کشمکش دولت و شورا برسر مترو

وعده‌های نوبخت و گلایه‌های هاشمی بر سر تخصیص بودجه به مترو بررسی شد

۲ اظهار نظر در یک روز و به فاصله تنها چند ساعت از مقامات ولتی و مدیریت شهری، بار دیگر اختلاف بر سر نحوه رسیدگی به مترو تهران را آشکار کرد. در حالی که دیروز محمد باقر نوبخت، رییس سازمان برنامه و بودجه از انجام تعهدات دولت نسبت به مترو تهران خبر داد، تنها چند ساعت بعد، محسن هاشمی، رییس شورای شهر پایتخت، از کم‌کاری دولت در تجهیز مترو تهران گلایه کرد. اما ماجرا چیست؟

 

دو اظهار نظر ضد و نقیض

 

«حضور من به عنوان عامل مشارکت در فعالیت قطار شهری تهران و مترو هست.» این گفته‌های دیروز محمد باقر نوبخت، رییس سازمان برنامه و بودجه کشور در جریان مراسم کلنگ زنی خط ۱۰ مترو تهران بود. معاون رئیس‌جمهوری و رئیس سازمان برنامه و بودجه کشور با تاکید بر اینکه دولت برای سال ۹۹، مبلغ ۸ هزار و ۵۰۰ میلیارد تومان برای مترو به شهرداری های سراسر کشور اختصاص داده است، گفت: «تکمیل توسعه خط هفت مترو و آغاز خط ۱۰ با طول ۴۳ کیلومتری، می‌ارزید که از سوی دولت برای تشکر از اینکه به مردم خوب و بزرگ تهران خدمت ارایه می شود، کسی حضور داشته باشد.» او ادامه داد: «خاطرم هست که سال گذشته درخواست این بود که ۱۴۰۰ تا ۱۵۰۰ میلیارد تومان از سوی دولت از طریق اوراق مشارکت، تسهیل صورت گیرد که با همه مشکلاتی که دولت از نظر مالی داشت به تعهد خود عمل کرده‌ایم.» او همچنین خطاب به محسن هاشمی ادامه داد: «هر چند نماد سازندگی کشور حضرت آیت الله هاشمی رفسنجانی از جمع ما رفتند اما آرمان، اراده و نگاه بلند وی، به توسعه کشور هست و خوشحالم که شما این مسیر را ادامه می دهید و ما باید این مسیر را دنبال کنیم.»

 

نوبخت در ادامه سخنان خود تاکید کرد «برای اعتبار در خط هفت و ده اعلام کنید تا از ۸۵۰۰ میلیارد تومان، با اولویت دو پروژه شما تخصیص می‌دهیم.» او همچنین درباره بحران واگن در مترو تهران نیز گفت: «برای واگن سازی هم اگر سفارشی باید بدهیم آمادگی داریم که در راستای جهش تولید، از همه ظرفیت دولت استفاده کنیم.»

 

خط ۱۰ مترو بطول ۴۳ کیلومتر و ۳۵ ایستگاه در شرقی‌ترین نقطه از مترو تهران (قنات کوثر) آغاز شده و در مسیر غربی‌ترین نقطه از پایتخت (وردآورد) امتداد خواهد داشت و فاز نخست این خط از نمایشگاه بین‌المللی آغاز خواهد شد. همچنین آغاز پروژه توسعه شمالی خط ۷ متروی تهران از میدان کتاب به سمت جنت آباد می‌رود و این مسیر شامل ۵ کیلومتر و ۳ ایستگاه با نام‌های اشرفی اصفهانی، دانشگاه آزاد و جنت‌آباد شمالی خواهد داشت و در انتهای آن نیز پارکینگ شمالی خط ۷ قرار گرفته است.

 

با این حال و پس ارایه این آمار و ارقام از سوی نوبخت بود که تنها چند ساعت بعد، محسن هاشمی، رئیس شورای اسلامی شهر تهران با اشاره به اینکه ۹۰ کیلومتر متروی ساخته شده و تجهیز نشده در پایتخت وجود دارد، نوشت: «دولت تجهیزات را تامین نکرد.»محسن هاشمی، رییس شورای اسلامی شهر تهران، در حساب توییتری خود نوشت: «در طرح تات، ساخت تونل و ایستگاه با مجتمع‌های ایستگاهی به شهرداری و تجهیزات هم به عهده دولت واگذار شد.شهرداری بخشی از کار خود را کرد اما دولت تجهیزات را تامین نکرد و الان حدود ۹۰ کیلومتر، متروی ساخته شده و تجهیز نشده داریم و مصوبه تامین ۲ هزار واگن ، ۴ سال است که معطل مانده است.»

 

این کشمکش و جدال لفظی میان دولت و مجموعه مدیریت شهری بر سر چالش‌های تجهیز متروی تهران البته اولین بار نیست که رسانه‌ای می‌شود.

