عایدی مالیاتی دولت از بورس

میزان درآمد مالیاتی دولت از معاملات بازار سرمایه بررسی شد

با ورود کرونا و تعطیلی کسب و کارها از یک سو و کاهش درآمدهای نفتی از سوی دیگر، دو منبع اصلی درآمدی دولت در معرض تهدید اساسی قرار گرفت. کرونا و تعطیلی کسب و کارها، کسب درآمدهای مالیاتی را دشوار کرده و کاهش بهای نفت و تحریم‌های بین المللی، شرایط برای پیش بینی درآمد نفتی در بودجه را غیر قابل تحقق ساخته است. اما یک کورسوی امید در این میان پابرجاست. رونق بازار سرمایه و اخذ مالیات از معامله سهام توسط دولت ظاهرا دریچه‌ای مناسب برای درآمدهای دولت در سال پیش روست.

بحران درآمدهای مالیاتی

کاهش درآمدهای نفتی به دلیل افزایش تحریم‌ها، مساله‌ای بود که در تدوین بودجه سال ۹۹ مهم‌ترین مساله محسوب می‌شد. دولت نیز در لایحه تقدیمی به مجلس راهکارهای گوناگونی برای جبران کسری بودجه پیش بینی کرد. یکی از این راهکارها، رویای همیشگی بودجه نویسی کشور یعنی افزایش درآمدهای مالیاتی بود. اما سال ۹۹ هنوز از راه نرسیده با ورود مهمان ناخوانده کرونا، خیلی زود نشان داد که رویای دولت مالیاتی، رو به مرگی تدریجی گذاشته است. سهم درآمدهای مالیاتی در بودجه سال آینده، بیش از ۱۹۵ هزار میلیارد تومان پیش‌بینی شده بود‌ که حدود ۲۳ هزار میلیارد تومان بیشتر از رقم مصوب سال ۹۸ بود. در بودجه ۹۸، سهم درآمدهای مالیاتی حدود ۱۷۲ هزار میلیارد تومان مصوب شده بود که طی ۸ ماه نخست امسال، حدود ۸۹ هزار میلیارد تومان آن محقق شد. سهم مالیات در بودجه ۹۹ حدود ۱۳ درصد افزیش یافته است. جزئیات لایحه بودجه نشان می‌دهد که مالیات بخش خصوصی ۲۴ درصد و مالیات مشاغل ۵۰ درصد افزایش داشته است. طبق لایحه بودجه ۹۹ مالیات بر ثروت ۷۵ درصد افزایش پیدا کرده است.

اما یکی از مشکلات اصلی مالیات در بودجه ۹۹ میزان تحقق پذیری آن است. بسیاری اعتقاد دارند، تکاپوهای مشاغل مختلف برای کسب معافیت‌های مالیاتی و بخشودگی و مهلت گرفتن از یک سو و حمایت‌های اجتناب ناپذیر دولت از کسب و کارها در میانه شیوع کرونا از سوی دیگر، با در نظر گرفتن رشد منفی سال آینده باعث شد تا بسیاری، تمام پیش بینی‌های دولت برای کسب درآمدهای مالیاتی در سال جدید را نقش بر آب بدانند. درآمدهایی که اگر قرار باشد بر اساس پیش بینی‌ها باقی بماند، دیگر خبری از تولید و رشد اقتصادی نخواهد بود. به گفته امیدعلی پارسا، خوشبینانه‌ترین حالت این‌که از ۱۸۰ هزار میلیارد تومان در آمدی که از محل مالیات‌ها در قانون بودجه سال‌جاری پیش‌بینی شده، ۱۴۰ هزار میلیارد تومان قابل وصول است؛ آن هم اگر میزان تاثیر کرونا بر کسب‌وکارها در همین فصل بهار باشد. او همچنین یادآور شده است، بدون شک درآمدهای مالیاتی در سال ۹۹ به‌واسطه شیوع ویروس کرونا و به تبع کاهش فعالیت‌های اقتصادی با افت روبه‌رو خواهد شد.

