زخم کرونا بر بازار بیمار نشر

تاثیر ویروس کرونا بر وضعیت نشر کتاب از نگاه ناشران بررسی شد

کرونا، مهمان ناخوانده این روزهاست که ردپایش نه تنها در حوزه های مختلف پیدا می شود بلکه بخش مهمی از هر خبر و گزارشی را نیز به خود اختصاص داده است حتی اگر خبر، صرفا مربوط به حوزه بهداشت و سلامت نباشد.
در این میان ، پس از سینما، موسیقی، هنرهای تجسمی و تئاتر، وضعیت حوزه کتاب هم ناخودآگاه به این ویروس گره خورد و در سایه مشکلات عدیده کاغذ و کتاب در سال جاری، کرونا تیر آخر را به بازار نشر زد.

چالش اول، بازار سوخته شب عید !

به دلیل شرایط ناپایدار کاغذ و سایر متریال اولیه در حوزه کتاب، وضعیت نشر در ایران پیش از شیوع کرونا هم بیمار شده بود و حال این اتفاق مزید بر علت شد تا نشر ایران حتی در آستانه سال جدید، افق روشنی را پیش روی خود نبیند.
چالش اول این حوزه در این روزهای خاکستری و بیمار، بازار شب عید است که مانند سایر اصناف از دست رفته و سوخته تلقی می شود. در این میان از این نکته غافل نشویم که گسترش فضای مجازی و کسب و کار اینترنتی در حوزه کتاب و مورد استقبال واقع شدن اپلیکیشن های عرضه کتاب و کتاب صوتی حتی به صورت رایگان در سایت ها و کانال های تلگرامی، خود بستر نشر و عرضه فیزیکی کتاب را پرتنش کرده بود و حال با تاکید به در خانه ماندن، هرچقدر این نرم افزارهای آنلاین احتمالا به نان و نوا می رسند اما ناشران آسیب های جدی می بینند.
از طرفی بسیاری از ناشران، کاغذ و دیگر مایحتاج را نقد خریده‌ بودند، پول چاپخانه، صحاف و … را هم نقد داده‌اند و کتاب‌ها را به‌خاطر بازار عید و نمایشگاه کتاب در انبارشان گذاشته‌اند. احتمالا این کتاب ها حالا روی دست‌شان مانده و تقریبا همه دریافتی‌هایی هم که منتظر بودند بگیرند به درخواست کتاب‌فروشی‌ها تا اطلاع ثانوی عقب افتاده است.

چالش دوم، بحران جدی در جای خالی نمایشگاه!

برگزاری نمایشگاه کتاب برای اهالی نشر در ایران، معادل بازار شب عید برای بسیاری از اصناف است. حال آن که ناشران، کمبود های در طول سال را به امید این دو فرصت تاب آورده و حال هردوی آن را هم از دست داده اند. شورای سیاستگذاری نمایشگاه کتاب تهران، هفته گذشته اعلام کرد که با مصوبه شورای سیاستگذاری، سی‌و‌سومین نمایشگاه کتاب تهران، بعد از ماه مبارک رمضان برگزار خواهد شد. پیشتر قرار بود این نمایشگاه ۲۶ فروردین ۹۹ برگزار شود اما با توجه به نیازهای جامعه برای برگزاری نمایشگاه، شورای سیاست گذاری این زمان را مناسب ندید. فروش ناشران در زمان برگزاری نمایشگاه، بخش عمده‌ای از فروش سالیانه آن ها است. حذف این نمایشگاه در معادلات مالی‌شان تاثیر منفی می‌گذارد و خیلی از ناشران را که کمی ضعیف‌تر هم هستند زمین می‌زند.چالش مهم برای نمایشگاه کتاب، فارغ از معضل ناشران داخلی، مربوط به ناشران خارجی است به دلیل اینکه با توجه به زمان برگزاری که قرار بود فروردین‌ماه باشد، بسیاری از ناشران داخلی، از دو سه ماه قبل سفارش‌های خود را به ناشران خارجی داده اند و اقدام به سفارش و بعد هم آوردن کتاب‌ها کرده و سررسید پرداخت‌ها را یک یا دو ماه بعد از فروردین قرار داده اند.

