هسته سخت بورس

چالش‌های معاملاتی بازار سرمایه در روزهای اخیر بررسی شد

اگر ورود میلیون‌ها تازه وارد به بازار سرمایه در ماه‌های اخیر به فال نیک گرفته شده است و ناظران اقتصادی نیز آن را دریچه‌ای برای جذب نقدینگی‌های سرگردان می‌دانند و دولت نیز با ذوق‌زدگی از رونق بازار سرمایه، خشنود است، با این همه پای یک مساله فنی در این میان می‌لنگد. ورود بی سابقه کدهای بورسی، در کنار حجم سرسام آور معاملات روزانه، تاب و توان نرم افزاری هسته معاملاتی این بازار را با چالشی جدی مواجه کرده است. چالشی که با فریاد نارضایتی هر روزه سهام داران نیز همراه است.

مشکلات هسته

بر اساس آمارها در دو سال گذشته یعنی سال ۱۳۹۶ و پیش از به وجود آمدن بحران ارزی و جهش چند صد درصدی ارز، متوسط تعداد معاملات در بورس اوراق بهادار تهران تقریباً برابر با ۶۴ هزار معامله در روز و حجم آن نیز تقریباً برابر با یک میلیون سهم در روز بوده است. این در حالی است که بر اساس اطلاعات معاملاتی تا فروردین امسال، تعداد معاملات این بازار برابر با یک میلیون و ۲۳۱ هزار و ۵۲۸ معامله و حجم معاملات نیز برابر با ۷۳۰۲ میلیون سهم یا به عبارت دیگر هفت میلیارد و ۳۰۰ میلیون سهم بوده است. طبق این آمار، تعداد معاملات از سال ۹۶ تاکنون بیش از ۱۹ برابر و حجم معاملات نیز تقریباً ۷۳۰۰ برابر شده است.

این همان مساله‌ای است پای ظرفیت سخت افزایش و نرم افزاری هسته معاملاتی بازار سرمایه ایران را به چالش کشیده است. هسته معاملات یا به عبارت بهتر مرکز انجام تبادلات سهام، از مهم‌ترین بخش‌های معاملات برخط است که این روزها بخش قابل توجهی از خرید و فروش‌ها را به خود اختصاص داده است. هسته معاملات در حقیقت سیستم پردازشگر اطلاعات مختلف و انجام معاملات بورس است. نیاز به سرعت بالا، ماژول های مختلف، حجم بالای اطلاعات و کاربری‌های مختلف چنین سیستمی را به یک ابر سامانه پیچیده تبدیل کرده است.

اما به گزارش خبرنگار ایمنا، اختلال مداوم هسته معاملات بازار سهام این روزها با این که باعث آزردگی و اذیت شدن فعالان این حوزه است، تقریباً برای معامله‌گران و حتی مسئولان عادی شده است. تقریباً روزی نیست که هسته معاملات مشکلی پیدا نکرده یا پیامی از سوی کارگزاران مبنی بر اختلال در هسته یا سامانه‌های معاملاتی برای معامله گران فرستاده نشود. علاوه بر این تقریباً روزی نیست که عده‌ای از معامله گران در اعتراض به ناکارآمدی هسته معاملات، درخواست لغو یا ابطال بخشی از معاملات را نداشته باشند.

جهان صنعت نیز در همین پیوند گزارش داده که مشکل اصلی هسته بازار بورس در یک باگ نرم افزاری است که از سال ۸۹ به بعد، این باگ نرم‌افزاری هیچ گاه مورد توجه افکار عمومی نبود اما طی ماه‌های گذشته با رونق تاریخی معاملات بورس و ورود بسیاری از سهامداران خرد به این بازار، این اختلالات تشدید شده است.

بدعهدی فرانسه و تحریم‌ها

اما هسته فعلی بازار سرمایه ایران توسط شرکت فرانسوی اتوس طراحی و اجرا شده است که سال 1387 تحویل شد. این شرکت یکی از بزرگ‌ترین شرکت‌های جهان در این زمینه است. بر اساس برخی گزارش‌ها، به علت مشکلاتی از جمله تحریم، امکان به روز رسانی ماژول‌های هسته معاملات تا سال‌ها وجود نداشت و اگرچه بالاخره در سال 1395 سیستم با آخرین نسخه متعلق به سال 2015 به طور کامل به روز رسانی شد اما مشکلات همچنان پابرجاست.

