ابهام در طرح برق رایگان

جزییات طرح برق امید دولت و رایگان شدن برق برای کم‌مصرف‌ها واکاوی شد

«آرزوی ۴۰ ساله رایگان کردن برق را برای ۳۰ میلیون نفر برآورده کردیم.» این بخشی از گفته‌های هفته گذشته حسن روحانی، رییس جمهوری درباره طرحی بود که بر اساس آن قرار است تا هزینه برق میلیون‌ها ایرانی کم مصرف، رایگان شود. طرحی پر سر و صدا که هر روز جزییات تازه‌ای از آن منتشر شده است. حالا به تازگی بررسی‌های یک اندیشکده نشان می‌دهد که با خطای محاسبه‌ای این طرح، برخلاف وعده رییس جمهوری تنها ۷ میلیون نفر مشمول این طرح خواهند شد. رایگان شدن برق اما از سوی دیگر، مخالفانی جدی نیز دارد.

وعده روحانی

حسن روحانی رئیس جمهوری صبح چهارشنبه ۵ شهریور در جلسه هیات دولت خبراز رایگان شدن برق میلیون‌ها مشترک ایرانی داد. هیأت دولت در جلسه مورخ ۲ شهریورماه ١٣٩٩ به پیشنهاد وزارت نیرو و به استناد قانون هدفمند کردن یارانه‌ها، این وزارت را مجاز نمود تا صورتحساب برق مشترکان خانگی کم‌مصرف با الگوی تعیین شده در جدول پیوست را با تخفیف صد درصدی محاسبه نماید. این تخفیف صرفا شامل سکونت گاه‌های دائمی درحال بهره‌برداری شهری و روستایی و هم چنین سکونتگاه‌های عشایری می‌شود. سکونت‌گاه‌های خالی از سکنه و غیردائم نظیر باغ ویلاها مشمول این تخفیف نمی‌شوند.

وزیر نیرو نیز درباره جزییات این طرح گفت: «منابع مالی طرح برق امید از محل صرفه‌جویی‌های صورت گرفته به منظور تولید برق برای پوشش پیک مصرف در هر سال تامین خواهد شد.» وزیر نیرو، در بیان اینکه اساس کار ما حمایت از مشترکین کم‌مصرف و تشویق مشترکین پرمصرف برای پیوستن به جرگه خوش‌مصرف‌ها و کسانی است که الگو را رعایت می‌کنند، گفت: «بر اساس مصوبه روز گذشته مصرف‌کنندگان خانگی در 3 گروه کم مصرف، خوش مصرف و پر مصرف دسته‌بندی خواهند شد.» او با اشاره به هدف طرح برق امید و بیان این که با اجرای این طرح، مشترکین کم‌مصرف از تخفیف 100 درصدی در قبض برق برخوردار می‌شوند، گفت: «در این طرح مقرر شده از مشترکین خوش‌مصرف قدردانی شود و از مشترکین پرمصرف نیز خواسته‌ایم تا با انجام کارهایی از عنوان پرمصرف دور شده و به خوش‌مصرف‌ها بپیوندند.»

راه‌حل دیگر پیشنهاد شده از سوی اردکانیان برای ملحق شدن به جرگه کم‌مصرف‌ها، نصب پنل‌های خورشیدی کوچک در پشت‌بام منازل بود. برای این هدف به افرادی که نیاز مالی دارند، وام کم‌بهره تعلق می‌گیرد. به گفته او به این ترتیب مشترکان با نصب پنل خورشیدی روی پشت‌بام یا کولرها به راحتی به شبکه برق ساختمان متصل می‌شوند و از مصرف برق شبکه سراسری کاسته خواهد شد، ضمن اینکه از حالت پرمصرفی نیز خارج می‌شوند. در سومین جلسه ستاد «برق امید» نیز همایون حائری، معاون وزیر نیرو، این طرح را تضمین‌کننده منافع ملی و در راستای اقدامات مدیریت مصرف و کاهش تلفات بیان کرد. معاون وزیر نیرو در امور برق و انرژی تاکید کرد: « طرح «برق امید» مشروط بر اینکه به خوبی اجرا شود، یک فرصت طلایی برای اصلاح مصرف برق در کشور است.»

