تراژدی نابودی کارخانه ها؛ غول هایی که زانو زدند!

مهم ترین پرونده های خصوصی سازی و سرانجام آن ها در آینه تاریخ و جزییات واکاوی شد

روایت نابودی و از کار افتادن بسیاری از کارخانه ها که در جایگاه خود، غول های صنعتی ایران محسوب می شدند ، تلخ است و ناتمام. در میان صد شركت نخستی كه سازمان خصوصی ‌سازی بین سال‌های ۱٣٨۰ تا ۱٣٨۵ واگذاری كلی یا جزئی‌شان را انجام داده است، بیش از ۵۰ شركت و كارخانه به چشم می‌خورند كه پس از گذشت ۱۵ سال در‌ حال‌ حاضر تعطیل، نیمه‌ تعطیل یا دچار مشكلات جدی هستند. کارخانه هایی که بسیاری از آن ها پس از واگذاری و به دلیل تخلفات در خصوصی سازی ، به قهقرا رفتند، تخلفات بسیاری از آن ها محرز شد و صاحبان آن ها به دادگاه ها کشیده شدند، اما سرنوشت این پرونده ها به کجا رسید ؟ برای بازنگری در لیست تمام این کارخانه ها، مجال کافی در این نوشتار نیست اما شاید مهم ترین روایت ها ما را به عمق آن چه بر سر کسب و کار در این حوزه آمده است، برساند!

هپكو؛ بزرگترین قربانیِ سال های ابتداییِ خصوصی سازی

شرکت «هپکو»، کارخانه ای بود که در سال ۱٣۵۱ توسط خانواده رضایی در زمینی به وسعت ٩۰ هکتار در اراک تاسیس و از سال ۱٣۵۴ رسما فعالیت خود را آغاز کرد. این شرکت پس از انتخاب یک مدیر عامل پاکستانیِ خبره در زمینه تولید ماشین آلات صنعتی، ٣۰۰ کارگر خود را برای آموزش تخصصی به آلمان و آمریكا فرستاد. «هپکو» طی سال ها آن قدر رشد کرد که مهم ترین تحولات سیاسی ایران از انقلاب تا جنگ و بمباران نیز نتوانست آن را از حرکت باز دارد. به طوری که در سال ٧۱ یعنی دو سال بعد از جنگ ، این شرکت بزرگترین سوله صنعتی خاورمیانه را با مساحت ۶۰ هزار مترمربع ساخت. در نهایت اما این شرکت در سال ۱٣٨۵ و با عرضه سهامی عمده به بخش خصوصی واگذار شد، به تاجری سرشناس که از مدیران سابق جهاد سازندگی بود. سهام ابتدایی «هپکو» با مبلغ ٧۴ میلیارد تومان که به زعم بسیاری تنها سود سه سال كارخانه هپكو بود به فروش رفت. روزنامه شرق در گزارشی، پایبند نبودن خریدار به تعهدات خود، واگذاری شركت به خریدار دوم و عدم پایبندی او به تعهداتش، را دلایل سقوط «هپکو» نگاشته است. این سقوط وقتی برای عموم محرز شد که در سال ٩٣ بسیاری از کارگران این کارخانه كه روزی شانس آموزش تخصصی در بهترین مراكز صنعتی اروپا را یافته بودند، در پی احقاق حقوق خود دست به تجمع زدند؛ تجمعاتی که در سال ٩٨ دوباره به همان دلایل تکرار شد و نتیجه این تجمعات جدا از بازداشت ٢۰ تن از معترضان و جراحت بیش از ۱۵ نفر از آن ها، طبق گزارش شرق، قرار دادن هیئتی از مدیران دولتی در رأس كارخانه «هپکو» بود!
این شركت علیرغم صدها میلیارد تومان بدهی انباشته و خطوط تولید زمین گیر، به گفته مدیران این مجموعه دوباره روی غلتک افتاده است، حال باید دید و تعریف کرد!

شرکت کشت و صنعت نیشکر هفت تپه

در ۱۴ کیلومتری شهر شوش و ۱۰ کیلومتری معبد چغازنبیل، شرکت «کشت و صنعت نیشکر هفت‌تپه» به وسعت ٢۴ هزار هکتار قرار دارد که از آذرماه سال ۱۳۴۰ فعالیت رسمی خود را آغاز کرد. با این حال این شرکت هم که یکی از قطب های اصلی صنعت ایران بود، در سال ٩٣ و به گفته علی اشرف عبدالله پوری حسینی، رئیس سابق سازمان خصوصی سازی با زیان انباشته ٣۴۵ میلیارد تومان و هفت ماه حقوق عقب افتاده کارگران، واگذار شد.
در آگهی مزایده این شرکت آمده بود: «بلوک ۱۰۰ درصدی سهام شرکت کشت و صنعت نیشکر هفت‌تپه شامل ۱۹۴ میلیون و ۷۴۱ هزار و ۳۳۳ سهم به قیمت پایه هر سهم ۱۱ هزار و ۲۳۱ ریال و ارزش کل پایه ۲ هزار و ۱۸۷ میلیارد و ۱۳۹ میلیون و ۹۱۰ هزار و ۹۲۳ ریال به صورت ۵ درصد نقد و مابقی اقساط ۸ ساله در ۳۰ آذرماه امسال به مزایده گذاشته می‌شود.»
در آذر سال ۱۳۹۳، مدیرکل دفتر امور واگذاری بنگاه‌ها در سازمان خصوصی‌سازی از واگذاری ۱۰۰ درصدی سهام «کشت و صنعت نیشکر هفت‌تپه» در چهارم آذر از طریق مزایده خبر داد. در این مزایده، امید اسدبیگی برنده شد و صاحبان جدید این شرکت، دو شرکت «زئیوس» و «آریاک» بودند که با پیش پرداخت ۶ میلیارد تومان، صاحب این شرکت شدند.
بر اساس گزارش رئیس دیوان محاسبات واگذاری شرکت «کشت و صنعت نیشکر هفت‌تپه» نیز یکی از واگذاری هایی بود که بدلیل فقدان اهلیت و تخصص کافی توسط خریدار موجب بروز ضرر و زیان به بیت‌المال شد. در حالی که در سال ٩٧ خبر متواری شدن و اختلاس میلیاردی مالکان این شرکت سرتیتر اخبار شد هنوز هم پرونده هفت تپه نامعلوم است.