بورس، غریق نجات بودجه

آذر ۹۸ بود که در جریان ارایه لایحه بودجه سال ۹۹ اعلام شد مالیات بر نقل و انتقال سهام در سال ۹۹ حدود ۲/۲ هزار میلیارد تومان برآورد شده است که نسبت به سال قبل سه برابر شده است. شاید این پیش بینی خوشبینانه را اگر در کنار حمایت‌های سال جدید دولت از بورس قرار دهیم، قطعات پازل سیاست‌های اقتصادی دولت، تکمیل شود.

در تاریخ دولت‌های جمهوری اسلامی شاید کمتر سابقه داشته است که در مقطعی این میزان از حمایت دولتی از بازار سرمایه به صراحت اشاره شده باشد. از وزیر اقتصاد تا رییس دولت و سایر روسای بنگاه‌های عمومی غیر دولتی همه و هم میان آمدند تا مردم را به سرمایه گذاری هرچه بیشتر در بورس تشویق کنند. فرهاد دژپسند، وزیر اقتصاد و دارایی نیز در نشست هم‌اندیشی با مسئولان بازار سرمایه و صاحب‌نظران تاکید کرد: «حمایت دولت از بورس ادامه‌دار خواهد بود و مختص یک زمان کوتاه مدت نیست. حمایت‌های رئیس جمهور بالاترین مقام اجرایی را از بورس داریم و عرضه‌های اولیه با قدرت تا پایان سال ادامه دارد.» او همچنین در واکنش به نگرانی مردم از حباب دار بودن بازار سهام، ادامه داد: «هنگامی که از بورس استقبال می‌شود، چرا باید مردم را بترسانیم؟ چرا از این فرصت استفاده نکنیم؟ در این میان مطالعات نشان داده بورس طی ۷ ماه اخیر حباب ندارد.»

حالا چند ماهی است که ثبات نسبی بازار طلا و ارز، باعث شده تا بسیاری از مردم، سرمایه‌های خود را به بورس ببرند. ماجرا به حدی بالا گرفت که دامنه افرادی که رفته رفته به این بازار وارد می‌شوند به دوستان و آشنایان هر فردی کشیده شده است.

طبق آمارها، درآمد سال ۹۷ دولت از ردیف مالیات بر نقل و انتقال سهام به‌تنهایی بیشتر از کل درآمد دولت از بخش مالیات‌ بر ثروت بوده است. درآمد مالیاتی دولت از این محل در سال ۱۳۹۷ به میزان ۶۵۳ میلیارد بوده که در سال ۱۳۹۸ به ۳۹۰۰ میلیارد تومان رسیده است. در سال ۱۳۹۷ درآمدهای دولت در این بخش ۳.۷ هزار میلیارد تومان بوده که به ۸.۳ میلیارد تومان رسیده است. این میزان رشد در اصل به دلیل ردیف نقل و انتقال سهام به دست آمده که از ۶۵۳ میلیارد به ۳.۹ هزار میلیارد تومان رسیده است.

البته مقدمات این حمایت‌های دولتی و حساب باز کردن بر درآمد حاصل از مالیات معاملات بورس، از خیلی پیش‌تر آماده شده بود. در شهریور سال ۹۸، در هر بار خرید و فروش سهام حدود ۱.۴۳۹ درصد از ارزش سهام کسر شده و به حساب دولت و کارگزاری‌ها واریز می‌شد. بر اساس ماده ۱۴۳ مکرر قانون مالیات‌های مستقیم، ۰.۵ درصد از این رقم سهم دولت بوده و به عنوان مالیات اخذ می‌شود. اما بقیه این رقم که حدود یک درصد است به حساب کارگزاری‌های بورسی طرف خرید و فروش واریز می‌گردد.

