معمای درمان یک ویروس!

نگاهی به شیوه های درمان ، داروهای در دسترس و آخرین وضعیت ساخت واکسن ویروس کووید_19

در چند دهه اخیر پیشرفت‌های علمی تا حدی بوده که تقریبا برای تمام بیماری‌های مرموز و کشنده یا واکسنی برای پیشگیری از ابتلا کشف شده و یا درمان دارویی برای کنترل بیماری. از طاعون تا وبا، از مالاریا تا حصبه، دانشمندان مختلف با گذشت زمان، راه حلی برای مهار آن‌ها پیدا کرده‌اند. شاید تا پیش از این، برخی از انواع سرطان و بیماری ایدز بوده که تقریبا درمان قطعی و یا واکسنی برای جلوگیری از ابتلا برای آن یافت نشده بود.

از زمان شیوع کرونا در جهان که با نام علمی کووید ۱۹ شناخته می شود، جهان با یکی از مرموز ترین ویروس‌های تاریخ مواجه شده که هنوز پس از گذشت چند ماه، انستیتو‌های گوناگون در پی شناخت ساختار این بیماری‌اند. اما کرونا خیلی منتظر کار این محققان نمانده و تخت‌های بیمارستانی در سراسر دنیا پر است از بیمارانی که زیر هجوم این ویروس، نفس‌های آخر را به سختی می‌کشند. اگر چه تلاش برای یافتن واکسنی قطعی برای کووید ۱۹ در نقاط مختلف جهان در جریان است اما نظام های بهداشت و درمان هر کشور نیز داروهایی را برای کنترل علایم کرونا بر روی بیماران مختلف آزمایش می‌کنند. گاهی یک مقام سیاسی عالی تربه مثل ترامپ نسخه‌ای در توییتر می‌پیچید و گاهی پزشکان طب سنتی در کشور‌های مختلف از کشف داروی طبیعی کرونا سخن می‌گویند. با این حال هیچ کشوری تاکنون مدعی یافتن دارویی قطعی برای درمان کرونا نشده اما مصرف برخی داروها در کنترل علایم و بهبود وضعیت بالینی بیماران موثر بوده است.

درمان‌های ترکیبی و آزمون و خطا

پس از اعلام رسمی ورود کرونا به کشور و افزایش بار مراجعه بیماران مبتلا به این ویروس به بیمارستان‌ها، وزارت بهداشت ایران با بهره گیری از تجربه‌های محدود تحقیقاتی پیش از آن در دنیا، دست به انتشار فایل پروتکل پیش گیری و درمان کرونا زد. مروری بر این مجموعه ۱۵ صفحه‌ای نشان می‌دهد که پروتکل این وزارتخانه علاوه بر توصیه هایی برای پیشگیری، راهکارهایی برای درمان در بیمارانی که وضعیت وخیمی دارند نیز ارایه کرده است. این پروتکل که مخاطب آن در واقع نظام بهداشت و درمان سراسر کشور و مجموعه کادر درمانی هستند در بخش‌های از این جزوه به معرفی برخی دارو‌ها در قالب رژیم درمانی چند دارویی برای کنترل علایم کرونا پرداخته است.

در این بخش از پروتکل به سه سطح از درمان دارویی برای بیمارانی که دچار وضعیت وخیمی شده‌اند مواجه می‌شویم. درمان‌های دو، سه و چهار دارویی با تعیین دقیق میزان مصرف دارو، رژيم‌های خاص مشخص شده‌ای است که در این سند به آن اشاره شده است.