۷ میلیون یا ۳۰ میلیون؟

در هیاهو ارایه توضیحات درباره جزییات این طرح پر سر و صدا بود که به تازگی انتشار یک متن از سوی اندیشکده اقتصاد مقاومتی، حاشیه زیادی به پا کرد. این اندیشکده در نامه‌ای به جهانگیری، نسبت به مصوبه برق رایگان دولت واکنش نشان داد و محاسبات این مصوبه را غیرکارشناسی دانست. بر اساس این نامه که محاسبات کارشناسی آن در ۳ پیوست ارائه شده، تنها ۷ میلیون نفر مشمول برق رایگان می‌شوند که با ۳۰ میلیون نفر اعلامی رئیس جمهور تفاوت قابل توجهی دارد. در این نامه بیان شده است که یک خانوار عادی با یک یخچال، یک تلویزیون و ۳ لامپ کم مصرف در ماه بیش از ۸۰ کیلووات ساعت الگوی مصرفی اعلام شده، مصرف دارند. اندیشکده اقتصاد مقاومتی در انتهای این نامه بیان داشته است که اصلی‌ترین چالش در تعرفه گذاری‌ برق (و به طور کلی تعرفه حامل های انرژی) نبود یک سازو کار پویا، دارای منطق مشخص و در عین حال ثابت در تعرفه گذاری است؛ لذا اقدام کلیدی در این زمینه، «اصلاح ساختار تعرفه ها» و افزایش پایه نرخ برق مشترکین پرمصرف مطابق با آن است. با این اقدام، نه تنها خانوارهای کم مصرف به طور قطعی از برق رایگان بهره‌مند خواهند شد، بلکه با واقعی شدن قیمت برق در پله‌های بالای مصرف، یارانه پنهان کاهش یافته و درآمد دولت از این محل افزایش خواهد یافت.

در بخشی از متن نامه فوق امده است که بر اساس بررسی های انجام شده، حتی برای اقشار بسیار ضعیف جامعه نیز، انطباق میزان مصرف با الگوهای تعیین شده امکانپذیر نخواهد بود. به عنوان مثال یک مشترک در ایام غیرگرم مناطق عادی و مناطق گرمسیر، تنها با استفاده از یک یخچال معمولی، یک تلویزیون و سه عدد لامپ کم مصرف، مصرفی بیش از ۱۰۰ کیلووات ساعت خواهد داشت که این عدد بیش از الگوی تعیین شده در این مناطق یعنی ۸۰ کیلووات ساعت است. همچنین به نظر می‌رسد برخلاف اظهارات وزیر محترم نیرو، وزارت نیرو به اشتباه تمامی قبوض خانگی (اعم از منازل مورد استفاده و خانه های خالی و سکونتگاه های غیردائم ) را برای تعیین الگوی کم مصرفی در نظر گرفته است که این نوع محاسبه، سبب کاهش غیرطبیعی الگو به ۸۰ کیلووات ساعت شده است. حال آنکه برای دستیابی به الگوی صحیح، ابتدا بایستی قبوض مربوط به خانه های خالی، باغ ویلاها و به طور کلی سکونتگاه های غیر دائم شناسایی شده و از محاسبات حذف شوند، سپس الگوی کم مصرفی لحاظ گردد.

این نامه تاکید کرده است که «با توجه به ابعاد اجتماعی این وعده دولت که محاسبات کارشناسی آن به درستی انجام نشده و باعث می‌شود به جای مشترکین کم مصرف، صاحبان خانه‌های خالی، باغ ویلاها و سکونتگاه‌های غیردائم از آن منتفع شوند، بازنگری فوری در مصوبه فوق ضروری است.»

منتقدان برق رایگان

طرح اخیر دولت البته جدای از این نامه، از سوی کارشناسان و برخی مقامات نیز منتقد کم ندارد.

