تار و پودِ گسسته صادرات فرش ایرانی

صادرات فرش دستباف ایران طی دو سال اخیر ٧۱ درصد سقوط داشته و بازار جهانی صادرات فرش عملنا تقدیم در کشور هند و پاکستان شده است

صادرات فرش دستباف ایران در یک سال و نیم اخیر به پایین‌ترین سطح خود رسیده است؛ زنگ خطری حیاتی برای یکی از مهم ترین بازوهای اقتصاد بدون نفت ایران در حوزه صنایع دستی که به سمت افول می رود. حال آرام آرام، بخش بزرگی از بازار‌های صادراتی فرش دستباف ایران به حاشیه می رود تا مشتری‌های همیشگی فرش ایران در جای خالی هنر ایرانی، امروز فرش‌های هند، چین، پاکستان و افغانستان را به خانه ببرند.

اختلاف قیمت شدید فرش ایران با رقبا؛ یکی از دلایل اصلی افول

به باور کارشناسان، یکی از مهم‌ترین دلایل این امر اختلاف قیمت شدید فرش ایران با رقبایش است؛ به بیان دیگر، فرش دستباف ایران با قیمتی بسیار بالاتر از دستبافه‌های دیگر کشورها به بازار جهانی می‌رسد و این خود به دلایلی ازجمله گرانی مواد اولیه (که اغلب وارداتی هم هستند) و نیروی کار ارزان‌تر در کشورهای رقیب است. بالا رفتن نرخ ارز هزینه خرید مواد اولیه را افزایش می‌دهد و تورم و گرانی باعث افزایش دستمزد بافندگان شده، هرچند این قشر هنوز هم از محروم‌ترین اقشار کشور محسوب می‌شوند. اما قیمت بالاتر تنها عامل کاهش صادرات نیست. همشهری در گزارشی به عوامل دیگر این روند می پردازد آن را به شرایط خاص بین‌المللی و سیاست خارجی کشور مرتبط می داند، روندی که درهای صادرات را روی بسیاری از کالاهای ایرانی بسته و واقعیت این است که تحریم‌های اقتصادی عرصه را برای صادرکنندگان تنگ کرده و بازار آمریکا را به‌عنوان بزرگ‌ترین خریدار فرش دستباف ایران به روی آن ها بسته است.
در کنار مشکلاتی که تولیدکنندگان و صادرکنندگان ایرانی با آن مواجه هستند، از تلاش برخی رقبای ایران نیز نباید غافل شد که با بهره‌گیری از تمام توان برای گرفتن جای ایران در بازارهای بین‌المللی تلاش می‌کنند. بسیاری از فعالان صنعت فرش ایران در سال‌های اخیر جذب صنعت و بازار فرش ترکیه شده‌اند و این کشور با دادن تسهیلاتی به فعالان این صنف، برخی طراحان و بافندگان ایرانی را به استخدام خود درآورده است.

سقوط ۷۱ درصدی صادرات فرش دستباف ایران

صادرات فرش دستباف ایرانی در سال ۱٣٩۶ که به میزان ۴٢۶ میلیون دلار بود، در سال ۱٣٩٧ به ٢٣٨ میلیون دلار کاهش یافت و بالاخره با افت شدید صادرات فرش دستباف در سال گذشته، صادرات این کالا با کاهش ٧۱ درصدی، به ۶٩ میلیون دلار رسید و در چهار ماهه ابتدای امسال نیز به ۱۵ میلیارد دلار کاهش یافت. همچنین در سال ۲۰۱۸ ایران با سهم ۱۸ درصدی از بازار جهانی، پس از کشور هند رتبه دوم صادرات جهانی فرش دستباف را در دست داشته که این میزان در سال ۲۰۱۹ با کاهش به ۸/۱ درصد، ایران را در رتبه سوم و پس از هند و پاکستان قرار داده است.
گفتنی است رئیس اتحادیه تولید کنندگان و صادرکنندگان فرش دستباف علت کاهش صادرات به خصوص در سال‌های ٩٨ و ٩٩ را عوامل مختلف از جمله محدودیت‌های صادراتی بعد از تحریم‌ها و همچنین مشکلات رفع تعهد ارزی عنوان می‌کند. البته بسته شدن مرزها در ٢ ماهه ابتدای سال به دلیل شیوع کرونا هم عامل دیگر کاهش صادرات فرش دستباف ایران در سال جاری است.

