احیای دیپلماسی با ایران اولویت بایدن نیست!

واکاوی «فارین پالیسی»،  از مقایسه موضع ترامپ و بایدن در مقابل ایران

نویسنده: نگار مرتضوی مترجم: مونس نظری-  دولت جدید بایدن در عین انتقاد از سیاست فشار حداکثری ترامپ، سیاست‌های او را دنبال می‌کند و پیام اشتباهی را به تهران می‌فرستد. حدود دو ماه از شروع ریاست جمهوری بایدن می‌گذرد؛ با این حال وعده این دولت مبنی بر بازگشت به توافق هسته‌ای محقق نشده است. همینطور که برنامه جامع اقدام مشترک (JCPO تحریم فشار حداکثری ترامپ علیه ایران هیچ تغییری نداشته است. انتخابات ریاست جمهوری ایران نیز نزدیک است و احتمال زیادی وجود دارد که رئیس جمهوری بعدی جهت‌گیریهای سیاسی این کشور را تغییر دهد. اگر بایدن اقدام سریعی برای بازگشت به برجام انجام ندهد، این فرصت طلایی تمام می‌شود و پیشرفت دیپلماسی در این‌باره، مستلزم طی‌ شدن مسیری پیچیده‌تر خواهد بود.

فارن پالیسی در این باره نوشته است: گرچه طرفداران بایدن طی هفته‌های اخیر انتظار حل‌وفصل شدن مسائل را می‌کشیدند، اما این‌طور که به نظر می‌رسد احیای دیپلماسی با ایران در اولویت برنامه‌های این دولت نیست. در عوض، حملات هوایی در سوریه، در پاسخ به حملات موشکی به  شبه‌نظامیان در عراق، نگرانی‌ها را در مورد تشدید تنش‌ها با ایران و افزایش درگیریها در منطقه برانگیخته است. نگرانکننده‌‌تر، اقدامات و اظهارات مقامات ارشد دولتی است که به نظر مغایر با گفته‌های بایدن و تیم او در انتقاد صریح از سیاست ترامپ علیه ایران است. ند پرایس، سخنگوی وزارت امور خارجه، در 18 فوریه گفت: ایالا – متحده آماده گفت‌وگوست؛ اما بی هیچ اقدام عملی یا لغو تحریم‌ها علیه ایران، این بیانات نیز فرقی با تلاش‌هایی که ترامپ برای مذاکرات می‌کرده، ندارد. ترامپ ممکن است رفته باشد، اما برای ایرانیانِ درگیر بیماری همه‌گیر و اختناق اقتصادی، شرایط هیچ تغییری نکرده است.

 

آنتونی بلینکن، وزیر امور خارجه، در تاریخ 7 مارس نوشت: « جهت حرکت ایران اشتباه است و این کشور باید به تعهداتش عمل کند». این در حالیست که خود ایاالات‌متحده به تعهداتش پایبند نبوده است. یک مقام کاخ سفید در تاریخ 2 مارس به والااستریت ژورنال گفت که بررسی تحریم‌ها ممکن است ماه‌ها طول بکشد؛ نقطه نظری که در تضاد با ادعای پیشین خودِ بایدن یعنی انجام اقدام فوری در این زمینه بوده است. دولت بایدن با وجود  انتقاداتی که به سیاست‌های شکست خورده ترامپ علیه ایران وارد می‌کند، خود سیاست موروثیِ فشار حداکثری را حفظ کرده است. هنوز هیچ دیپلماسی مستقیمی میان تهران و واشنگتن گزارش نشده، دولت بایدن کماکان خارج از توافق هسته‌ای قرار دارد و تحریم‌ها نیزبه شدتِ خود باقی‌اند.

 

