کاسبان کرونا؛ دلالان جان و وجدان!

سواستفاده مالی از کرونا در فضای مجازی، در سایه بی اعتمادی مردم نسبت به رسانه های رسمی واکاوی شد

دیوید رندال، نویسنده کتاب «روزنامه نگاری حرفه ای» می گوید که خبر چیزی است که کسی در جایی در پی پنهان کردن آن باشد، مابقی تبلیغ است!
این تعریف اما چندان در برخی از رسانه ها دنبال نمی شود. گاهی اخبار تعدیل می شوند، تغییر می کنند، گاهی خبر حقیقت نیست و گاهی نیز، همه حقیقت نیست… !  همین سطرها اگر در مختصات و جغرافیای واقعی خود را نشان بدهد و رسانه ای به آنچه که رسالتش است ، پایبند نباشد، می تواند باعث شود که مردم نسبت به آن رسانه بی اعتماد شوند و منبع خبری خود را تغییر دهند و اگر این رسانه ، منبع رسمی اخبار یک کشور باشد، طیف عظیمی از مردم گرفتار می شوند!

اینجاست که سودجویان مجالی برای جولان پیدا می کنند و برای بالارفتن بازدید سایت، توییت یا پستی در اینستاگرام خود، به بازی با اخبار دست زده و سعی می کنند نبض فکری مردم را در دست گرفته و گاه باعث آسیب های روانی و حتی جانی به آن ها شوند.
سرخط بسیاری از اخبار امروز کروناست؛ و از همان روزهای ابتدایی، شایعات داغ شد. عده ای می گفتند کرونا اول به تبریز رسیده و جان یک نفر
را نیز گرفته است. بعد خبر رسید که در اصفهان یک بیمار کرونایی از دست ماموران فرار کرده است، این اخبار در سطح کشور چرخید و در نهایت مرگ دو تن از هموطنانمان در قم و بر اثر ابتلا به کرونا، تاییدِ ورودِ این ویروس به کشور از سوی رسانه های رسمی شد.

حال، تصویر متفاوتی از مردم در سطح شهرها دیده می شد؛صورت هایی نگران پوشیده با ماسک و دست هایی پوشیده با دستکش که تلاش می کردند به هم یا به جایی برخورد نکنند.بسیاری حتی پیش از رسمی شدن خبر ورود کرونا ماسک و اقلام بهداشتی را تهیه کرده بودند و بسیاری حتی شده با یک شال گردن، تلاش می کردند تا خود را از ابتلا به این ویروس، محافظت کنند.

درباره چگونگی ورود این ویروس اما اخبار متفاوت است. برخی ادعا کردند که کرونا، از طریق بازرگانی در قم که با پروازهای غیر مستقیم، چند سفر به چین داشته وارد این شهر شد. برخی دیگر هم معتقدند، پرواز هواپیمای ماهان به چین به منظور بازگرداندن ایرانیان مقیم آن جا، این بیماری را در کشور فراگیر کرد.
این بیماری ابتدا در قم، گیلان و بعد تهران با سرعت زیادی پیشروی کرد. گویا از تاریخ ۱۱ تا ۱٣ بهمن ماه سال جاری ، مسابقات وزنه برداری در استان گیلان برگزار شد که به دلیل مخالفت های شدید رسانه های محلی، از حضور تیم چینی در کشور صرف نظر شد اما طبق گزارش فراز و به گفته رییس کمیته وزنه برداری استان گیلان ، دو مربی چینی در این مسابقات و در این زمان در گیلان حاضر شدند. تمام این اخبار چند روز پس از فراگیر شدن ویروس کرونا در کشور و با «پیگیری» برخی از رسانه ها منتشر شد.
در واقع این اخبار هیچگاه به صورت «مستقیم» از رسانه های رسمی و جمعی در اختیار مردم قرار نگرفت. به ویژه صداوسیما که اصلی‌ترین وظیفه را در زمینه آگاهی‌رسانی بر دوش داشت، اما کارنامه‌ اش سبب شد، درصد زیادی از مردم از آن روی‌گردان باشند و به اطلاعاتی که از آنجا داده می‌شود اعتماد نکنند.

