هماهنگی‌های تازه منطقه‌ای بین تهران-بغداد

«حسن لاسجردی» کارشناس مسائل منطقه در گفت‌وگو با«فراز» ابعاد سفر ظریف به عراق را واشکافی می‌کند

خاورمیانه همیشه آبستن حوادث و تحولات است. وزیرخارجه ایران برای نخستین بار پس از تشکیل دولت جدید عراق به این کشور سفر کرده است. مصطفی الکاظمی نخست وزیرعراق نیز یک روز پس از این سفر به ریاض می‌رود و سپس راهی تهران و واشنگتن خواهد شد. بار دیگر اتفاقاتی در منطقه در جریان است و به نظر می‌رسد تحولاتی در راه باشد. روابط ایران با عراق، عراق با عربستان و‌ وضعیت آمریکا در منطقه در معرض همین تحولات قرار می‌گیرد. در چنین شرایطی سفر محمدجواد ظریف را باید در چه زمینه‌ای ارزیابی کرد و پیامدهای آن را چگونه باید سنجید؟ این سوالی است که با حسن لاسجردی کارشناس مسایل خاورمیانه در میان گذاشتیم. لاسجردی سفر دوگانه بین ایران و عراق را در راستای هماهنگی‌های جدید منطقه‌ای می‌داند. او می‌گوید که ایران برای روابط با عراق پیشنهادهای جدیدی دارد.

*سفر وزیرخارجه ایران به عراق و سپس حضور نخست وزیر این کشور به ایران دارای چه ابعادی است؟ این سفرها از چه منظری باید مورد توجه قرار بگیرند؟

سفر آقای ظریف به عراق اولین سفر به این کشور پس از شکل‌گیری دولت جدید است و از این حیث حایز اهمیت است. نکته بعدی شرایطی است که این سفر در آن انجام شده. نخست وزیرعراق ابتدا به عربستان و سپس به ایران و آمریکا سفر خواهد کرد. نکته مهم دیگر سفر آقای ظریف به اقلیم کردستان است. به طور حتم جمهوری اسلامی ایران طرح و موضوع جدیدی در روابط با عراق پیشنهاد کرده و این سفر دوگانه می‌تواند یک هماهنگی بین مرکز و پیرامون باشد.

به این ترتیب با توجه به در پیش بودن سفر نخست وزیرعراق به ایران و سابقه مثبت و توام با همکاری ایران با دولت‌ها قبلی عراق این سفر را می‌توان «هماهنگی منطقه‌ای» خواند. هماهنگی بین ایران و عراق و مباحثی که در سفرهای قبلی بین دو طرف مطرح بوده. موضوعاتی مانند بازسازی، صادرات برق، تبادل نفت و مباحث اقتصادی در روابط ایران و عراق دست به دست هم داده تا در این سفر ما یک هماهنگی منطقه‌ای را شاهد باشیم.

*از سوی دیگر نخست وزیر عراق اولین سفر خارجی خود را انجام می‌دهد. وضعیت آقای الکاظمی در عراق چگونه و این کشور تا رسیدن به ثبات داخلی چقدر فاصله دارد؟

وضعیت دولت کاظمی هنوز به تثبیت نرسیده است. دولت تازه شکل گرفته و همچنان اعتراض‌ها ادامه دارد. هنوز مباحث امنیتی محل بحث است و حملاتی انجام می‌شود. موضوع گروه‌های تروریستی نیز در عراق حل نشده و بحث مهم و اساسی خروج نیروهای آمریکایی از عراق نکته بسیار مهمی در عمکلرد الکاظمی است که مورد توجه گروه‌های سیاسی قرار دارد. بنابراین دولت آقای کاظمی بعد از چند ماه هنوز به نقطه تثبیت نرسیده. اما او تلاش می‌کند با ارتباطات و قراردادهای مختلف با کشورهای منطقه‌ و یافتن یک میان‌راه برای حل مسئله خروج نیروهای آمریکایی از عراق و از سوی دیگر داشتن رابطه خاص با نیروهای مردمی به ویژه حشدالشعبی شرایط نسبتا باثباتی در عراق به وجود بیاورد. در چنین شرایطی همه منتظر گام‌های عملی هستند که یکی آن‌ها می‌تواند سفر به ایران و عربستان باشد.

*آقای الکاظمی برای برگزاری انتخابات مجدد در عراق نیز تلاش می‌کند؟

نخست وزیر عراق دو سال وقت دارد و دولت او مستعجل یا میانه محسوب می‌شود. الکاظمی بعد از  کنار رفتن عبدالمهدی و رد گزینه‌های مختلفی که برای نخست‌وزیری مطرح شد در نهایت توانست دولت تشکیل دهد. او تلاش می‌کند تا ابتدا شرایط برگزاری انتخابات در عراق را فراهم کند و از سوی دیگر شرایط انتخاب مجدد خود را هم به وجود بیاورد. به همین دلیل برگزاری انتخابات پارلمانی در عراق اقدامی دو وجهی است. وجه اول ماموریت دولت آقای الکاظمی برای برگزاری انتخابات و وجه دوم تلاش او برای انتخاب مجدد به عنوان نخست وزیر است.

