استارت آپ‌ها در یک قدمی بورس

تازه‌ترین جزییات ورود استارت آپ‌ها به بازار سرمایه بررسی شد

از تپسی و دیجی کالا تا شیپور و کافه بازار، حالا که رونق بازار بورس و ورود نقدینگی به این بازار فراگیر شده است، برخی از استارت آپ‌های بزرگ کشور نیز در صف ورود به به این بازار قرار گرفتند، آن هم با ساز و کارهایی خاصی که دولت برای آن‌ها تعیین کرده است، اما ورود این شرکت‌ها با چه چالش‌هایی همراه است؟

در انتظار تصمیم نهایی

چند ماهی است که بحث ورود برخی استارت آپ‌ها به بازار سرمایه، سر و صدای زیادی به پا کرده است.

پیش از این و در ابتدای امسال، فراز گزارش کرده بود که سهام دیجی کالا و تپسی  از طریق بازار سرمایه ایران، به زودی عرضه شده و سهامی عام می شوند. این در حالی است که در تمامی بورس‌های بزرگ دنیا، استارتاپ‌ها و یونیکورن‌ها حضور دارند اما در ایران نخستین باری است که سهام استارتاپ‌ها قرار است عرضه شود. بسیاری معتقدند سهام استارتاپ‌ها نیز مانند شستا با استقبال مواجه می شود.

هامونی، مدیرعامل فرابورس ایران در آن زمان در رابطه با حضور این پلتفرم به بورس گفت: «ما یک جلسه با مدیران کافه‌بازار داشتیم؛ اما آن‌ها زیاد پیگیری نکردند. تپسی، دیجی‌کالا و کافه بازار هر سه همزمان برای ورود به بورس اعلام آمادگی کردند اما تپسی و دیجی‌کالا شرایط‌شان برای ورود مهیا‌تر بود. با کافه بازار هم در برخی از استانداردهای پذیرش مانند ساختارهای مالی به نتیجه نرسیدیم که امیدواریم با مذاکرات بیشتر این مسائل حل شود.»

حالا پس از گذشت حدود ۴ ماه از آن زمان، معاون پذیرش و بازاریابی فرابورس در مورد وضعیت ورود استارت‌آپ‌ها به بازار سرمایه به تازگی گفته: «شرکت‌های تپسی، دیجی‌کالا، کافه‌بازار و شیپور برای ورود به فرابورس درخواست داده‌اند و صورت‌های مالی سالانه آن‌ها آماده شده است اما در مورد اینکه کدام‌یک از این‌ها حائز شرایط برای ورود در فرابورس هستند را در حال بررسی هستیم و تصمیم نهایی در هیات پذیرش گرفته می‌شود.»

معاون پذیرش و بازاریابی فرابورس درباره مشخصات این بازار، توضیح داد: «بازار هدف برای شرکت‌هایی است که چشم‌انداز و دورنمای خوبی از آن‌ها متصور هستیم و شاید در لحظه اول این کسب‌وکارها هنوز به سودآوری نرسیده یا در مراحل ابتدایی فعالیت باشند،‌ اما با توجه به ارائه مستندات، طرح توجیهی، امیدنامه و سایر مدارکی که شرکت‌ها ارسال کرده‌اند، آینده خوبی را می‌توان برای آن‌ها تصور کرد.» رضا غلامعلی‌پور، در خصوص ورود کسب‌وکارهای نوآور و استارت‌آپ‌ها به بازار سرمایه توضیح داد: «استارت‌آپ‌ها بخشی از شرکت‌هایی هستند که در بازار هدف فرابورس پذیرش می‌شوند و این بازار مخاطبان زیادی دارد که ممکن است همه طیف از شرکت‌ها را در بر بگیرد.»

او در مورد اینکه ورود کسب‌وکارهای نوآور چقدر می‌تواند برای بازار بورس مثبت باشد، اظهار کرد: «در بازارهای بورس دنیا نیز شرکت‌هایی نظیر کسب‌وکارهای نوآوری که در حال بررسی آن‌ها هستیم، پذیرفته شده‌اند و سهام آن‌ها در حال معامله است. این کسب‌وکارهای نوآور نیز در بخشی از اقتصاد ما در حال ایفای نقش هستند. هر چهار کسب‌وکاری که نام بردیم، شرکت‌هایی هستند که عموم مردم از خدمات آن‌ها استفاده می‌کنند و نقش آن‌ها در فضای اقتصادی کشور یا فعالیت‌های روزمره در حال زیاد شدن است و هرکدام قابلیت‌های پذیرش دارند.» به گفته معاون پذیرش و بازاریابی فرابورس، درصورتی که این کسب‌وکارها روند روبه‌رشد خود را انجام دهند، ورود آن‌ها به بازار سرمایه هم می‌تواند نتیجه مثبتی داشته باشد و بازار سرمایه می‌تواند محلی برای تأمین مالی این شرکت‌ها باشد تا اگر در فضای اقتصادی هم در حال رشد بودند، سرعت رشد آن‌ها بیشتر شود و بتوانند با تأمین مالی، فعالیت‌های خود را گسترش دهند.