در ادامه کلیه اقلام و مواد غذایی که برای پیشگیری از ویروس کرونا ضروری است نایاب شد یا با افزایش قیمت ۱۰ برابری به فروش رسید. اقلام بهداشتی احتکار شده تا حدودی پیدا و خاطیان دستگیر شدند اما روند صعودی قیمت ها علیرغم وعده ها، کنترل نشد و البته اطلاع رسانی هم صورت نگرفت!
با این حال در فضای مجازی، کرونا به عنوان یک بیماری کم کم تبدیل به سوژه ای می شود که ابعاد تازه ای از آن در فضای مجازی دنبال می شود. ضمن اینکه کاسبان کرونا کماکان در حال فعالیت در این فضا هستند.

کرونا در رسانه های جمعی، از سیاست تا طنز

شیوع کرونا در روزهای ابتدایی، به عنوان یک سوژه ملتهب در رسانه های جمعی دنبال می شد اما به تدریج، ابعاد دیگری از آن مورد توجه مردم قرار گرفت.
ایرنا می گوید که در روز ۹ اسفند، توئیت‌های کمتری در مورد کرونا به عنوان یک ویروس به صورت خاص منتشر و در مجموع نزدیک به ۵۵هزار توئیت و ریپلای با موضوع کرونا منتشر شده است.

حال کاربران بیش از کرونا ، به ماهیت های متفاوت از جمله وجه سیاسی آن می پردازند، به این معنا که موضوع از انتقاد به مسئولین یا شوخی با ابتلای تعداد زیادی از آن ها به ویروس کرونا، پا را فراتر گذاشته و به انتقاد از حاکمیت به بهانه شیوع کرونا می رسد و از ۱۰ توئیت پرلایک اول، ۶ توئیت به این قبیل موضوعات اختصاص دارد.

تلگرام اما بیشتر جنبه اطلاع رسانی دارد و وجه اشتراکش با توییتر برخی مطالب طنز است که گاها منتشر می شود.
در این میان یکی پربازدید ها در تلگرام، ویدئویی است که از عادل فردوسی پور با کپشن «کرونا را شکست می‌دهیم؛ آشنایی، پیشگیری و راه درمان این ویروس» منتشر شده و در حدود ۴۴۵ هزار بار فقط در کانال ورزش ۳ دیده شده است.
نکته جالب در این میان مطالب طنزآمیز منتشر شده در مورد تلگرام است که این مطالب نیز ۹ درصد بازدیدها را به خود اختصاص داده است.

دوقطبی اخبار مربوط به کرونا

در حال حاضر ضریب نفوذ گوشی‌های هوشمند نزدیک به ۵۵ میلیون دستگاه در ایران است و ضریب نفوذ اینترنت بالای ۸۰ درصد و سیم کارت تلفن همراه ۳۶ درصد است. این ها نشان می‌دهد که مردم به این فضا دسترسی دارند و به سادگی می‌تواند خبرهایی را منتشر کنند.

نکته مهم اما درباره پیشگیری ویروس کرونا، نسخه‌های عجیبی است که این روزها همه برای هم می‎پیچند. در فضای مجازی نمونه‌های عجیب و غریبی به چشم می‌خورد؛ از دمنوش های جادویی تا تجویز مواد مخدر!

کسب و کارهای کرونایی

در شرایطی که چین و کشورهای درگیر در تلاش هستند که واکسن این بیماری را تولید کنند، بیمارستان بسازند و خدمات رسانی خود را به حداکثر برسانند، کرونا در ایران، به مجالی برای کسب و کار تبدیل شده است.
از طرفی همان طور که اشاره شد، بی اعتباری رسانه های رسمی، سواستفاده رسانه های مجازی و غیررسمی و ناآگاهی مردم سبب شده که فضای مجازی درباره کرونا به برخی از مردم خط فکری دهد و گاه باعث متضرر شدن آن ها و حتی آسیب جانی شود.
در دوقطبی شکل گرفته درباره اخبار کرونا، برخی به ایجاد رعب و وحشت متهم می شوند درحالی که در سوی دیگر این دو قطبی ، کرونا بیماری ترسناکی تلقی نمی شود و نباید باعث تعطیلی کشور شود. تمام این اخبار نیز در حالی منتشر می شوند که شمار جانباختگان و مبتلایان به کرونا تنها طی یک هفته روند صعودی داشته است.

