احمدی نژاد و بحران فراموشی فرهنگی

رییس دولت سابق در مصاحبه‌ای مدعی فضای باز فرهنگی شده است / واکاوی اداعاهای فرهنگی احمدی نژاد با نگاهی به کارنامه دولت های نهم و دهم

گویی نه اینکه خود هشت سال رییس دولت این کشور بوده است. گویی نه اینکه در دوران هشت ساله او 46 نشریه توقیف شده، خانه سینما منحل شده، بازار نشر به محاق رفته و ممنوعیت و محدودیت‌های گسترده گریبان فعالان فرهنگی را گرفته است. محمود احمدی‌نژاد اخیرا در مصاحبه‌ای درباره موسیقی و عرصه فرهنگ در کسوت یک آزادی‌خواه ظاهر شده است. تا جایی که حتی ادعا می‌کند به «محدود کردن، محبوس کردن و ممنوع کردن هیچ انسانی در کل کره زمین»‌ راضی نیست. احمدی‌نژاد این جمله را در پاسخ به محدودیت‌های اعمال شده بر محمدرضا شجریان که از دوران او آغاز شد، گفته. احمدی ‌نژاد حتی پا را فراتر گذاشته ادعا کرده که قطعه «تنفنگ را زمین بگذار» شجریان آرمان اوست. واکنش‌های انتقادی به سخنان رییس دولت سابق گسترده بود. در این بین «خانه شجریان» با بازنشر سخنانی از شجریان به احمدی‌نژاد پاسخ داد: «فراموش نمی‌کنیم.» شجریان در مصاحبه‌ بازنشر شده می‌گوید که «صدای همین خس و خاشاک» هستم. او در سخنرانی دیگری نیز می‌گوید که سال‌ها است در کشور خود اجازه آواز خواندن ندارد. اما این فقط بخشی از سخنان خلاف واقع احمدی‌نژاد است. او که حالا پس از یک بار رد صلاحیت به نظر می‌رسد بار دیگر سودای رسیدن به پاستور را دارد. در چنین شرایطی نگاهی به کارنامه دو وزیر فرهنگ و ارشاد دولت‌های نهم و دهم به روشنی گویای رویکرد فرهنگی محمود احمدی‌نژاد دارد. 

آغاز با مهندسی فرهنگی

اولین وزیر فرهنگ و ارشاد احمدی‌نژاد، محمدحسین صفارهرندی عضو فعلی مجمع تشخیص مصلحت نظام بود. تنها سابقه فرهنگی صفارهرندی ده سالی بود که به عنوان سردبیر و معاون مدیرمسوول روزنامه کیهان تا تصدی وزارت ارشاد فعالیت کرده بود. او کارشناس ارشد مدیریت دفاعی است و دکترای مدیریت استراتژیک دارد. صفارهرندی از ابتدای انقلاب نیز وارد سپاه شد و حتی پس از پایان دوره وزارتش نیز به سپاه بازگشت. در دوران وزارت صفارهرندی دگرگونی‌های اساسی در عرصه فرهنگ به وجود آمد. آن هم در شرایطی که رونق عرصه فرهنگ که از دولت اصلاحات آغاز شده بود، همچنان ادامه داشت. محدودیت‌ها در دوران صفارهرندی اما روز به روز بیشتر شد. او البته خود نیز ابایی از مطرح کردن آن‌ها نداشت. تا جایی که اردیبهشت 87 در کنفرانسی خبری گفت: «اين چیزی است كه ما از ناشران و نويسندگان می‌خواهیم. شما از قانون بررسي و بازبيني مطلع هستيد، بنابراين صفحاتی را كه احتمالاً مشكلاتي ايجاد مي‌كنند، حذف كنيد.» کمی پیش از این اتحادیه ناشران در نامه‌ای به وزیر ارشاد از محدودیت‌های فزاینده انتقاد کرده بود. برخی از مشکلاتی که در آن سال‌ها گریبان نشر و نویسندگان را گرفته بود در نامه اتحادیه ذکر شده: «معطل ماندن کتاب‌هایی که ماه‌ها و بلکه بیش از یک و نیم سال پیش برای دریافت مجوز انتشار به اداره کتاب تحویل شده است، ابلاغ اصلاحیه های گشاده دستانه و چند باره، عدم پاسخ سریع در مواردی به کتاب هایی که رفع ایراد شده و مجددا از سوی ناشر تحویل اداره مذکور گردیده است که پیش از این ظرف یکی دو روز انجام می‌شد، مواردی از گم شدن کتاب‌های تحویلی جهت دریافت مجوز، پس گرفتن مجوز انتشار کتاب‌هایی که تمامی مراحل دریافت مجوز را طی کرده‌اند، عدم اعلام وصول برخی کتاب‌ها، عدم پاسخگویی به مراجعات یا مکاتبات ناشران تا حد بی‌توجهی به منزلت صنفی و کرامت انسانی ناشر و پدید آورندگان کتاب‌ها.» صفارهرندی به طور مشخص به «مهندسی فرهنگی» اعتقاد داشت و آن را در فرصت‌های مختلف مطرح می‌کرد. او آذر 98 به عنوان مشاور فرمانده سپاه دولت روحانی را به سهل انگاری در تقویت فرهنگ اسلامی متهم کرد و خواهان جدیت مسئولان فرهنگی و آموزشی در «مهندسی فرهنگی» شد. هرندی با چنین رویکردی چهار سال وزیرارشاد احمدی‌نژاد بود. هر چند که به علت اختلافی با رییس دولت ده روز مانده به پایان دولت نهم از وزارت عزل شد. البته این حکم به سرعت منتفی اعلام شد، چرا که با کنار رفتن یک وزیر دیگر کابینه از حد نصاب می‌افتاد.