شاید ترامپ به ظاهر رفته، اما فشارهای اقتصادی  که او بر اقتصاد ایران وارد کرده است، دست‌نخورده باقی مانده . اکنون دولت بایدن، هیچ برنامه مشخصی برای دیپلماسی با ایران عنوان نکرده و اینطور که پیداست اظهارات مقامات ارشد دولت، در مغایرت با انتقادات گذشته‌ای است که از سیاست ترامپ می‌کرده‌اند. به عنوان مثال در اکتبر 2017 ، ماه‌ها پیش از خروج رسمی ترامپ از توافق هسته‌ای ایران، بایدن از کارآ بودن این توافق حمایت کرده و نسبت به خروج ترامپ از این توافق یا اعمال پیشنهدات جدید در این زمینه هشدار داده بود. حال که مسئولیت به دست خود بایدن افتاده، دولت او با «تمدید و تقویت» سیاست‌های موجود، از زبانی مشابه تیم ترامپ استفاده می‌کند. بایدن، حتی پیش از اعلام کاندیداتوری‌اش  در انتخابات، منتقد جدی ترامپ در سیاست علیه ایران بود. در ماه مه 2018 ،پس از اعلام ترامپ مبنی از خروج دولتش از توافق هسته‌ای، بایدن با صدور بیانیه‌ای کوتاه، این تصمیم را »اشتباهی بزرگ» خوانده و خاطرنشان کرده بود ادعای داشتنِ «توافقی بهتر»، توهمی بیش نیست و تأکید کرده بود ترامپ دارد وارد برهه‌ای بحرانی با ایران می‌شود. بایدن به عنوان یک نامزد، قصد خود را به بازگشت به توافق اعالم کرده بود و پس از ترور بیپروای سردار قاسم سلیمانی در ژانویهی 2020 ،که دو کشور را تا آستانهی جنگ کشاند، بار دیگر بر ادعایش تأکید کرده بود.

همان تیمی که از ترامپ و مایک پمپئو وزیر خارجهی سابق آمریکا انتقاد کرده بود، حال پا جای پای دولت آن‌ها گذاشته است. عالوه بر خودِ بایدن، اعضای اصلی دولت او نیز همان انتقادات را از سیاست ایران تکرار کرده‌اند. بلینکن پیش از آنکه به سِمت وزارت امور خارجه برسد، گفته بود ایاالات متحده در خاورمیانه به دلیل اشتباهی که مقصر اصلی‌اش ترامپ است، اوضاع نابسامان‌تری خواهد داشت. جیک سالیوان، که اکنون به سمت مشاور امنیت ملی ایاالات متحده رسیده است، در سال 2019 ،تصمیم ترامپ برای خروج از توافق را «یغماگری یکجانبه»،  خوانده بود.

تمایل شدید به بازگشت به دیپلماسی با ایران و موفقیت JCPOA در بستر حزب دموکرات 2020 نیز منعکس شد. با این حال، اکنون که تیم بایدن قدرت را در اختیار گرفته، آنچه می‌توانسته به تغییری از سیاست شکست- خورده ترامپ علیه ایران تبدیل شود، حال به یک‌بازی احمقانه و کشدار بدل گشته است. همان تیمی که از ترامپ و مایک پمپئو، وزیر امور خارجه‌اش به دلیل سهل‌انگاری انتقاد کرده بود، حال خودش همان کار را دارد انجام می‌دهد. و به نظر می‌رسد هیچ برنامه کوتاه یا بلندمدتی برای این مسئله روی میز آمریکا وجود نداشته باشد.

عجیب نیست که بایدن، تیم او و حزبش، با اشتیاق از موفقیتهای بایدن در سیاست‌های خارجی‌اش دفاع می‌کنند. شگفت‌آور، رویکرد متلاطمی است  که دولت بایدن تاکنون از خود نشان داده. خصوصاً با انتخابات ریاست- جمهوری قریب‌الوقوع در ایران که به احتمال قوی به روی کار آمدن دولتی می‌انجامد که رویکردی کمتر دوستانه با آمریکا خواهد داشت. بایدن سال‌ها به اهمیت توافق با ایران پرداخته بود، اما حال زمان آن رسیده که اقدامی جسورانه برای واژگونی سیاست‌های ترامپ علیه ایران انجام دهد. گرچه بایدن برای سایر سیاست‌های ترامپ نظیر لغو ممنوعیت سفر مسلمانان به آمریکا، اقداماتی فوری انجام داد، اما کماکان در موضوع توافق با ایران مردّد عمل می‌کند. بازگشت به توافق با ایران احتمال درگیریهای ناخواسته را کاهش می‌دهد. همچنین که کاهش امکان تولید سالح هسته‌ای را توسط ایران. اما هنوز یک بحران جهانی  وجود دارد که بایدن درگیر حل‌وفصلش شده  و آن نیز بیماری همه گیر کووید 19 است.  تحریم‌هایی که توانایی ایران برای مقابله با این ویروس را کاهش دهد، نه تنها در زمان ترامپ، بلکه در زمان بایدن نیز غیرانسانی تلقی می‌شود. خودِ بایدن نیز به نگران کننده بودن این موضوع اشاره کرده بوده است. در آوریل سال 2020 ،بایدن انتقاد شدید دیگری نیز در مورد سیاست‌های ترامپ در قبال ایران عنوان کرده بود؛ انتقادی که به لزوم لغو تحریم‌ها در اسرع وقت اشاره داشت. در آن مقاله، بایدن تشخیص داده بود که «تحریم‌های آمریکا دسترسی ایران به تجهیزات پزشکی و کالا‌های اساسی را محدود می‌کند» .تعلّلِ کنونی بایدن ممکن است سیگنالی با این محتوا به ایران بفرستد: این که دولت بایدن نیز در پی بازگشت به سیاست شکست‌خورده ترامپ در قبال ایران است و ادعاهایش صرفاً شعارهای انتخاباتی بوده‌اند و نه سیاست واقعی. هر روز وقفه در بازگشت به این توافق از سوی بایدن، به معنای  یکروزِ دیگر ادامه سیاست ترامپ است.