 

میراث متروی تهران

 

نخستین برنامه‌ریزی‌ها برای بنیان‌گذاری مترو (قطار زیرزمینی) به سال ۱۳۵۰ بازمی‌گردد. در مهر سال ۱۳۵۳ مطالعات مربوط به حل مشکلات ترافیک، مترو تهران توسط شرکت‌های مشاور خارجی از جمله سوفرتو منتج به پیشنهاد سیستم اتوبان مترو (با ۷ خط) شد. بر اساس این پژوهش‌ها، ساخت مترو به عنوان اساسی‌ترین راه‌حل بهبود ترافیک تعیین شد. شرکت‌های فرانسوی از سال ۱۳۵۶ عملیات اجرایی ساخت خط ۱ مترو را در اراضی شمال تهران آغاز کردند. عملیات اجرایی مترو تا آذر سال ۵۹ادامه یافت ولی در این زمان و در پی آغاز جنگ، نمایندگان شرکت‌های خارجی ایران را ترک کردند و در اواخر سال ۶۰توقف کامل طرح توسط مشاوران خارجی را اعلام شد. در سال ۱۳۶۳ پس از ارائه گزارشی از طرف جمعی از کارشناسان ایرانی در خصوص لزوم ساخت مترو و طرح مسئله ضرورت ساخت مترو درنمازجمعه مشهورتهران توسطهاشمی رفسنجانی، ریاست وقت مجلس، در فروردین ۱۳۶۴، هیئت وزیران اجرای طرح متروی تهران را تصویب و فعالیت‌های مترو دوباره در تهران آغاز شد.

 

سرانجام در سال ۱۳۷۴ با توجه به اتمام بخش‌هایی از کارهای ساختمانی، قراردادی برای تأمین تجهیزات مترو به امضا رسید و در نهایت ۱۶ اسفند ۱۳۷۷ نخستین خط متروی تهران که بخش حومه‌ای خطوط متروی کنونی است، افتتاح شد که تهران را به کرج متصل می‌کرد. در سال ۱۳۸۷ بخشی ازخط ۴ ، حد فاصل ایستگاهدروازه شمیرانتا ایستگاهمیدان فردوسیافتتاح شد. در بهار ۱۳۸۸ نیز ضمن افتتاح فاز نخست توسعه شمالی خط یک، به بهره‌برداری رسید. در بهار سال ۱۳۸۹ ایستگاه مترو کلاهدوز واقع در انتهای شرقی خط ۴ مترو به بهره‌برداری رسید. در اسفند ۱۳۹۰ نیزایستگاه تجریشبه عنوان عمیق‌ترین ایستگاه متروی تهران مورد بهره‌برداری قرار گرفت که با ساخت این ایستگاه خط یک متروی تهران کامل شد. با این افتتاح پرونده طرح‌های توسعه متروی تهران در سال ۱۳۹۰ بسته شد. اما با آغاز سال ۱۳۹۱ طرح‌هایی جدید مورد بهره‌برداری قرار گرفتند. در تاریخ بیست و هفتم آذرماه ۱۳۹۱ پنجمین خط متروی تهران که در واقع خط چهارم درون‌شهری است، زاده شد. در این تاریخ بخش میانی خط سه به درازای هفت کیلومتر به همراه ایستگاه‌های شهید بهشتی و ولیعصر مورد بهره‌برداری قرار گرفتند. در دوم اردیبهشت ۱۳۹۳ نیمه جنوبیخط ۳به عنوان طولانی‌ترین خط متروی خاورمیانه تا این تاریخ از کمربندی آزادگان (ایستگاه آزادگان) واقع در جنوب غرب شهر تهران تاچهاراه ولیعصربه طول ۱۲ کیلومتر مورد افتتاح رسمی قرار گرفته و به بخش میانی این خط که قبلاً در سال ۱۳۹۱افتتاح شده بود متصل شد.

 

اما با آغاز سال ۱۳۹۴ این وعده داده شد که در این سال و به‌طور میانگین در هر ماه یک ایستگاه مترو به بهره‌برداری خواهد رسید. با آغاز سال ۱۳۹۶ و با توجه به تست گرم بخش مرکزی خط ۷ مترو تهران و متعاقب آن تست گرم بخش شمالی و جنوبی این خط در فروردین و اردیبهشت، در تاریخ ۲۰ خرداد ۱۳۹۶،خط ۷متروی تهران به عنوان ششمین خط متروی تهران و پنجمین خط متروی درون‌شهری با ۲۲ کیلومتر مسیر و ۷ ایستگاه به صورت هم‌زمان افتتاح شد. خط ۷ مترو در پاییز سال ۹۶ تعطیل شد و مقرر شد که پس از رفع نواقص ایمنی از جمله نصب هواکش‌های میان تونلی، پله‌های اضطراری و نیز تأمین تجهیزات الکترونیکی نظیر سیستم سیگنالینگ و این بار با امنیت کافی مجدداً افتتاح شود. با شروع سال ۹۸ و در تاریخ ۱۸ فروردین ماه هفتمین خط متروی تهران افتتاح شد.

 

این مسیر افتان و خیزان تا امروز نیز ادامه داشته است و پروژه تکمیل خطهای جدید متروی تهران همچنان در مرحله کلنگ‌زنی، تجهیز و تامین اعتبار قرار دارند.