*موضع نخست وزیرعراق درباره موضوع خروج نیروهای آمریکا را چطور ارزیابی می‌کنید؟ آیا او به طور آشکار از سیاست ایران حمایت می‌کند؟

موضع آقای الکاظمی درباره خروج نیروهای آمریکایی به اندازه مصوبه پارلمان عراق صریح نیست. مصوبه پارلمان خیلی صریح است و تاکید می‌کند نیروهای آمریکایی باید به دلیل اقدامات و جنایاتی که انجام دادند از عراق خارج شوند. اما سوال اینجاست که آقای الکاظمی با همین فوریت و درایت این موضوع را پیگیری می‌کند؟ به نظر می‌رسد با توجه به ملاحظات سیاسی و دیدگاه‌های سیاسی آقای الکاظمی این موضوع در دستور کار دولت او نیست. مدل کار آقای الکاظمی نیز متفاوت است. او در آستانه سفر به آمریکا است و بسیاری معتقد هستند در این سفر حتما موضوع خروج نیروهای نظامی و بحث‌های مرتبط با روابط عراق و آمریکا و از آن مهم‌تر کمک‌های نظامی و دیگر کمک‌هایی که می‌تواند به حکم‌فرما شدن ثبات در عراق کمک کند، مطرح می‌شود. همه این‌ها عواملی است که به باعث می‌‌شود الکاظمی به صراحتی که پارلمان اعلام کرد به خروج نیروهای آمریکایی فکر نکند. اما آنچه مسلم است تلاش آقای الکاظمی برای انجام اقداماتی است که از یک سو نشان دهنده خروج آمریکایی‌ها و از سوی دیگر در راستای ایجاد ثبات باشد.

*چه اقداماتی؟

یکی از این اقدامات دعوت از ناتو است. در اوایل کار نخست‌وزیر عراق از ناتو درخواست کرد که نیروهای خود را در عراق مستقر کند. به نظر می‌رسد حضور نیروهای ناتو می‌تواند پوشش خوبی برای حضور نیروهای آمریکایی و غیرآمریکایی در عراق و از سوی دیگری پاسخی به نیروهای سیاسی باشد که خواستار خروج آمریکایی‌ها از عراق هستند. محدود کردن پایگاه‌های آمریکا در عراق به چند نقطه مشخص نیز از جمله کارهایی است که می‌تواند معنای محدودیت و خروج نیروهای آمریکایی را داشته باشد. اما با توجه به مواضع آقای الکاظمی بعید به نظر می‌رسد که او موفق شود یا حتی بخواهد همه نیروهای آمریکا را از عراق خارج کند.

*در این شرایط موضوع میانجی‌گری عراق نیز مطرح شده است. نخست وزیر عراق در این مقطع در وهله اول چقدر تمایل به میانجی‌گری در منطقه و تا چه میزان توانایی ایفای این نقش را به طور مشخص بین ایران و عربستان دارد؟

در موضوع میانجی‌گری، دو کشور باید آن از یک چهره سیاسی که توانایی و وجاهت لازم را داشته باشد این درخواست را بکنند. در حال حاضر به نظر می‌رسد که جمهوری اسلامی چنین چیزی از آقای الکاظمی نخواسته و به طور حتم عربستان نیز چنین خواسته‌ای از او نداشته است. نکته دوم توانایی این کار است. در تحولات منطقه ایران خیلی علاقه‌مند است که عراقی‌ها به بازیگری موثر و کشوری جریان‌ساز و دارای قابلیت تبدیل شود. اما عراق هنوز توانایی ایستادن روی پای خود را ندارد و بنابراین توانایی کمک به دیگران را هم نمی‌توان برای این کشور قائل بود. لذا اصل موضوع میانجی‌گری خوب است اما اسباب و لوازمی می‌خواهد که عراقی‌ها در حال حاضر دارای دست پری در این زمینه نیستند. سفر الکاظمی بیش از اینکه برای ایجاد ارتباط یا واسطه و میانجی‌گری با کشورهای دیگر باشد به دنبال حل مشکلات عراق است. آقای الکاظمی می‌خواهد مشکلات عراق را بین ایران و عربستان حل کند و به نظرمی‌رسد این رویکرد از منظر منافع ملی نیز مورد توجه او است.

 

 

ممکن است به این مطالب نیز علاقمند باشید

ارسال دیدگاه

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

از اینکه دیدگاه خود رو با ما در میان گذاشتید، خرسندیم.