ارز 4200 تومانی در کنار کوپن، رانت توزیع می‌کند

گزارش «فراز» از حواشی زمزمه بازگشت کالا برگ به اقتصاد ایران در گفت‌و‌گو با کارشناسان

تامین کالاهای اساسی با کوپن، سیاستی که یادآور شرایط اقتصادی ایران در دوران پس از جنگ است هر بار مطرح می‌شود، موجی از اظهارنظرهای منتقد و مخالف را با خود همراه می‌کند. پیشنهاد کوپنی شدن اقتصاد، یک بار در سال 92، پس از بحران ارزی سال 91 و باردیگر نیز سال 98، بعد از حاشیه‌سازی ارز 4200 تومانی، از سوی برخی کارشناسان اقتصادی نزدیک به دولت مطرح شد، اما این بار مجلس یازدهم به دنبال اجرای قطعی این سیاست تعدیل اقتصادی است.
جبار کوچکی‌نژاد عضو کمیسیون برنامه و بودجه مجلس در این باره گفته است: «شرایط را برای بازگشت کالا برگ به اقتصاد ایران مهیا می‌کنیم».
استدلال این نماینده مجلس ناظر بر بحران کمبود ارز و نابسامانی واردات کالاهای اساسی با ارز 4200 تومنی است . به گفته او بسیاری از کالاهای اساسی با ارز دولتی به کشور وارد شد اما با نرخ ارز بازار آزاد در اختیار مصرف‌کننده قرار گرفت. اما تحلیلگران اقتصادی هنوز در خصوص عواقب کوپنی شدن اقتصاد ایرتن هشدار می‌دهند. به باور بسیاری از آگاهان اقتصادی، نبود زنجیره منسجم در تعاونی‌ها، عدم نظارت دقیق بر فعالیت شبکه توزیع، افزایش قیمت دلار موجب ملتهب شدن فضای اقتصادی در جامعه خواهد شد.
مخالفان بازگشت کوپن به اقتصاد ایران می‌گویند اقتصاد کوپنی، یک نظام نظارتی بسیار قوی می‌خواهد.
حسین سلاح ورزی، تحلیلگر اقتصادی در این باره به «فراز»، می‌گوید: به وجود آوردن سیستم نظارتی قوی، به مفهوم تقویت تعاونی‌ها است که به پروسه‌ای میان مدت نیاز دارد و بدون شک هزینه‌بر است. در صورتی که این هزینه به صورت همان یارانه نقدی یا سبد کالایی به مردم پرداخت شود، اثر بخشی بیشتری خواهد داشت».
این فعال حوزه کارفرمایی همچنین معتقد است: « اگر قرار باشد کوپن و ارز 4200 تومانی در کنار یکدیگر قرار بگیرند، فساد، غیر قابل انکار خواهد بود».
این آگاه اقتصادی بر این باور همچنین بیان داشت: «توزیع کالابرگ در کشورهای توسعه‌یافته با شرایط خاص اجرا شده و تنها برای دهک‌های بسیار پایین درآمدی، توصیه می‌شود».
همچنین نگاهی به تاریخ نه چندان دور اقتصادی در کشور ، نشان می‌دهد نظام کوپنی در سطح ملی از ابتدای انقلاب مشکلات فراوانی به ‌همراه دارد.

کوپن بازار سیاه می‌سازد
به نظر می‌رسد مهم‌ترین این مشکلات ایجاد بازار سیاه در خصوص فروش کالاهای اساسی بوده است. در این باره استدلال روشنی وجود دارد. گفته می‌شود حتی در همان سال‌های پس از جنگ نیز برخی نیازی به کالاهای یارانه‌ای نداشتند اما آنها را خریداری کرده و در بازار دیگری به فروش می‌رساندند.
به همین دلیل است که کامران ندری تحلیلگر اقتصادی در این باره به «فراز»، می‌گوید: باید توجه داشت که در ایران فقط 3 دهک درآمدی به حمایت مالی نیاز دارند و بیشتری تمرکز این سه دهک نیز روی کالاهای استراتژیک از جمله نان و مواد پروتئینی است؛ بنابراین پرداخت سوبسید به کل تقاضا در اقتصاد موجب شکاف بیشتر طبفاتی خواهد شد.
او صحبت‌های خود را اینطور ادامه داد:« باید به این نکته بسیار مهم توجه داشت که کوپن می‌تواند متناسب با نیازهای افراد نباشد؛ یعنی مثلاً به من می‌گویند که حتماً ۲ کیلو برنج یا قند مصرف کنید. ممکن است برنج یا قند برای من مضر باشد و مورد نیاز من نباشد، بنابراین سیستم کم‌هزینه‌تر و سهل‌الوصول‌تر- که در ایران هم پیاده‌سازی شده- یارانه نقدی است. پرداخت یارانه نقدی به مراتب بهتر از سیستم کوپنی است».

وزارت کار چه می‌گوید؟
اگر چه برخی کارشناسان وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی در این باره نظر دیگری دارند. «رضا شالچی»، یکی از کارشناسان فعال در این وزارت‌خانه در این باره به «فراز»، توضیح داد : «انچه فساد ایجاد می‌کند رها شدن بازارها و عدم نظارت است، اینکه دولت نداند چه کسی ارز گرفته و چه کالایی به کشور وارد شده است؛ اما در صورت کوپنی شدن، از واردات تا توزیع با نظر سازمانها و نهادهای ناظر صورت می‌گیرد».
او همچنین یادآور شد: « سال 98، رقمی در حدود 98 هزار میلیارد تومان رانت در خصوص ارز 4200 تومانی توزیع شد، من در همان زمان هم بارها نظر خود را اعلام کردم که پس از این نرخ گذاری باید تعاونی‌ها نیز تقویت شوند تا کالا ارزان به دست مصرف کننده برسد».

ممکن است به این مطالب نیز علاقمند باشید

ارسال دیدگاه

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

از اینکه دیدگاه خود رو با ما در میان گذاشتید، خرسندیم.