 

چالش‌های مترو، دعوا بر سر چیست؟

 

۲۹ تیر ماه همین امسال بود که یک هشدار از سوی رییس شورای شهر تهران، حواس‌ها را به بحران متروی پایتخت جلب کرد. رئیس شورای شهر تهران ضمن اعلام خبر تعطیلی احتمالی شرکت واگن سازی مترو تهران اعلام کرد: «اگر بانک مرکزی ظرف امروز و فردا، دستور انتشار 1000 میلیارد تومان اوراق مشارکت تامین اتوبوس و مترو را برای تهران توسط بانک رفاه صادر نکند، این اعتبار باطل خواهد شد.»هاشمی افزود: روز گذشته و با تحویل آخرین قطارهای در دست ساخت شرکت واگن سازی تهران، این کارخانه مهم داخلی بدلیل اجرایی نشدن قرارداد ساخت 650 واگن که مدتهاست در چرخه بورکراسی سیستم بانکی و دولتی مانده است، تعطیل شد و بسیار زشت است که کارخانه ای با 500 نفر نیرو در سال جهش تولید در شهرداری تهران بخوابد.او افزود: این کارخانه 17 سال فعال بوده و از شهرداری تهران می‌خواهم که به فوریت منتظر چیزی نمانده و از منابع ریالی شهرداری پول بدهند تا فعلا دکوراسیون داخلی ساخته شود تا بعدا تجهیزات بیاوریم.

 

هاشمی با بیان اینکه تعطیلی کارخانه واگن سازی تهران که بیش از 1000 واگن را برای متروی تهران تولید کرده است، باید موجب شرمندگی مسئولان مربوطه شود، گفت:«انتظار روشن شهروندان تهرانی از مسئولان بانک مرکزی و وزارت نفت، تسریع وتسهیل در بخش اعتبارات حمل ونقل عمومی تهران است، در صورتیکه بانک مرکزی ظرف امروز و فردا، دستور انتشار هزار میلیارد تومان اوراق مشارکت تامین اتوبوس و مترو را برای تهران توسط بانک رفاه صادر نکند، این اعتبار که مربوط به سال 1398، خواهد بود، باطل خواهد شد و وضعیت فعلی اتوبوس و متروی تهران نیز با چالش مواجه می شود.»

 

یک ماه بعد در مرداد ۹۹ نیز علی امام، مدیر عامل شرکت راه آهن شهری تهران و حومه (مترو) گفت: «در مترو تهران ۱۵۰۰ دستگاه واگن نیاز داریم.» او تاکید کرد «قرارداد ساخت ۲۰۰۰ واگن قرار بود از طرف فاینانس پیگیری شود، اما به واسطه تحریم‌ها می‌توان این فرصت را به شرکت‌های داخلی داد و از ظرفیت آن‌ها استفاده کرد.»

 

بحران کمبود واگن اما در سال‌های اخیر به واسطه افزایش مسافران حمل و نقل عمومی تهران، به یک چالش جدی تبدیل شده است. آذر ماه سال گذشته بود که همشهری گزارش داد «۱۳۰۰ واگن متروی تهران اگرچه در طول روز جوابگوی شهروندان هست، اما در ساعات پیک، مشکلات بسیاری برای تردد به‌وجود آورده است. در وضع فعلی باید تعداد واگن‌های متروی تهران بالغ بر ۲۵۰۰ دستگاه باشد.» این در حالی است که همین تعداد واگن موجود نیز به دلیل نقص فنی و فرسودگی، نیاز جدی به تجهیز دارند: «عمر نخستین واگن‌های متروی تهران از ۲۰ سال عبور کرده و باید ناوگان اولیه مرحله به مرحله در ۶ تعمیرگاه اورهال شرکت واگن‌سازی تهران مراحل اورهال را بگذرانند و بعد وارد ناوگان شوند. بدین‌ترتیب رفته رفته حدود ۳۰ درصد از قطارهای مترو نیازمند اورهال می‌شوند.»

 

در ماجرای افزایش واگن‌ها اما شهرداری تهران، مسئولیت ۵۰ درصدی دارد و دولت نیز نیمی دیگر را طبق قانون باید به‌عهده بگیرد. سال‌هاست شهرداری سهم خود و بلکه بیشتر از آن را برای تجهیز و ساخت خطوط ریلی زیرزمینی می‌پردازد، اما دولت‌ها هیچ‌گاه سهم ۵۰ درصدی خود را پرداخت نکرده‌اند. این همان موضوعی است که محل مناقشه جدی میان دولت و مجموعه مدیریت شهری شده است. حالا در روزگار کرونا و در شرایطی که جلوگیری از ازدحام جمعیت در مترو، امری کلیدی محسوب می شود، ماجرای بحران واگن‌سازی و تجهیز متروی تهران، رنگ و بوی دیگری به خود گرفته است. ماجرا اما وقتی پیچیده‌تر می شود که بدانیم از عمر دولت و مدیریت شهری فعلی، تنها کم‌تر از یک سال باقی مانده است.

 

ممکن است به این مطالب نیز علاقمند باشید

ارسال دیدگاه

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

از اینکه دیدگاه خود رو با ما در میان گذاشتید، خرسندیم.