نقطه شروع این اخبار، درست در همان روزهای ابتدایی تایید ورود کرونا در کشور بود. یکی از این پیام ها نقل قولی از دکتر سمیعی بود که می گفت ویروس کرونا طبع سرد دارد پس خوراکی گرم بخورید و عنبر نسارا دود کنید. البته سایت رسمی دکتر سمیعی چندروز بعد این خبر را تکذیب کرد.

در روز های بعد، بیماری بر اثر ابتلا به کرونا فوت کرد و پزشکی که در دوران بیماری او کنارش بود، عکس رادیولوژی سینه‌ خود را در توئیتر منتشر کرد.
قطعا خبری این چنینی منتظر تایید رسمی از وزارت بهداشت نمی مانند و در چشم به هم زدنی بین مردم بارها بازنشر می شود. حالا وزارت بهداشت و دستگاه‌های مربوطه می‌خواستند صبر کنند تا تائید شود و … در صورتی که این خبر توسط پزشک منتشر شده و هزاران نفر هم آن را دیده‌اند.

کمی بعد در کلیپ مردی که خود را پزشک معرفی می‌کند از معجزه باورنکردنی ویکس گفت. از این که با چکاندن یک قطره ویکس در آب و بعد بخور آن، می‌توان خود را در برابر ویروس بیمه کرد!
در همان روزهای ابتدایی، داروخانه‌ای در خیابان شهید بهشتی به جام جم گفت: «همان روز انتشار کلیپ، تمام موجودی پماد ویکس‌ تمام شد. حالا سه روز است به یکی از شرکت‌های داروسازی، درخواست ویکس داده‌ایم اما شرکت هنوز برایمان ویکس نفرستاده است!»

کمی بعد و به دنبال انتشار موج تازه ای از تاثیر ویتامین C، این محصول نیز در داروخانه ها کمیاب شد.
موج راه افتاده کم کم به نسخه های عجیب از سوی مافیای مواد مخدر رسید و بسیاری با بریده جراید و مقالات علمی مدعی شدند افرادی که مواد مخدر مانند کوکائین مصرف می کنند، در مقابل این ویروس مقاوم می‌مانند. هرچند این خبر هم از سوی رئیس انجمن درمانگران اعتیاد کشور تکذیب شد.

این روند در صفحه سلبریتی ها و برخی اینفلوئنسرها که میلیون ها بازدیدکننده دارند نیز ادامه پیدا کرد. یکی از بازیگران زنِ فیلم های کمدی، در استوری خود تبلیغ از دم نوشی را گذاشت که می توانست برای پیشگیری از کرونا موثر باشد! البته او مورد پیگیری فضایی قرار گرفت اما این قبیل پست ها هنوز هم منتشر می شوند و بالاخره از جایی درز می کنند. عده ای از انرژی مثبت شمع می گویند و برخی به نام طب اسلامی ، مردم ناآگاه را تشویق به انجام اعمالی می کنند که نه تنها از شیوع کرونا جلوگیری نمی کند، بلکه ممکن است عضو دیگری از بدن را متاثر کرده و به آن آسیب برساند!

اما چاره چیست؟باید گفت رسانه های جمعی می توانند موثر باشند اما در راستای اینکه تریبونی باشند برای منتشر کردن فشار افکار عمومی به مسئولان؛ مساله ای که بیش از هرچیز می تواند دولت، حاکمیت، روابط عمومی آن ها و رسانه های رسمی را وادار کند تا اطلاع رسانی درست را انجام دهند و آرام آرام اعتماد از دست رفته مردم را بازگردانند تا در یک مسیر برای غلبه بر کرونا حرکت کنند.

ممکن است به این مطالب نیز علاقمند باشید

ارسال دیدگاه

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

از اینکه دیدگاه خود رو با ما در میان گذاشتید، خرسندیم.