علی شمس‌اردکانی، کارشناس حوزه انرژی در این باره به ایلنا گفته: «قیمت برق باید به طورعمومی قیمت تمام شده باضافه سود تولیدکننده باشد هرکسی می‌خواهد پول برق را نپردازد باید کسی پول او را بپردازد.» او در ارزیابی طرح رایگان کردن برق برای 30 میلیون خانوار اظهار داشت: «این طرح را مهندسان برق نوشته‌اند، علم اقتصاد انرژی جزء مهندسی نیست. با یارانه دادن به عده‌ای مسائل کلی اقتصاد حل نمی‌شود بلکه معضل جدیدی بوجود می‌آید. سیستم غلط قیمت‌گذاری برق باید اصلاح شود تا حساسیت تقاضا نسبت به قیمت بر حسب داده‌های علم اقتصاد خود را نشان دهد، چند قیمتی و اینکه یکی صفر و دیگری تمام پول را پرداخت کند، مسئله را حل نمی‌کند.» این کارشناس افزود: «کسانی که مصرف بالا دارند، درآمدهای ناحساب هم دارند، بنابراین ناحساب هم برق مصرف می‌کنند. نباید پول برق کسی که درآمد بالا و اندک دارد به یک شکل محاسبه شود، این مسئله را حل نمی‌کند و این اقدام مهندسی در علم اقتصاد است. همانگونه که قوانین فیزیک را با قوانین اقتصاد حل نمی‌کنند قوانین اقتصاد را هم با قوانین علم فیزیک حل نمی‌کنند.» این کارشناس حوزه انرژی در ادامه گفت: «هر جا برق مجانی مصرف می‌کند یک مرکزی پول آن را بپردازد، مثلا خانه سالمندان را بهزیستی حساب کند. قیمت تمام شده برق را هر مصرف کننده‌ای باید پرداخت کند و یا کسی به جای او بدهد، هر کس مصرف بیشتری دارد پول بیشتری هم بپردازد. ما در 40 سال گذشته برق یارانه‌ای داده‌ایم برق هر کیلووات ساعت 350 تومان تمام می‌شود اما بطور متوسط 200 تومان دریافت می‌شود، پیداست برای هر کیلوات ساعت 150 تومان ضرر می‌پردازیم که از جایی باید جبران شود.» او بیان کرد: «قیمت برق باید به طورعمومی قیمت تمام شده باضافه سود تولیدکننده باشد هرکسی می‌خواهد پول برق را نپردازد باید کسی به جای او پرداخت کند، آن شخص می‌تواند بودجه دولت باشد و چون دولت پول ندارد، نمی‌تواند این کار را انجام دهد، بنابراین این اقدام (برق رایگان) در اقتصاد ایران اشتباه است، از نظر شرعی هم ایراد دارد، برق هزینه تولید دارد و هر کس مصرف می‌کند باید پول آن را بپردازد.»

این در حالی است که مرتضی الویری، عضو شورای شهر تهران نیز چندی پیش با انتقاد از طرح دولت مبنی بر رایگان شدن برق ۳۰ میلیون نفر در روستاها گفت: «این‌گونه حرکت‌ها پوپولیستی است و از دولت انتظار داریم گرفتار اینگونه اقدامات نشود.» مرتضی الویری در جریان جلسه شورای شهر تهران با انتقاد از برخی از اقدامات و حرکت‌های پوپولیستی دولت تدبیر و امید اظهار کرد: «به دولت توصیه می‌کنیم از این حرکت‌ها که در سال‌های اخیر مورد انتقاد بوده است دوری کند و گرفتار آن نشود.» او تصریح کرد: «اخیراً دولت اعلام کرده است بنا دارد برق ۳۰ میلیون نفر را رایگان کند که این صحبت‌ها پوپولیستی است و جای نقد و انتقاد دارد.» عضو شورای شهر تهران خاطرنشان کرد: «مصرف انرژی در ایران ۴ برابر دنیا و ۷ برابر ژاپن است. مصرف ما بسیار بالاست و به لحاظ یارانه‌ای نیز مقام اول را در ارتباط با انرژی به خود اختصاص داده‌ایم.» او گفت: «اولاً اگر دولت بخواهد برق را برای تعداد قابل توجه مشترکین رایگان کند باید منابع آن تامین و اعلام شود همچنین دولت اگر بخواهد این کار را انجام دهد قاعدتا باید از منابع آموزش و بهداشت و… بکاهد چرا که طبیعتا انرژی خلق نمی‌شود و باید از جای دیگر منابع مورد نیاز تامین شود. اگر این اقدام انجام شود و برق مجانی شود این سیگنال به مردم داده می‌شود که بیشتر مصرف کنند.»

حالا باید منتظر ماند و دید که تا اجرایی شدن این طرح، چه میزان از ابهامات و تردیدها درباره آن بر طرف خواهد شد.

ممکن است به این مطالب نیز علاقمند باشید

ارسال دیدگاه

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

از اینکه دیدگاه خود رو با ما در میان گذاشتید، خرسندیم.