آتوس (Atos)، یک شرکت فناوری اطلاعات فرانسوی است، که در زمینه ارائه خدمات برون‌سپاری و مشاوره اطلاعاتی فعالیت می‌کند. این شرکت، هم‌اکنون پس از شرکت آی‌بی‌ام دومین شرکت بزرگ فناوری اطلاعات در اروپا و هفتمین شرکت ارائه خدمات فناوری اطلاعات جهان، است. برخی گزارش‌ها حاکی از آن است که یکی از دلایلی که مشکلات هسته پایان‌ناپذیر است چالش‌های سیاسی بین ایران و فرانسه است. برخی مقامات سازمان بورس، پیش از این گفته بودند که سامانه معاملات حدود ۱۴ سال پیش از یک شرکت فرانسوی خریداری شد که ۳ سال پیش هم بروز رسانی شد؛ اما در صورت امکان، بروزرسانی جدیدی از شرکت ارائه‌دهنده دریافت خواهد شد. البته با توجه به تحریم‌ها ممکن است مشکلاتی به میان آید اما چون شرکت ارائه‌دهنده اروپایی است امید می‌رود تعاملات لازم ایجاد شود.

علت بروز این اختلال در هسته معاملات، سینک نشدن درخواست و سفارش‌گیری مشتری با حافظه سامانه و نرم‌افزار است به این صورت که مشتری، سفارش خرید یا فروش را ثبت می‌کند؛ ولی به دلیل اینکه در حافظه نرم‌افزار نمی‌تواند سینک و «بر هم نشست» داشته باشد، پیام خطا به سفارش‌دهنده ارسال می‌کند.

مهدی محمود رباطی، کارشناس بازار سرمایه در این رابطه به جهان صنعت می‌گوید: « ۹۰ درصد مشکلات هسته معاملات به تحریم‌ها برمی‌گردد؛ هسته معاملات بورس ۹۰ درصد کشورها از دو یا سه شرکت بین‌المللی خریداری می‌شود که پشتیبانی و به‌روز‌رسانی‌ها را هم همین شرکت‌ها انجام می‌دهند.» عضو کانون شرکت‌های کارگزاری بورس ادامه داد: «شرکتی که هسته معاملات را به ایران واگذار کرده، به دلیل تحریم‌های ظالمانه علیه ایران حاضر به آپدیت آن نیست از آنجایی که این سامانه از پیچیدگی بسیار بالایی برخوردار است، امکان اصلاح و به‌روز‌رسانی آن هم در داخل وجود ندارد.»

یاسر فلاح مدیر روابط عمومی و امور بین الملل سازمان بورس و اوراق بهادار اما این مشکلات را تاحدی عادی می‌داند و معتقد است: «سامانه معاملاتی بورس ایران، از شرکت فرانسوی یورو نکست فرانسه خریداری شده و بنابراین سامانه خوبی بشمار می‌آید.» یاسر فلاح،  در گفت‌وگو با خبرنگار ایمنا، این مسئله را به وضعیت جاده چالوس تشبیه کرده و می‌گوید: «در نظر بگیرید چنین جاده‌ای بر فرض ظرفیت دو هزار خودرو را داشته باشد اما در زمان‌های خاص مانند روزهای تعطیلی به یکباره پنج میلیون خودرو به این جاده وارد شود. در چنین شرایطی کاملاً بدیهی است که ترافیک به وجود آید؛ جاده توانایی و ظرفیت تردد این حجم خودرو را ندارد. همین مسئله نیز درباره سامانه معاملاتی بورس صادق است که تنها مختص به ایران هم نبوده و در سایر کشورها وضعیت همین گونه است. چندی پیش بورس لندن به مدت دو ساعت متوقف شد که علت ایراد در سامانه معاملاتی آن بود.»

راهکار چیست؟

ابتدای سال جاری بود که به گزارش مهر، روح الله میرصانعی در نامه‌ای به رئیس سازمان بورس اعلام کرد، درباره اختلال در عملکرد سامانه معاملات، پینشهاداتی را ارایه کرد. گزیده‌ای از این راهکارها به شرح زیر بود:

۱. برای کاهش تعداد سفارشات ارسالی به سطح معاملات محدوده قیمت عرضه‌های اولیه برداشته شود و رقابت قیمتی کاملا باز وجود داشته باشد.