طبق مصاحبه احد رضایی، مدیر عامل انجمن فرهنگی ناشران بین الملل ایران با روزنامه «فرهیختگان»، اگر قرار باشد نمایشگاه برگزار نشود، آورده های کتاب به سرنوشت نامعلومی دچار می شوند چون برخی از این کتاب‌ها اصلا قابل ‌برگشت نیستند و برای برخی دیگر تا ٢۰ یا ٣۰ درصد، اجازه برگشت وجود دارد. اما سرنوشت بقیه جه می شود؟! البته احدی پیشنهاد می دهد که اگر نمایشگاه برگزار نشود، بهتر است ارشاد تا ۵۰ درصد از کتاب‌هایی را که سفارش شده بخرد و به کتابخانه‌ها اهدا کند.

معضلات زنجیروار ناشران، از پست تا بانک!

«عقاب علی احمدی»، مدیر هیات تحریریه انتشارات «هزار کرمان» درباره وضعیت نشر کتاب در سایه بحران کرونا به «فراز» می گوید: « در اسفند ۱٣٩٨ با جدی شدن گسترش بیماری کووید ۱٩ ، آهسته آهسته ، در عرض ده روز به طور آشکاری ، درخواست برای کتاب ، از سوی شرکت های پخش کتاب ، کم و سپس متوقف شد . از سوی دیگر ، کار نهایی کردن متن کتاب های ویرایش شده به سبب خانه نشین شدن حروفچین ها انجام نشد و ناشر نتوانست با طراح برای سفارش دادن روی جلد دو کتاب ، قراری برای دیدار بگذارد».

او ادامه می دهد: «در همین روزهای خانه نشینی کرونایی ، ناشر برای پست چند کتاب که خریداران به شیوه ی «خرید تلفنی» از او خریده بودند ، به اداره پست رفت ؛ اما در اینجا هم روشن شد ، در کنار تنگناهای بازار سیاه ماسک و الکل و دستکش برای حفاظت شخصی در برابر آلودگی به ویروس کرونا ، ناشر با ماجرای تازه دیگری هم روبرو شده است و شرکت پست که در سال های اخیر چند بار ، نرخ خدمات پستی را افزایش داده است ، در حرکتی بامزه به کارمندان دستور داده است ، بسته های پستی را با «پست پیشتاز» بفرستند و از پذیرفتن خدمات «پست سفارشی» از مشتریان خوددداری کنند. به این ترتیب، روشن شد که در خانه ماندن و کتاب خواندن پیامدهای دیگری هم برای ناشر دارد و آن اینکه باید هزینه فرستادن کتاب برای شهروندان را چهل درصد بیشتر پرداخت کند».

«علی احمدی» با اشاره به مشکلات زنجیروار یک ناشر در سایه بحران کرونا ادامه می دهد: «پس از اداره پست، ناشر برای واریز پول به حساب جاری به بانک رفت ؛ اما در بانک هم ماجرای بامزه دیگری روی داد : کارمند بانک با اشاره به دستور مقامات بالاتر از گرفتن اسکناس به دلیل احتمال آلودگی به ویروس خوددداری کرد ! کارمند در پاسخ ناشر که گفت، موجودی حسابش برای پرداخت چک هایی که در روزهای آینده به بانک می آید، کافی نیست، هیچ راه حلی نداد و گفت دستور را اجرا می کنیم ! آیا می توان پرسید ، تصور مدیریت دستگاه بانکی کشور از میران پول جیب مردم در ایران امروز چیست ؟ و وقتی پول را نتوانی به بانک تحویل بدهی ، از کدام مسیر می توانی آن را به حسابت بفرستی و طلب مردم را بدهی ؟ اگر مدیریت به درپیش بودن تعطیلات پانزده روزه نوروزی و بحران کرونا هم توجه کند ، پیامدهای این دستور تازه او به کارمندان بانک های کشور روشن تر می شود».