واردکنندگان فرش ایرانی در آینه مقایسه آماری

۱۰ کشور اول واردکننده فرش دستباف از ایران در سال ۱٣٩٧ عبارت بوده‌اند از کشورهای ایالات متحده آمریکا، آلمان، امات متحده عربی، ژاپن، لبنان، استرالیا، کانادا، قطر، ایتالیا و پاکستان و ۱۰ کشور اول وارد کننده فرش دستباف از ایران در سال ۱٣٩٨ نیز کشورهای ژاپن، آلمان، امارات، لبنان، آفریقای جنوبی، قطر، ایتالیا، استرالیا، انگلیس و هند بودند که مقایسه ارقام صادراتی به این کشورها در سال های ٧٩ و ٩٨ نشان می‌دهد که صادرات فرش به کشورهای مختلف کاهش یافته است.

صادرات فرش دستباف ایران به ژاپن در سال ۱٣٩٧ ارزی معادل ٢۴ میلیون دلار داشته که در سال ٩٨ به ۱٣ میلیون و ٢۰۰ هزار دلار کاهش یافته است، صادرات فرش ایران به آلمان نیز در سال ۱٣٩٧ معادل ٣۶ میلیون دلار بوده که در سال ۱٣٩٨ به ۱٢ میلیون و ٩۰۰ هزار دلار کاهش یافته است.

همچنین صادرات فرش دستباف ایران از ۱۰ میلیون دلار در سال ۱٣٩٧ به استرالیا به ٢ میلیون و ٣۰۰ میلیون دلار در سال ۱٣٩٨ کاهش یافت و از ٢٩ میلیون دلار صادرات این کالا در سال ۱٣٩٧ به امارات به ۵ میلیون و ٨۰۰ هزار دلار کاهش یافت.

در سال ۱٣٩٨ در مجموع صادرات فرش کاهش به ٧٢ کشور جهان بوده که میزان صادرات این کالا به ۱۶ کشور از این تعداد ارزشی زیر یک میلیون دلار داشته است. کاهش صادرات فرش دستباف در حالی است که مسئولان و دست اندرکاران صادرات از جمله حمید زادبوم، رئیس کل سازمان توسعه تجارت ایران در یکی از جلسات کارگروه توسعه صادرات غیرنفتی که در اردیبهشت ٩٩ برگزار شد، بیان می‌کند که نگاه ویژه‌ای به توسعه صادرات فرش دستباف در سال ٩٩ وجود دارد اما معلوم نیست اگر نگاه ویژه ای برای صادرات این کالا وجود دارد چرا همچنان افت صادرات آن نیز شاهد هستیم!

عقب نشینی از جایگاه اول!

در میان صادرات غیرنفتی کمتر کالایی را می‌توان یافت که مانند فرش دستباف، ارز نصیب کشور کنند یا مانند این کالا به دلیل کیفیتش از رقابت نسبی و گاه مطلق در بازارهای جهان برخوردار باشد. در حالی که چند میلیون نفر به صورت مستقیم و غیرمستقیم در حوزه فرش دستباف اشتغال دارند، دو سال اخیر، بدترین سال های صادراتی در حوزه فرش بود؛ کالایی که صادرات آن تا دو دهه قبل و علی الخصوص در سال ۱٣٧٣ به رقم ۲ میلیارد و ۱۳۲ میلیون دلار رسید ، حالا به ۵۰ میلیون دلار در تنزل پیدا کرده است و جایگاه اول صادرات جهان را با کمال میل به رقبا واگذار کرده و عقب نشسته است…

ممکن است به این مطالب نیز علاقمند باشید

ارسال دیدگاه

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

از اینکه دیدگاه خود رو با ما در میان گذاشتید، خرسندیم.