تداوم آتش و خون در «تاووش»

درگیری‌ها بین آذربایجان و ارمنستان با حمله به روستاهای مرزی از سر گرفته شد

درگیری‌ها در «تاووش» ادامه دارد. نه آذربایجانی‌ها کوتاه می‌آیند و نه ارمنستانی‌ها. هر دو طرف هم یکدیگر را به آغاز درگیری و اقدامات تحریک‌آمیز متهم می‌کنند. سه روز درگیری دو کشور در این منطقه مرزی با وقفه‌ای یک روزه دوباره از سر گرفته شد. همه پیام‌های بین‌المللی به دو کشور نیز تا این لحظه بی‌نتیجه بوده است. هنوز هم مشخص نیست که جرقه این رویارویی تازه از کدام سو زده شده. هر چند دهه‌ها است که آذربایجان و ارمنستان بر سر اراضی مرزی رویارویی خصمانه‌‌ای با هم داشته‌اند. عمده توجه‌ها نیز به منطقه مرزی «قره باغ» بوده. جایی که سال‌ها است ارمنستان آن را تحت کنترل دارد. اما این بار درگیری در تاووش یعنی مرزهای شمالی دو کشور رخ داده. پیشینه مذهبی، قومیتی و ملی به درگیری‌های دو کشور رنگ دیگری زده  و نگرانی‌ها را از وقوع جنگ را افزایش داده است.

حمله به روستاهای مسکونی

طبق آخرین اطلاعات دو کشور حمله به روستاهای مرزی یکدیگر را آغاز کردند. البته اینجا نیز انگشت اتهام در هر سو به سمت دیگری است. وزارت دفاع ارمنستان گفته که ارتش جمهوری آذربایجان روستاهای ارمنی را با خمپاره و توپ هویتزر هدف قرار داده است. وزارت دفاع جمهوری آذربایجان هم اعلام کرده نیروهای ارمنستان روستاهای مرزی این کشور را با اسلحه کالیبر بالا زیر آتش گرفته‌اند. گفته شده که تاکنون یک غیرنظامی در این درگیری‌ها کشته شده است. عکس‌هایی از آسیب دیدن مناطق مسکونی مرزی نیز منتشر شده که حاکی از احتمال افزایش تلفات غیرنظامی در صورت ادامه درگیری‌ها دارد.

در بحبوحه درگیری رییس‌جمهوری آذربایجان هم وزیرخارجه این کشور را برکنار کرده. این برکناری از این حیث اهمیت دارد که «محمد یاراف» شانزده سال رییس دستگاه دیپلماسی آذربایجان بوده است. الهام علی‌اف اما از عملکرد او در درگیری اخیر راضی نبوده و این را به شکل آشکار مطرح کرد. او در نشست کابینه دولت آذربایجان گفت، پس از آغاز درگیری در مرز آذربایجان و ارمنستان، وزیر خارجه را در محل کارش پیدا نکرده است. رییس‌جمهور آذربایجان تاکید کرده بود که وزیرخارجه برای حل مناقشه با ارمنستان تلاش نکرده است. اما از سوی دیگر گفته می‌شود «محمد یاراف» همواره از مخالفان درگیری نظامی با ارمنستان بوده است. در حالی که طی این سال‌ها آذربایجان بخش زیادی از بودجه خود را صرف خرید تجهیزات نظامی ارتش کرده است.  نظر می‌رسد علی‌اف «جیهون بایرام‌اف» را به سمت وزارت خارجه منصوب کرده تا موضع دولتش در مواجهه با ارمنستان یک‌دست باشد. بایرام‌اف پیش از این وزیرآموزش و پرورش آذربایجان بوده است.

زبان آتش به جای مذاکره

درگیری دو کشور تاکنون حداقل 16 کشته به جای گذاشته است. آماری که با ادامه شلیک‌ها افزایش می‌یابد. در این بین هر دو کشور نیز مدعی پیروزی و شکست طرف مقابل هستند. چهار سال قبل درگیری در منطقه قره‌باغ نیز منجر به کشته‌شدن ده‌ها نفر شده بود. در همان سال نیز آذربایجان، ارمنستان را به زیرپا گذاشتن آتش‌بس و حمله به مواضع تحت کنترل خود در مرز متهم کرد. اما ارمنستان این اتهام را تذکیب کرد و آذربایجان را مسبب شعله‌ور شدن دوباره آتش در مرز دو کشور دانست. در این سال‌ها روابط دو کشور با روی کار آمدن «نیکول پاشینیان» رو به بهبود رفت. اما بار دیگر رفته‌رفته مذاکرات و گفت‌وگو بی نتیجه ماند و تنش در یک سال اخیر بالا گرفت. تا جایی دوباره آذربایجان و ارمنستان زبان آتش را برای حل یک مناقشه کهنه ترجیح دادند.

