تاریک روشن های مالی جشنواره های سینمایی

ساز و کار مالی جشنواره های سینمایی با تکیه بر تعداد، بودجه و نهاد های تزریق بودجه واکاوی شد

شیوع کرونا نه تنها بسیاری از صنوف را تحت‌الشعاع قرار داد بلکه اسباب تعطیلی برخی از این جشن‌ها و جشنواره‌ها در ایران و جهان را نیز شد. جشنواره هایی چون کن، اسکار و بازار جهانی فیلم برلین با بحران مواجه و فعلا عقب نشینی کرده اند. جشن‌های مختلف داخلی از خانه سینما تا جشنواره جهانی فجر فعلا متوقف شدند تا پس از کنترل شیوع کرونا ، بانیان و اهالی سینما فکری به حال آن کنند. در این میان نکته جالب این جاست که دبیر جشنواره مقاومت اصرار زیادی دارد که حتما این جشنواره را در این شرایط بحرانی کشور برگزار کند!

اگر به ساز و کار عملکرد فرهنگ و هنر کشور در حوزه سینما نگاهی داشته باشیم، هم راستا با میزان تولید (فارغ از کیفیت)، در بین رویدادهایی که در طول یک سال در ساحت فرهنگ و هنر کشورمان رخ می‌دهد، جشنواره‌های سینمایی هم از لحاظ تعداد و هم از حیث کیفیت، جایگاه ویژه‌ای دارند. جایگاهی که به دلیل جذابیت ذاتی دنیای سینما و تلویزیون، با موج رسانه‌ای و پوشش خبری فراوانی همراه می‌شوند.

عظیمی میرآبادی که بعد از حضورش به عنوان مدیر انجمن سینمای مقاومت، خودش هم دبیری جشنواره مقاومت را برعهده گرفته نه تنها بنا دارد که جشنواره را برگزار کند بلکه از دو بخششدن جشنواره نیز خبر داده است! جالب این جاست که دبیر جشنواره مقاومت وقتی دربرابر پرسش یرامون فلسفه برگزاری جشنواره در دورانی که حتی فیلم سینمایی بلند تازه‌ای با مضمون مقاومت تولید نشده قرار می‌گیرد، به‌راحتی می‌گوید از همان آثاری که در جشنواره‌های فجر اخیر نمایش داده شده‌اند برای جشنواره‌اش، فیلم انتخاب می کند!
امیدواریم ریزهزینه‌های برگزاری این جشنواره که تاکنون منتشر نشده، نیز با شفافیت کامل منتشر شود تا توجیهات دبیر جشنواره در چرایی برگزاری آن منطق‌پذیر باشد! نکته مهم دیگر طرح این پرسش است که آیا این تعداد جشنواره سینمایی در کشور، از یک روال منطقی برخوردار است یا این‌که پدیده جشنواره زدگی (تعداد زیاد جشنواره با مخاطبان اندک) را به دنبال آورده است. پدیده‌ای که در آن صرف برگزاری یک رویداد هنری توسط یک‌ نهاد عموماً دولتی بدون توجه به کیفیت و پیامدهای برگزاری این رویداد، اهمیت می‌یابد و در سطح کلان اقتصادی، مجرای توزیع بودجه و ساز و کار این توزیع چندان مشخص نیست.

کمیت در جای خالی کیفیت!

پیش از هرگونه قضاوت در این زمینه باید آمار جشنواره‌های سینمایی و گونه‌های مختلف آن را بررسی کرد. طبق اعلام دفتر جشنواره‌ها و همکاری‌های بین‌الملل سازمان سینمایی و امور سمعی بصری، در سال ۱۳۹۸ سی‌وهفت رویداد سینمایی در کشور برگزار شد که از این تعداد، بیست‌ و هفت رویداد در قالب جشنواره رقابتی تعریف‌شده بود. ۱۰ رویداد باقی‌مانده نیز بیشتر به جشن‌های سینمای نظیر جشن سینمایی تلویزیونی دنیای تصویر (حافظ)، آکادمی سینما سینما و جشن خانه سینما، یا هفته‌ای فیلم مانند هفته فیلم فرانسه، هفته فیلم ژاپن و هفته فیلم‌های اروپایی و برنامه‌هایی همچون شب کارگردانان سینما اختصاص داشت. همچنین از بیست‌وهفت جشنواره سینمایی، ۱۵ جشنواره صرفاً به فیلم کوتاه (داستانی، مستند و پویانمایی) اختصاص داشت. نکته جالب توجه این جاست که جشنواره‌های فیلم کوتاه ۵۵ درصد از تعداد کل جشنواره‌ها را تشکیل می‌دهد. هفت جشنواره نیز به فیلم‌های کوتاه و بلند اختصاصاً دارد و قالب رقابت سه فیلم نیز، تنها فیلم بلند است. اما آن چه در این مجموعه معضل مشترک است، خاستگاه آن هاست که اغلب دولتی است. به عبارت دیگر اکنون نهادهای حاکمیتی متولی نزدیک به سی جشنواره سینمایی هستند در حالی که جشنواره‌های بخش خصوصی از انگشتان یک دست هم تجاوز نمی‌کنند.  البته حمایت و حضور دولت در توسعه زیرساختی یا تداوم برگزاری دو یا سه جشنواره کلیدی و قدیمی خالی از لطف نیست اما این‌که هر نهاد یا وزارتخانه‌ای با تکیه‌بر بودجه‌ای که دارد به دنبال برگزاری جشنواره سینمایی باشد چندان مطلوب نیست، به ویژه به این جهت که نهادهای خصوصی که به دنبال کار فرهنگی هنری هستند ضربه می‌خورند.