شرکت چیت سازی ری

یکی از دلایل اصلی زیان ده شدن شرکت «چیت سازی ری» که در سال ۱٣٢۶ تاسیس شد، به زعم بسیاری این بود که این شرکت به نسبت ۱۶هکتار زمین در محدوده مرغوب شهری که در اختیار داشت، تولید نمی کرد و سود نداشت! ابتدا قطعات یدکی برای ماشین‌آلات و سپس تکنولوژی جدید مورد نیاز وارد نشد و در نهایت، با توجه به شرایط جنگ و تحریم، مشکلات تشدید شد. قبل از سال ۷۹ که واحد را به بخش خصوصی واگذار کنند، ۲ هزار کارگر در این واحد با ظرفیت کامل پارچه تولید می‌کردند. اما در نهایت در اسفند سال ۸۱، «چیت سازی ری» تعطیل شد.
مبالغی چشمگیر به کارگران پرداخت شد و آن ها را بازخرید کردند. قطعات و ماشین‌آلات یا از بین رفتند یا آن ها را اسقاط کردند و فروختند. امروز ۱٧ سال از آن واگذاری می گذرد و حال «چیت سازی» تنها زمینی متروکه است در شهر ری که در سال ٩۶ به مزایده برای فروش گذاشته شد!

شرکت آلومینیم المهدی

شرکت «آلومینیوم المهدی» ، یعنی یکی از بزرگترین مجتمع‌های آلومینیوم کشور، تیر سال ۶۹ در ۱۸ کیلومتری غرب بندرعباس تاسیس شد. بعد از چندی این شرکت در صدر لیست واگذاری‌ها قرار گرفت. در خرداد ۹۳ سازمان خصوصی‌سازی آگهی واگذاری بلوک ۷۷.۲۲ درصدی سهام مجتمع «آلومینیوم المهدی» و ۱۰۰ درصدی سهام طرح «هرمزال» را منتشر کرد که خریداری از آن استقبال نکرد.
در اسفند ۹۳ پس از انتشار آگهی نوبت دوم، این شرکت به ارزش ۸۰۰ میلیارد تومان به سرمایه گذاری از بخش خصوصی واگذار شد.
به این واگذاری اما، انتقادات زیادی وارد شد. در همان سال برخی نمایندگان مجلس قیمت واقعی این واحد را حدود ۶ هزار میلیارد می دانستند. موج شکایات تا جایی ادامه یافت که مجدد دارایی های شرکت «آلومینیوم المهدی» در سازمان بازرسی ارزیابی شد و بسیاری بر نادرست بودن این واگذاری تاکید کردند. احمد توکلی، نماینده سابق مجلس هم که یکی از مخالفان سرسخت این واگذاری بود، در آن زمان اعلام کرد که «براساس گزارش سازمان بازرسی کل کشور واگذاری شرکت آلومینیم المهدی غیر قانونی است.»
اعتراضات به حدی بالا گرفت که در نهایت و با رأی ٨۱ نماینده مجلس پرونده «آلومینیوم المهدی» اردیبهشت ماه سال گذشته به قوه قضاییه ارجاع شد، اما سرنوشت این پرونده نیز معلوم نیست!

در پایان باید افزود طبق پژوهشی که توسط گروه کارشناسان ایران انجام شده؛ در میان شرکت‌های پس از واگذاری؛ حداقل ۲۴ شرکت با اخراج کارگران و کاهش اشتغال، ۱۹ شرکت با کاهش سودآوری، ۱۸ شرکت با کاهش بهره‌وری روبه‌رو شده و میزان بدهی ۳۴ شرکت نیز افزایش یافته است. ۱۷ شرکت از حیث شاخص توسعه، امتیاز منفی گرفته‌اند و سرمایه ۲۶ شرکت هم یا کاهش یافته و یا تغییری نکرده است. این واقعیت تلخ تنها گوشه ای از هزارگوش سرنوشت برخی از کارخانه های واگذار شده ایران است که در سکوت خاک می خورد…!

ممکن است به این مطالب نیز علاقمند باشید

ارسال دیدگاه

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

از اینکه دیدگاه خود رو با ما در میان گذاشتید، خرسندیم.