تمهیدات دولتی برای ورود استارت‌آپ‌ها

شرکت استارت‌آپ شرکتی است که توسط یک «کارآفرین» جهت ایجاد «کسب و کار قابل توسعه» ایجاد می‌شود. یک شرکت استارت‌آپ معمولاً یک «مشکل» قابل حل را در نظر می‌گیرد و برای آن یک راه حل تعریف می‌کند. سپس با ارزیابی بازار یک طرح تجاری طراحی می‌کند و با ارائه محصول یا خدمت به مشتری و بازار و ارزیابی عکس‌العمل آن، فعالیت خود را توسعه می‌دهد.

با خبر ورود استارت آپ‌ها به بورس اما دولت تهمیداتی خاصی را نیز در نظر گرفت. بر همین اساس، وزارت اقتصاد مامور شد تا پیشنهاد وزارت ارتباطات بر تعریف بسته ‌«اعتبار مالیاتی» به‌جای «معافیت مالیاتی» برای شرکت‌های نوآور را بررسی و برای اجرایی کردن آن برنامه‌ریزی کند. روحانی دستگاه‌های ذی‌ربط را موظف کرد در جهت رفع موانع گسترش کسب‌وکارهای مجازی اقدام کرده و برای کمک به رونق آن دسته از کسب‌وکارهایی که در ایام کرونا رونق یافته و استعداد افزایش اشتغال در آنها بیش از دیگران است، برنامه‌ریزی کند.

یکی دیگر از این تهمیدات دولتی اما اختصاص تابلو مخصوص برای این شرکت‌ها در بورس است که واکنش‌های زیادی را نیز به دنبال داشته است. چندی پیش خبر آمد که مسوولان بورسی به‌رغم جلسات مختلف هنوز جزئیاتی از روش موردنظر برای ورود استارت‌آپ‌ها به بورس ارائه نداده‌اند و یکی از دلایل این تاخیر، پیچیدگی‌ها و جزئیات یک تابلوی جدید و اجرای یک مدل تازه است. به‌نظر می‌رسد تخصیص تابلو جداگانه برای استارت‎آپ‌ها برگرفته از تجربیات سایر کشورها است. اتخاذ شیوه جدید برای ورود استارت‌آپ‌ها به بورس درحالی است که این شیوه هنوز در ایران تجربه نشده است، در نتیجه پیش‌بینی نخستین حضور استارت‌آپ‌های ایرانی در بورس را دشوار می‌کند.

همچنین دنیای اقتصاد گزارش کرده که دولت به‌دنبال ایجاد بازار یا تابلوی اختصاصی برای استارت‎آپ‎ها، درصدد است که بخواهد دسترسی به سهام این شرکت‎های نوپا را برای گروه خاصی از سهامداران فراهم کند. چرا که در غیراین‌صورت سهام این شرکت‌ها نیز می‌توانست با همان رویه شرکت‌های دیگر عرضه عمومی داشته باشد. البته برای پذیرش استارت‎آپ‌ها گذشته از آنکه تفاوت صورت‎های مالی آن‌ها با نمونه‌های سنتی محل بحث بوده و همین امر مانع از استقبال سرمایه‎گذاران عام برای حمایت مالی از این شرکت‌ها می‎شد. درحال‌حاضر نیز ارائه این روش می‌تواند همچنان تامین منابع مالی استارت‌آپ‎ها را با شبهاتی همراه کند.

امیر ناظمی، معاون وزیر ارتباطات، در گفتگو با وب سایت آی‌تی ایران می‌گوید: «ایجاد یک تابلوی اختصاصی استارت‌آپ‌ها در بورس درحال پیگیری است و به این ترتیب هر پنج استارت‌آپی که در این مرحله آماده عرضه عمومی سهام هستند و سایر استارت‌آپ‌ها می‌توانند ذیل این تابلو به عرضه سهام بپردازند.»

