا سهم ایران از بازار جهانی گاز به ۱۰ درصد افزایش یابد و برای این مساله نیز برنامه‌هایی روی میز دولت قرار گرفته است.

حالا با برنامه‌ریزی عربستان برای توسعه میدان گازی خود، زمزمه‌هایی مبنی بر تاثیر این تصمیم سعودی‌ها و سایه آن بر بازار صادرات گاز ایران به گوش می‌رسد. طبق آخرین بررسی‌ها، قرارداد بین ایران و عراق به شکلی تنظیم شده که صادرات گاز به این کشور در فاز نخست روزانه ۲۵ میلیون مترمکعب بوده که با اجرایی شدن آن گاز موردنیاز پنج نیروگاه کلیدی عراق تأمین می‌شود. صادرات گاز به بغداد از سمت ایلام و از خط لوله گاز ششم سراسری صورت خواهد گرفت. پروژه اصلی صادرات گاز به عراق نیازمند اجرای کامل خط لوله ششم سراسری حدفاصل اهواز تا کوهدشت به طول ۳۸۱ کیلومتر و قطر ۵۶ اینچ و اخذ انشعاب ۵۶ اینچی از این خط در ناحیه کوهدشت و ادامه آن تا چارمله و نفتشهر به طول ۲۲۸ کیلومتر است.

سبقت سعودی‌ها از ایران

این قرارداد درحالی است که همزمان با گسترش فعالیت‌های گازی عربستان،  درباره سبقت این کشور از ایران برای صادرات گاز نگرانی‌هایی را ایجاد کرده است. یک کارشناس حوزه گاز در این‌باره به ایلنا می‌گوید: «هرچند عربستان دارای ذخایر گسترده و جزو بزرگترین تولیدکنندگان نفت دنیا است اما در مساله گاز برای مصرف داخلی و تزریق به مخازنی که در نیمه دوم عمر خود هستند، همیشه مشکل داشته و دنبال واردات گاز بوده است.»

به گفته «مرتضی بهروزی‌فر»، «عربستان دسترسی گسترده‌ای به تامین مالی و تکنولوژی دنیا دارد، اگر بتواند میادین گازی خود را توسعه داده و حجم بالایی از تولید داشته باشد، به‌راحتی می‌تواند صنعت ال.ان.جی خود را راه بیندازد و به کشورهای اطراف مثل عراق و کویت گاز یا برق صادر کند و کاملا طبیعی است که می‌تواند ایران را تحت فشار قرار دهد.»

به اعتقاد این کارشناس حوزه گاز «وقتی یک بازیگر جدید وارد بازار گاز می‌شود و تولید خود را توسعه می‌دهد، می‌تواند خود را به عنوان تولیدکننده بزرگ برق هم مطرح کند. کاملا طبیعی است که در این شرایط عراق نخواهد از ما برق و یا گاز دریافت کند و عربستان عملا بازارهای بالقوه ما را تحت تاثیر قرار دهد.»

سهم 18درصدی ذخایر؛ جایگاه 13 در جهان

سخنان بهروزی‌فر درحالی است که به گفته علی نصر، دیگر کارشناس حوزه انرژی «ایران با در اختیار داشتن ۱۸ درصد کل ذخایر جهان، دومین کشور در ذخایر گازی جهان شناخته می‌شود؛ با این وجود با در اختیار داشتن سهم کمتر از ۲ درصد صادرات گاز جهان، جایگاه سیزدهم را در بین صادرکنندگان به خود اختصاص داده است درحالی که کشورهای دیگر همچون روسیه، قطر و ترکمنستان به ترتیب ۲۰، ۱۲ و ۴ درصد از صادرات گازی کل جهان را در انحصار خود دارند.»

این کارشناس انرژی توضیح می‌دهد: «در اسناد بالادستی همچون سند چشم‌انداز ۱۴۰۴ و بندهای سیاست‌های اقتصاد مقاومتی به مساله صادرات گاز به‌طور ویژه پرداخته شده اما با توجه به اینکه سیاست دولت‌ها بر صادرات نفت استوار بوده است، بنابراین صادرات گاز به‌موضوعی کم‌اهمیت برای مسوولان تبدیل شده است.»

سخنان این متخصصان حوزه نفت و گاز درحالی است که به اعتقاد بسیاری از کارشناسان این بخش، صادرات گاز اولویتی فراموش شده برای ایران است و همچنان مغفول مانده است. آن‌ها معتقدند برای ایفای نقش جدی ایران در بازار گاز ابتدا باید تصمیم‌گیری و اجرا در این زمینه در کشور منسجم باشد و مسوولان کشور به کمک دیپلماسی قوی با کشورهای منطقه، کشورهای بیشتری را به جمع تجارت‌کنندگان گاز با ایران اضافه کنند.

ممکن است به این مطالب نیز علاقمند باشید

ارسال دیدگاه

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

از اینکه دیدگاه خود رو با ما در میان گذاشتید، خرسندیم.