مجرای تخصیص و توزیع بودجه شفاف نیست!

جشنواره های سینمایی در کشور یک سر دارند و هزار سودا! از عاملیت گرفته تا نهادهای های حمایتی بانی در اجرا. در حالی که به نظر می رسد بودجه این جشنواره ها در راس، باید از سوی وزارت ارشاد معنی و از طریق سازمان سینمایی توزیع شود اما، از شهرداری گرفته تا شرکت های تعاونی و زیر شاخه های دیگر دولتی موجود در سینما چون فارابی و مرکز گسترش  سینمای مستند و تجربی و … نیز در برگزاری این جشنواره ها نقش کاربردی دارند. از لحاظ استاندارد این اتفاق به سه عامل بستگی دارد. تخصیص اعتبار از سوی سازمان برنامه و بودجه ، دوم نحوه پرداخت آن از خزانه به سازمان سینمایی و سوم عملکردی که از موسسه دریافت خواهد شد ضمن این که پرداخت اعتبار به موسسات تابع شرایط و زمان اجرای هر فعالیت است. در بخش عاملیت، موسسه رسانه های تصویری وابسته به وزارت ارشاد تا قبل از سال 98 عاملیت جشنواره های فجر و جشنواره فیلم کودک را به عهده داشت اما این موسسه در سال 98 به دلیل ابهامات مالی با فارابی ادغام و عاملیت نیز منتقل شد.

کمک به جشنواره ها، پررنگ ترین عنصر جدول های شفاف سازی!

تنها نیم نگاهی به جداول منتشر شده از عملکرد مالی زیر مجموعه های دولتی سازمان سینمایی کافی است تا دریابیم، بعد از هزینه پشتیبانی، بخش اعظمی از بودجه تخصیص یافته به این نهادها، برای برگزاری جشنواره ها هزینه می شود.

در جدول فوق که مربوط مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی است، بیشترین هزینه صرف كمك به برگزاري جشنواره بین المللي سینما حقیقت و برگزاري همزمان در استان ها شده است؛ سطری که برای آن 1 میلیارد و 600 میلیون تومان سقف اعتبار در نظر گرفته شده بود اما پرداختی مرکز برای آن 3 میلیارد و 647 میلیون تومان بود. در همین جدول پیوست، هزینه نیم میلیارد تومانی برای پذیرایی از مهمانان در جشنواره، هزینه 300 میلیون تومانی برای انتشار کاتالوگ، هزینه 400 میلیون تومانی برای اهدای جوایز به 30 نفر و دو هزینه 200 میلیون تومانی برای بلیط و هتل مهمانان خارجی از نکات جالب توجه است. این در حالی است که در نقطه مقابل برای كمك به تولید فیلم مستند (كوتاه ، نیمه بلند ، بلند) سقف اعتباری که وزارت ارشاد در نظر گرفته بود 6 میلیارد و 100 میلیون تومان برای 70 هدف کمی بود اما «مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی» گویا بیش از تولید دغدغه جشن ها را داشته چرا که برای این سطر 1 میلیارد و 988 میلیون تومان پرداخت کرده است!