بیم‌ها و امید‌ها

مهر در همین رابطه در گزارشی نوشته که در بورس معادل ۳۰ درصد حجم سهام باید نقدا و به صورت وثیقه در نزد شرکت سرمایه گذاری مرکزی بورس قرار گیرد و همچنین معادل ۳۰ درصد سهام شرکت‌ها در بورس اوراق بهادار و فرابورس به عنوان وثیقه تسهیلات پذیرفته می‌شود. حال سوال اساسی آن است که شرکت‌های استارت آپی چه دارایی قابل تملیکی برای وثیقه گذاری دارند؟ این شرکت‌ها عموماً دارایی خود را شبکه خود می‌دانند. سوال مهم این است که با یک قطعی ساده اینترنت که در ایران اصلاً امر دشواری نیست، تکلیف این دارایی چه می‌شود؟ و ارزش روز آنچه خواهد شد؟ شاید سوال بهتر آن است که ارزش بنیادین این شرکت‌ها به صورت شفاف اعلام شود تا سرمایه گذاران و فعالان بازار سرمایه به خوبی بدانند بر روی چه شرکتی و با چه خالص ارزش دارایی (NAV) در حال سرمایه گذاری هستند.

دنیای اقتصاد نیز نوشته به گفته فعالان این حوزه، در شرایط فعلی اقتصاد کشور که روزهای سختی بر کسب‎وکارها می‎گذرد، چنین اتفاقی می‎تواند برای استارت‎آپ‎ها نویدبخش باشد و نظر سرمایه‎گذاران جدید را جلب کند. اما از نظر آنها باید نگران دو مقوله در این میان بود؛ نخست هیجانی است که در بازار سرمایه و به تبع آن در اکوسیستم استارت‌آپی کشور ایجاد می‎شود. باید مراقب بود که این هیجان به مثابه حبابی نباشد که ترکیدن آن به تضعیف و از بین رفتن اکوسیستم استارت‎آپی کشور تمام شود. مانند تجربه تلخی که در بحران حباب دات‌کام در آمریکا رخ داد. موضوع دیگر، واکنش پرهیجان و ذوق‌زده دولت به ورود استارت‎آپ‎ها به بورس است؛ چراکه انتظار می‌رود دولت صرفا در نقش یک ناظر در این فرآیند ظاهر شود و نگذارد تصمیماتش روند بازار را تحت‌الشعاع قرار دهد و آن را روند طبیعی و واقعی آن خارج کند.

نیما نامداری، کارشناس اقتصادی، در گفت‌وگو با «دنیای اقتصاد» می‌گوید: «از منظر استارت‎آپ‌ها، وارد بورس شدن دو مزیت قابل‌توجه دارد. نخست تامین مالی و بهره‌مندی از منابع جدید است. دوم، ورود به بازار سرمایه به معنای بلوغ استارت‎آپ ها بوده طوری که از لحاظ ادبیات سرمایه‎گذاری در استارت‎آپ‎ها، پایان مرحله استارت‌آپی بوده و ورود به مرحله بلوغ شرکت تلقی می‌شود.»

ناصر غانم‎زاده، کارشناس حوزه استارت‎آپی، نیز می‌گوید: «در شرایط فعلی اقتصاد کشور و چالش‎هایی که کسب‎وکارها با آن مواجهند، این اتفاق خوشایند به تعبیری مزیت اقتصادی در دو حوزه هم هست. یکی برای سرمایه‎گذارانی است که معمولا نسبت به شفاف‌نبودن افق سرمایه‌گذاری در این اکوسیستم مردد بودند. به هر حال، یکی از مهم‌ترین مکانیسم‌های رسیدن استارت‌آپ‌ها به نقطه خروج (exit) عرضه عمومی سهام آنها در بورس است. با این اتفاق نه‌تنها سرمایه‌گذاران قدیمی دلگرم می‌شوند، بلکه مسیر برای ورود سرمایه‎گذاران جدید نیز هموار می‎شود. دومین مزیت به کارآفرینانی برمی‌گردد که بخش زیادی از ثروت آنها نامشهود و به‌اصطلاح روی کاغذ بوده و این ثروت را نمی‌توانستند به دارایی تبدیل کنند. با ورود به بورس، بخشی از ثروت کارآفرینان به آنها برمی‎گردد تا سایر کارآفرینان را برای فعالیت در این حوزه که به تعبیری موتور توسعه اقتصادی و ارزش‌آفرینی است، تشویق کنند.»

حال باید منتظر ماند و دید که ورود این دسته از شرکت‌ها در بازار سرمایه چه تاثیر متقابلی بر وضعیت این استارت‌آپ‌ها و بازار سرمایه خواهد گذاشت؟

ممکن است به این مطالب نیز علاقمند باشید

ارسال دیدگاه

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

از اینکه دیدگاه خود رو با ما در میان گذاشتید، خرسندیم.