گفته می‌شود این روزها فضای ملی‌گرایانه‌ای در دو کشور ارمنستان و آذربایجان حاکم شده است. این درگیری به موضوع اصلی جامعه تبدیل شده و همه نگاه‌ها معطوف به آن است. پیش از این در یک سو اقتصاد آذربایجان تحت تاثیر کاهش شدید قمیت نفت قرار گرفته بود. ارمنستان هم وضعیت بهتری نداشت و نخست وزیر این کشور نتوانسته به مطالبات مردم و وعده‌هایش جامه عمل بپوشاند. اما حالا همه مسائل داخلی در دو کشور کمرنگ شده و درگیری با کشور خارجی اهمیت پیدا کرده است. ریشه تنش‌های مرزی دو کشور از سال 1988 آغاز شده و  تاکنون ادامه دارد. اختلافات قومی، تاریخی و ملی اما کهنه‌تر از این‌ها است و ریشه آن را می‌توان در تاریخ دو قوم یافت. سال 1988 قره‌باغ که بخش خودمختار جمهوری آذربایجان محسوب می‌شد خواستار از آذربایجان شد. آذربایجان در پی حفظ تمامیت ارضی خود بود و همین منجر به ادامه اختلافات پس از فروپاشی شوروی در سال 1991 شد. در نهایت جمهوری تازه استقلال یافته ارمنستان نتوانست اراضی مرزی خود را حفظ کند. در سوی مقابل ارمنستان حدود 20 کیلومتر از این اراضی را تحت کنترل گرفت. البته در اواخر دهه هشتاد نیز پارلمان این منطقه خودمختار به پیوستن به ارمنستان رای داده بود. شعله درگیری تا سال 1994 روشن ماند. در این سال بود که با ماینجی‌گری روسیه، آمریکا و فرانسه آتش‌بسی بین دو طرف امضا شد. این آتش‌بس اراضی زیادی را تحت کنترل ارمنستان باقی می‌گذاشت. همین موضوع نیز ناپایداری آتش‌بس را انکارناپذیر می‌کرد. روندی که تاکنون نیز ادامه داشته است و در این سه دهه هزاران کشته به جا گذاشته است. ارمنستان با وجود قطع‌نامه غیرالزامی مجمع عمومی سازمان ملل در سال 2007 از این اراضی مرزی دست نمی‌کشد. در قطع‌نامه سال 2007 حاکمیت آذربایجان بر منطقه ناگورنو قره باغ را به رسمیت شناخته شد.

جنگ می‌شود؟

تلاش‌های بین‌المللی برای خاتمه رویارویی دیرینه دو کشور به نتیجه نرسیده است. هر بار نیز با بالا گرفتن شعله‌های آتش در مرزها همه در پی آرام کردن اوضاع می‌آیند. در روزهای اخیر آمریکا و روسیه و اتحادیه اروپا دو طرف را به خویشتن‌داری دعوت کردند و خواستند که فورا به درگیری نظامی پایان بدهند. البته موضع ترکیه به عنوان بازگیری منطقه‌ای  متقاوت بوده است. وزیرخارجه این کشور بر حمایت از دولت و ارتش آذربایجان تاکید کرده و از ارمنستان خواسته تا عاقلانه رفتار کند. محمدجواد ظریف وزیرخارجه ایران نیز در تماس‌های جداگانه با وزرای خارجه دو کشور از اعلام آمادگی ایران برای میانجی‌گری صحبت کرده. ایران در همه این سال‌ها سعی کرده تا مواضع متعادلی نسبت به اختلاف دیرینه دو کشور اتخاذ کند. تا جایی که در چند سال اخیر نخست‌وزیر ارمنستان و رییس‌جمهور آذربایجان هر دو به ایران سفر کرده‌اند.

اما شعله درگیری در تاووش ممکن است به زودی کم شود هر چند به نظر می‌رسد خاموش نخواهد شد. در این میان برخی نیز از احتمال درگرفتن جنگ بین دو کشور می‌گویند و عده‌ای این احتمال را منتفی می‌دانند.

ممکن است به این مطالب نیز علاقمند باشید

ارسال دیدگاه

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

از اینکه دیدگاه خود رو با ما در میان گذاشتید، خرسندیم.