با اینکه زمان برگزاری نمایشگاه به بعد از ماه رمضان موکول شده اما شیوع گسترده کرونا گمانه زنی ها را به سمت احتمال برگزار نشدن نمایشگاه سوق می دهد. در این رابطه، علی احمدی اظهار می کند: « مهمترین پیامد برگزارنشدن نمایشگاه کتاب در اردیبشهت ۱٣٩٩ ، بی موجودی ماندن حساب جاری ناشرانی است که به گمان برپایی نمایشگاه کتاب ، در سال ۱٣٩٨ کار تولید را ادامه داده اند و چک های پرداخت هزینه خدمات برای چاپ کتاب را برای بهار سال ۱٣٩٩ به دست اصناف چاپ داده اند . پیامد دیگر متوقف شدن روند ویرایش و آماده سازی و چاپ کتاب های در دست انتشار ناشران خواهد بود . به این ترتیب ویراستاران و نسخه پردازان و مولفان و مترجمان هم کار کمتری برای انجام خواهند داشت . دستاورد نهایی این وقفه در تولید کتاب ، تاخیری چندساله برای انتشار کارهای نیمه تمامی خواهد بود که تا پیش از همه گیری بیماری کووید ۱٩ ، ناشران در دست تولید داشته اند».

مشکلات زیرساختی، زخم کرونا را کاری تر کرده است!
«مجید صالحی»، مدیر مسئول انتشارات «شانی» در رابطه با تاثیر تعطیلی ناشی از کرونا در حوزه نشر به «فراز» می گوید: «به دلیل سو مدیریت های اقتصادی که طی ماه های آخر سال ٩٨ صورت گرفت، تاثیر کرونا از حالت عادی بر همه حوزه ها سنگین تر بود. بسیاری از ناشران به دلیل آماده شدن برای نمایشگاه هزینه های بسیاری برای ترجمه و تولید کرده اند که البته تولید در همان زمان شایعه ورود کرونا در بهمن کاهش و بعد از تایید به طور کلی کنسل شد در حال حاضر ٧۵ درصد از چاپخانه ها کار نمیگیرند و اصلا نیرو ندارند. دفتر مرکزی انتشارات هم تعطیل است و کار متوقف شده است. تنها راه جبران خرید اینترنتی است که باز هم بسیاری از مردم اعتماد نمی کنند که بسته پستی به منزلشان برسد».

صالحی درباره تاثیر تعلیق نمایشگاه کتاب ادامه می دهد: «برای ناشرانی که خصوصی و تازه کار هستند و به سیستم پخش کتاب دسترسی ندارند تنها برگ برنده نمایشگاه های استانی و نمایشگاه کتاب تهران است. یک سال کاری ناشر تولید می کند که بتواند به نمایشگاه کتاب تهران برسد تا بتواند برگشت مالی داشته باشد و این پول را وارد چرخه تولید کند.
با این حال ازین شرایط تنها ناشران دولتی حان سالم به در می برند. مدیری که مجموعه کلانی در اختیار دارد نه برای یک سال بلکه برای حداقل چهار سال پیش رو هم کاغذ در سطح کلان خریداری کرده است، هم هزینه تولید دارد هم نهایتا کتاب های چاپ شده در انبار خود دارد بنابراین تا پایان بحران و از چرخه خارج شدن نشرهای خصوصی و تازه کار، بقا خواهند داشت».
حال باید دید که ناشران در کوران بحران و طوفان حوادثی که پشت سرهم برسرشان آوار می شود تا کجا دوام می آورند. باید امیدوار بود که نیاز به کتاب در اندک مردم کتابخوان ایران باقی بماند تا بتواند چراغ کم سوی اقتصاد این حوزه را روشن نگاه دارد، واقعیت این است که اگر نیاز به کتاب حس شود ، حتما کتاب فروش خواهد رفت. به قول مولانا آب کم جو ، تشنگی آور به دست / تا بجوشد آبت از بالا و پست .

ممکن است به این مطالب نیز علاقمند باشید

ارسال دیدگاه

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

از اینکه دیدگاه خود رو با ما در میان گذاشتید، خرسندیم.