نکته قابل توجه، این است که هر سال بخش عمده بودجه انجمن سینمای جوانان ایران نیز صرف حمایت از برگزاری جشنواره ها در کشور می‌شود که سال 98 این برآورد 11میلیارد تومان بود یعنی در حدود نیمی از بودجه انجمن. سال 97 هم این مبلغ 9میلیارد و 300میلیون تومان بوده است یعنی 54 درصد از بودجه! اما آن چه در سال 98 در برآورد بودجه کاهش چشمگیری داشت بودجه برگزاری «جشنواره بین‌المللی فیلم کوتاه تهران» و برگزاری همزمان در استان ها بود که به رقم 2 میلیارد تومان نزول کرد، در حالی که این رقم در سال 97، 3میلیارد و 750میلیون تومان بود؛ یعنی سهم این جشنواره از «انجمن سینمای جوانان ایران» از 22 درصد بودجه به 9 درصد نزول کرد!

مثال دیگر برای این بخش،  جدول نصف و نیمه عملکرد مالی «خانه سینما» در سال 98 است که در آن سهم عمده بودجه برای برگزاری جشن سینما صرف شده است، جشنی که هر سال یک ماه قبل از برگزاری خبر عدم برگزاری آن به دلیل کمبود بودجه و مشکلات مالی «خانه سینما» منتشر شده اما در زمان مقرر برگزار می شود.

فارابی و ابهامات مالی دنباله دار

این جدول عملکرد مالی فارابی در سال 98 است که برخلاف دیگر زیرمجموعه های سازمان سینمایی تنها 9 ماه از آن شفاف سازی شده است. این مجموعه به عنوان نهادی که عاملیت اصلی مهم ترین جشنواره های سینمایی کشور را به عهده دارد در گام اولی که ابهامات مالی آن را محرز می کند،بریا حمایت هایی که از جشنواره فیلم فجر در سطح ملی و جهانی انجام داده، جدول پیوستی ارائه نکرده است؛ یعنی مشخص نیست بودجه ذکر شده به چه افراد حقیقی یا حقوقی و برای انجام کدام فعل پرداخت شده است!نکته جالب توجه دیگر این است که بنیاد فارابی برای حمایت از سی و هشتمین جشنواره فیلم فجر که قطعا فروش بلیت در آن بالاتر از جشنواره کودک است ، 216 میلیون تومان هزینه کرده است اما برای کمک به برگزاری سی و دومین جشنواره فیلم کودک که بلیت فروشی در آن بنا بر اظهارات علیرضا تابش، دبیر این جشنواره فقط کمی بیش از ۶۸ میلیون بود، مبلغ 3 میلیارد تومان را پیش بینی اما 3 میلیارد و 885 میلیون تومان پرداخت کرده است! همچنین اختصاص ۳۴۸ میلیون تومان، تنها برای ستاد خبری این جشنواره از نکات جالب این فهرست است. ازجمله شگفتی های دیگر بخش حمایت از جشنواره فیلم کودک، صرف ۲۹۵میلیون تومان برای انتشار کاتالوگ و پوستر، ۹۲میلیون تومان برای آگهی و تبلیغات، ۳۴۸.۹ میلیون تومان برای ستاد خبری، ۲۵۵.۹میلیون تومان برای تولید برنامه تلویزیونی است!

سازمان سینمایی در سایه ابهامات مالی

یکی از مهم ترین ابهامات عملکرد مالی سازمان سینمایی مربوط به جشنواره های ملی و بین المللی فیلم فجر می شود. موضوعی که مدت ها مورد بحث بود اما هیچ وقت بودجه شفافی برای این دو جشنواره بزرگ کشور اعلام نشد. همین موضوع مدتی رسانه ها را مشغول کرد که واقعا کدام بودجه اعلامی درست است و دبیران این دو رویداد را در مقابل هم قرار داد تا رقم دقیق بودجه آنها مشخص شود. چرا اعلام یک رقم کلی برای هزینه کرد یک جشنواره باید اینقدر ابهام داشته باشد و نتوان یک رقم قابل استناد برای آن ها اعلام کرد؟ حال اینکه گام اصلی در شفاف سازی مالی اعلام این ارقام نیست بلکه ریز هزینه کرد و اسناد مرتبط با این هزینه هاست که با حکایت اعلام بودجه جشنواره ها نباید انتظاری در اعلام هزینه ها داشت.موضوع مورد اشاره ما البته بودجه و نوع هزینه کرد آن در جشنواره های ملی و بین المللی نیست بلکه مجرای اعطای بودجه به این جشنواره هاست که گویا بین زیر شاخه های دولتی سینما در نوسان و البته نامشخص است!

ممکن است به این مطالب نیز علاقمند باشید

ارسال دیدگاه

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

از اینکه دیدگاه خود رو با ما در میان گذاشتید، خرسندیم.