توقیف می‌کنم پس هستم

آغاز دولت دهم، آغاز فرآیند گسترده توقیف مطبوعات بود. در این دولت احمدی نژاد، سیدمحمد حسینی را به عنوان وزیرارشاد انتخاب کرد. حسینی در معارف اسلامی و علوم سیاسی تحصیل کرده بود و فعالیت اجرایی او به رایزنی فرهنگی ایران در کنیا محدود می‌شد. در دوران وزارت او، از مرداد سال 88 تا خرداد 92 قریب به 46 نشریه توقیف شدند. آبان‌ماه 1388، در نخستین جلسه‌ هیئت نظارت بر مطبوعات با حضور محمد‌علی رامین معاون مطبوعاتی، امتیاز روزنامه‌ «سرمایه» لغو شد. دلیل لغو امتیاز این روزنامه، تخلفات مکرر از مفاد ماده‌ 9 قانون مطبوعات اعلام شد. در ادامه روزنامه‌ها و مطبوعات با اخطارها و تذکرهای مکرر مواجه شدند. به طور مثال آذر ماه 88 هیئت نظارت بر مطبوعات در این روز به روزنامه‌های «همشهری» و «خبر» به‌علت درج مطالب مغایر با قانون مطبوعات، تذکر کتبی ارسال و موضوع برای رسیدگی قانونی، به مرجع قضایی ارجاع کرد. روزنامه «خبر» به سردبیری محمد مهاجری در همان مقطع انتشار خود را متوقف کرد و نشریه «بهار بروجرد و «حیات نو اجتماعی» نیز در همان ماه توقیف شدند. جلسه هیات نظارت بر مطبوعات چند ماه بعد در دی 88 سه نشریه به‌طور همزمان توقیف کرد و به دو روزنامه تذکر داد. فهرست توقیف‌های وزارت ارشاد دولت دهم به همین ترتیب به درازای چهار سال ادامه داشت. در این بین می‌توان به توقیف روزنامه‌های «شرق»، «قانون»، «بهار» و اعتماد که در سطح مطبوعات شناخته‌شده‌تر بودند نیز اشاره کرد.

فراموش نمی‌کنیم؟

محدودیت‌های فرهنگی تنها به حوزه نشر، کتاب و مطبوعات مرتبط نبود. اهالی سینما و سینماگران در دوران هشت ساله از فشار و محدودیت‌ بی‌نصیب نبودند. تاجایی که دی ماه سال 90 حسینی وزیرارشاد دولت دهم «خانه سینما» را منحل کرد. به این انحلال ایراد حقوقی و قانونی وارد شد و اعتراض‌های زیادی را برانگیخت. اما تا روی کار آمدن دولت یازدهم پابرجا ماند. علی جنتی با حکمی در شهریور 92 «خانه سینما» را بازگشایی کرد. آغاز مهاجرت بسیاری از خواننده‌های شناخته‌ شده نیز در دوران هشت ساله ریاست احمدی‌نژاد اتفاق افتاد و فعالیت موسیقی زیرزمینی اوج گرفت.

حالا هفت سال گذشته و مدت‌ها است که رییس دولت سابق به منتقد وضع کنونی تبدیل شده است. او در مقام سخن از اندیشه‌هایی سخن می‌گوید که خود هشت سال ضد آن‌ها عمل کرد. هر چند هر بار کاربران شکبه‌های اجتماعی واکنش‌های تندی نسبت به این تناقض نشان می‌دهند اما این سوال همچنان مطرح است؛ «فراموش نمی‌کنیم»؟

 

ممکن است به این مطالب نیز علاقمند باشید

ارسال دیدگاه

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

از اینکه دیدگاه خود رو با ما در میان گذاشتید، خرسندیم.