از طرفی طبق آخرین آمار منتشر شده توسط بانک مرکزی حجم نقدینگی در ایران از مرز ۲۲۰۰ هزار میلیارد تومان در آذرماه سال ۹۸ گذشته بود. به گزارش نبض بورس در آن زمان، یکی از راه‌های مدیریت و کنترل این حجم نقدینگی سوق دادن آن به سمت بازار سهام بود. بازاری که برخلاف بازارهای موازی چون بازار ارز، رشد آن نه تنها موجب ضرر رساندن به اقتصاد کشور نمی‌شود بلکه موجب رونق تولید نیز خواهد شد. به همین منظور در جلسه شورای عالی هماهنگی اقتصادی در تیر ماه سال ۹۷، تصمیم گرفته شد تا نقدینگی به نوعی به سمت بازار سرمایه سوق داده شود تا از مضرات رشد نقدینگی کاسته شود. در جلسه مورخ ۱۶ تیرماه ۹۷ شورای عالی هماهنگی اقتصادی تصویب شد: «به منظور هدایت نقدینگی به سمت بازار سرمایه، تامین مالی بخشی از سرمایه‌گذاری‌های جدید و ترغیب سرمایه‌گذاران به حضور فعال‌تر در بازار بورس، از طریق کاهش هزینه مبادله سهام و حق تقدم سهام در بوس اوراق بهادار، مقرر شد در سال ۹۷، نرخ مالیات فروش سهام و حق تقدم سهام ، از نیم درصد (0.5 درصد) به یک دهم درصد (0.1 درصد) ارزش فروش سهام و حق تقدم کاهش یابد.»  تصمیم در مورد کاهش نرخ مالیات فروش سهام و حق تقدم تنها 9 ماه دوام آورد و با تشدید تحریم های نفتی ایران و متعاقب آن کاهش درآمدهای نفتی دولت و باز کردن حساب ویژه بر روی درآمدهای مالیاتی، این تصمیم کنار گذاشته شد و از فروردین ماه سال گذشته دوباره نرخ مالیات فروش سهام و حق تقدم سهام به همان روال سابق خود بازگشت و از 0.1 درصد به 0.5 درصد افزایش یافت. این موضوع، در کنار سوددهی بالای بورس و در نتیجه هجوم سرمایه های به این بازار و افزایش معاملات موجب شد تا روند کسب درآمد دولت از طریق مالیات ستانی از فروش سهام و حق تقدم سهام افزایش یابد.

آمارها نشان می‌دهد که در ۱۱ ماهه سال ۹۸ به طور کلی روند کسب درآمد از ناحیه اخذ مالیات از معاملات سهام در بورس و فرابورس برای دولت صعودی بوده است و در حالی که در فروردین ۹۸ رقم مالیات ستانی از معاملات سهام در بورس و فرابورس ۹۶.۱ میلیارد تومان گزارش شده بود این رقم با رشد ۴۷۵ درصدی در بهمن ماه سال ۹۸ به ۵۵۳.۱ میلیارد تومان افزایش یافته است. بررسی جزئیات درآمدهای مالیاتی دولت در سال ۹۸ و مقایسه آن با سال ۱۳۹۷ نشان می‌دهد مالیات نقل‌وانتقال سهام در سال ۹۸ با رشد ۵۰۵ درصدی از ۶۵۴ میلیارد تومان به حدود ۴هزار میلیارد تومان رسیده است.

احتمالاً این موضوع یکی از دلایل رغبت دولت برای حمایت از رشد بورس در آغاز سال جدید بوده است. در همین دو ماه گذشته از سال جاری، رشد شاخص بورس بسیار بیشتر از کل سال گذشته بوده است و این موضوع یک منبع درآمدی ویژه برای دولت، فراهم کرده است.

حالا باید منتظر ماند دید که رونق بورس تا کجا می‌تواند به جبران بخشی از درآمد‌های مالیاتی دولت و در نتیجه بخشی از کسری بودجه کمک کند؟

ممکن است به این مطالب نیز علاقمند باشید

ارسال دیدگاه

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

از اینکه دیدگاه خود رو با ما در میان گذاشتید، خرسندیم.