برای ایرانیان معمولی، که در نظرسنجی‌های اخیر، لغو تحریم‌های بانک مرکزی ایران را مهمترین اقدام بشرداوستانه تلقی کرده بودند، به این معناست که بایدن هم قصد ندارد به سوی ایران برگردد. در شرایطی که بایدن سیاست فشار حداکثری بر ایران را ادامه می‌دهد، منطقی نیست که از ایران انتظار داشته باشیم مسیر خود را تغییر بدهد؛ خصوصاً با وجود شرایط تحریم‌های وحشیانه‌ای که ایرانیان در آن قرار گرفته‌اند. گرچه تهران یک سال پس از خروج ترامپ از توافق، شروع به کاهش همکاری‌های خود کرد، اما کماکان پایبندی خود را به پارهای از مفاد این عهدنامه حفظ کرده است. و این در حالیست که ایالات متحده به کلی آن را کنار گذاشته و در مغایرت کامل با آن عمل می‌کند. ایرانی‌ها به مرور از تعهدات خود کاستند، اما کماکان، برای مبادایی که شاید بعد از انتخابات 2020 امریکا از راه برسد، تمام پل‌ها را پشت سرشان خراب نکردند. حال تأخیرِ پدیدآمده، حاوی این پیغام است که تاکنون هرچه بوده شعار انتخاباتی بایدن بوده و نه بیان سیاست‌های واقعی. گرچه تنها هفت هفته از روی کار آمدن بایدن می‌گذرد، اما همین تأخیر پدیدآمده، بیانگر عقب‌نشینی بایدن از مواضع پیشین خود و دادنِ فضا به صداهایی است که سالها قصد تخریب توافق برجام را داشتند صدای معترضانی نظیر سناتور نیوجرسی، باب منندز، و بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل و نه آنهایی که به حمایت از دیپلماسی بایدن برخاسته بودند. در سال 2015 ،رئیس‌جمهور وقت، باراک اوباما، در مورد برخی معاندین هشدار داده بود: »بسیاری از کسانی که به استدلال جنگ در عراق برخاسته بودند، حال دارند علیه توافق هسته‌ای با ایران پرونده- سازی می‌کنند.« بایدن باید گام‌هایی جدی برای بازگشت به دیپلماسی را جایگزین وضع موجود کند. بهترین نقطه برای شروع کاهش تحریم‌ها را می‌توان به دلیل بشردوستانه، از جمله فراهم آوردن کالاهای اساسی نظیر واکسن برای مبارزه با کووید 19 اختصاص داد.

 

تاکنون هم اگر می‌شد ترامپ را مقصر تحریم‌ها و فشارهای علیه مردم ایران دانست، از این به بعد انگشت اتهام به سوی بایدن است که جمعیتی بی‌گناه را در شرایط یک بیماری مرگبار رها کرده است. با انجام این اقدام از سوی آمریکا، امید به مردم بیگناه ایران بازمی‌گردد. نجات توافق هسته‌ای نیازمند حرکتی جسورانه از سوی بایدن است. اقدامی که به اندازه اظهاراتش در سال 2018 محکم و قاطع باشد. این ترامپ بود که برجام را نابود کرد، اما حاال این بایدن است که باید پیش از اینکه کار از کار بگذرد، دست به اصلاح  بزند.

 

ممکن است به این مطالب نیز علاقمند باشید

ارسال دیدگاه

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

از اینکه دیدگاه خود رو با ما در میان گذاشتید، خرسندیم.