بر اساس این دستورالعمل، رژیم درمانی دو دارویی در بیماران سرپایی شامل اسلتامیویر و هیدروکسی کلروکین، رژیم درمانی سه دارویی در بیماران بستری شامل اسلتامیویر، هیدروکسی کلروکین و لوپیناویر و رژیم درمانی چهار دارویی در موارد بستری بیماران با علایم بسیار شدید شامل اُسلتامیویر 75 میلی گرم دوبار در روز برای حداقل 5 روز، هیدروکسی کلروکین سولفات 400 میلی گرم یا کلروکین فسفات 500 میلی گرم معادل 300 میلی گرم، لوپیناویر/ریتوناویر 400/100  میلی گرم دو بار در روز بمدت حداقل 5 روز و ریباویرین 1200mg دو بار در روز بمدت حداقل 5 روز است.

اما این دارو‌ها چه خصوصیاتی دارند و به چه میزان در بازار دارویی ایران یافت می‌شوند؟

داروها چقدر در دسترس هستند؟

داروی اول یعنی اُسلتامیویر همان دارویی است که معمولا در بازار با با نام تجاری تامی فلو می‌شناسیم، یک داروی آنتی‌ویروس است که فعالیت ویروس آنفلوآنزا را در بدن مسدود می‌کند. این دارو برای درمان آنفلوآنزا در افرادی که به مدت ۲ روز علائم آنفلوآنزا داشته‌اند، استفاده می‌شود. تامی فلو شاید نام آشنا‌ترین داروی این پروتکل باشد که به گوش بسیاری آشنا است. ۲۱ اسفند ماه همین امسال بود که پایگاه اطلاع رسانی دانشگاه علوم پزشکی گیلان گزاش داد که معاونت غذا و دارو دانشگاه علوم پزشکی گیلان اسامی ۱۹ داروخانه  منتخب سطح استان گیلان که مجاز به توزیع اسلتامیویر می‌باشند را اعلام کرد. با این حال گزارش‌های پراکنده‌ای از کم یاب شدن این دارو در سطح کشور و یا توزیع آن با قیمت‌های بالاتر گزارش شده است. ماجرای کمیابی تامی فلو اما تنها مختص به دوره کرونا نیست. ۱۰ آذر همین امسال با شیوع گسترده ویروس آنفولانزا n1h1  و قربانی شدن نزدیک به ۱۰۰ نفر از مردم، غلامحسین مهرعلیان، مدیرکل امور دارو و مواد تحت کنترل سازمان غذا و دارو در مورد کمبود اسلتامیویر گفت: «بر اساس تفاهم‌نامه بین سازمان غذا و دارو و معاونت بهداشتی وزارت بهداشت، سازمان غذا و دارو مکلف به تامین داروی(آنفولانزا) مورد نیاز بیماران از منابع معتبر است تا معاونت بهداشت این دارو را در مراکز بهداشتی در اختیار بیماران قرار دهند.»

مهر علیان اما چندی بعد با اشاره به اینکه یک‌ میلیون عدد قرص اسلتامیویر از منبعی باکیفیت تهیه‌شده است، عنوان کرد: «در طی دو روز آینده ۵۰۰ هزار عدد از این دارو در اختیار دانشگاه‌های علوم پزشکی قرار می‌گیرد، تا آخر هفته بعد نیز ۵۰۰ هزار عدد دیگر از این دارو بین دانشگاه‌ها توزیع می‌شود تا بیماران بتوانند به‌راحتی داروی موردنیاز خود را از داروخانه‌های منتخب تهیه کنند.»

با شیوع کرونا و نگرانی از کمیاب شدن تامی فلو اما چند روز پیش دکتر محمدرضا شانه‌ساز، رئیس سازمان غذا و دارو، در گفتگو با ایسنا گفت: «۵ میلیون و ۴۰۰ هزار عدد داروی اسلتامیویر (تامی‌فلو) که ۵ برابر مصرف سالیانه است، تولید و وارد کردیم که پاسخگوی نیاز ۵۳۰ هزار بیمار است.»

ویژگی اصلی این دارو اما تولید آن در داخل است. این مساله از آن جهت اهمیت دارد که پای مسایلی مانند ارز وارداتی و تحریم‌ها برای دسترسی به آن در میان نیست اما با این حال پوشش بیمه‌ای این دارو محدود بوده و گزارش‌ها از قیمت ۴۰۰ هزار تا ۱ میلیون تومانی خرید این دارو حکایت دارد. اما ماجرای سه داروی دیگر مشابه اولی نیست. هم از نظر موارد مصرف و هم تولید و واردات، داروهای دیگر این رژیم تعیین شده وضعیت خاص‌تری دارند.

برای مثال هیدروکسی کلروکین که با نام تجاری پلاکونیل فروخته می‌شود دارویی است که به منظور درمان انواع معینی از مالاریا و روماتیسم مفصلی به کار می‌رود، و حدود ۵ تا ۵۰ هزار تومان قیمت دارد. این دارو نیز تولید داخلی دارد و هم نمونه خارجی آن به کشور وارد می‌شود. ریتوناویر، دارویی است در ترکیب با دیگر عوامل ضد ویروسی که برای درمان عفونت HIV به کار می‌رود . اولین بار از چین خبر رسید که این دارو در کنترل علایم کرونا تاثیر خوبی بر جا گذاشته است و با تحقیقات بیشتر این دارو نیز در لیست داروهای وزارت بهداشت برای موارد سخت تر بیماری در نظر گرفته شده است. اما داروی مورد اشاره ساخت هند بوده و جزو داروهای وارداتی محسوب می‌شود. آخرین دارو نیز ریباویرین برای درمان هپاتیت C مزمن به صورت خوراکی و در ترکیب با اینترفرون به کار می رود . همچنین ریباویرین استنشاقی در درمان عفونت‌های شدید دستگاه تنفسی تحتانی به کار می‌رود. این دارو نیز هم درآمریکا و هم توسط شرکت‌های داخلی تولید می‌شود و جزو داروهای خاص و کمیاب است.

در یک دسته بندی کلی داروهای مورد اشاره در پروتکل وزارت بهداشت، داروهایی بعضا متداول و بعضا خاص بوده که از کانال‌های مختلف تولید داخلی و واردات خارجی در دسترس هستند. اما دغدغه مردم برای دسترسی به این داورها در دو سطح است. در درجه اول بیمارانی که در بیمارستان‌ها بستری می‌شوند که در این رابطه فرامرز اختراعی رئیس سندیکای مواد موثره دارویی در گفت‌وگو با بورس نیوز در این خصوص بیان کرد: «داروهای مرتبط با بیماری کرونا در داخل کشور تولید می‌شود و بعید است که برای درمان مبتلایان به کرونا، نیازی به واردات دارو باشد.»

اما دسته دیگری از مردم که درمان خانگی کرونا را پیگیری می‌کنند، نگران دسترسی وهزینه بالای این داروها به صورت آزاد هستند. خصوصا آن دسته از داروها که تحت پوشش بیمه‌ای هم قرار ندارند. پیش‌تر رییس سازمان غذا و دارو گفته بود که گرانی برخی از اقلام دارویی تولید داخلی امری طبیعی است، زیرا شرکت‌های داخلی ۳۰ تا ۴۰ درصد مواد اولیه دارویی را با ارز دولتی ۴۲۰۰تومانی تهیه می‌کنند و بقیه را به اجبار باید با ارز نیمایی و آزاد تهیه کنند.

به گزارش الجزیره تازه ترین تحقیقات سازمان بهداش جهانی نیز مهر تایید برای انتخاب دارویی وزارت بهداشت ایران بوده است. در این تحقیق رسما اعلام شده است که ترکیب‌های ضد ویروسی مالاریا و HIV در درمان کرونا موثر بوده است.

تلاش‌های دارویی هر روز اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند، به خصوص از زمانی که رسما اعلام شد که دسترسی به واکسن نهایی کرونا دست کم ۱۸ ماه زمان می‌برد.

ممکن است به این مطالب نیز علاقمند باشید

ارسال دیدگاه

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

از اینکه دیدگاه خود رو با ما در میان گذاشتید، خرسندیم.