۲. پس از عرضه‌های اولیه به منظور جلوگیری از ایجاد صف‌های خرید طولانی که خود فشار و هسته معاملات را افزایش می‌دهد به مدت محدود بطور مثال دو یا سه روز بعد از عرضه اولیه، دامنه نوسان حذف یا حداقل سه برابر دامنه نوسان معمول شود.

۳.  افزایش تدریجی دامنه نوسان (به طور مثال هر ۶ ماه ۰.۵ درصد) در کاهش صف‌های تشکیل شده موثر خواهد بود و سرمایه گذاران را به استفاده از تحلیل‌های درست ترغیب می‌کند تا از رفتار توده وار پرهیز کنند.

۴. وجود حجم مبنا باعث می‌شود رسیدن به نقطه تعادل قیمتی سهم، طولانی‌تر یا فرسایشی و وجود صف‌های خرید و فروش ادامه دار شود.

۵. در سامانه‌های معاملاتی بورس و فرابورس حداکثر تعداد سفارش هر سهم در هر سفارش افزایش یابد.

یک ماه پیش نیز دبیرکل کانون کارگزاران در گفت‌وگو با «دنیای‌اقتصاد» هشدار داده بود: «اختلال در سیستم معاملات بورس مشکلی است که سال‌ها گریبان سیستم معاملات بورس تهران را گرفته است. ورود سهامداران جدید به عرصه معاملات و افزایش کدهای معاملاتی از سویی و مستهلک شدن هسته معاملات و نیاز فوری آن به توسعه و اصلاح از سوی دیگر موجب شده تا سیستم فعلی معاملات پاسخگوی سرمایه‌گذاران نباشد و اختلال چندین و چند باره آن گویای این ادعاست. به اعتقاد کارشناسان این سیستم تا پیش از رونق بورس نیز پاسخگوی فعالان بازار نبود و حالا که تعداد سهامداران هر روز بیشتر می‌شود باید انتظار این را داشته باشیم که هسته معاملات دیگر کار نکند.»

ایده دو هسته‌ای کردن

اما با بالا گرفتن این معضل، مقامات سازمان بورس نیز با ایده‌هایی تازه پا به میدان گذاشتند. مدیرعامل شرکت بورس تهران به تازگی گفته: «برای رفع مشکلات در سامانه معاملات بزودی تغییراتی بنیادین انجام می‌دهیم.» او این تغییرات بنیادین را البته این گونه توضیح داد: «سهام حاضر در بازار بورس تهران به واسطه تراکنش‌های زیاد و مشکلات سامانه در کوتاه مدت و خیلی موقت در دو تایم زمانی معامله می‌شوند.»

به گزارش بورس ۲۴ صحرایی خبر مهمی درباره هسته معاملات بورس تهران داد و گفت: «در تصمیمی دیگر همان طور که در سال ۹۷ هسته معاملاتی فرابورس و بورس را جدا کردیم، برای بورس تهران هم در سامانه معالاتی جدا در نظر گرفته ایم و بزودی دو هسته معاملاتی برای معاملات شرکت‌های حاضر در بازار بورس فعال می‌شود.» او گفت: «طبق این تصمیم، در سامانه معاملاتی مجزا خواهیم داشت که کارگزاران سفارشات را از طریق آن بفرستند ولی برای مردم یک گزارش در tse دیده می‌شود. این دو سامانه معاملاتی بورس تهران، با هم کار می‌کنند و هر کدام از صنایع در سامانه خود معامله می شوند و با هم ادغام‌ نمی‌شوند.» سحرایی درخصوص اینکه چه زمانی این تصمیم وارد فاز اجرایی خواهد شد؟ گفت: «زیرساخت سخت افزاری این کار آماده شده و به زودی وارد فاز اجرایی می‌شود.»

اما این پیشنهاد با واکشن برخی فعالان و کارشناسان این حوزه همراه شد. روح‌الله میرصنایعی، دبیر کل کانون کارگزاران به دنیای اقتصاد گفته: «هسته معاملات راهکار فنی ندارد و تا وقتی که در رویه‌ها و سیاست‌های بازار تغییر ایجاد نشود بورس با چنین اختلالی مواجه خواهد بود.»

قاسم محسنی، مدیر عامل شرکت رتبه‌بندی اعتباری برهان نیز در همنی پیوند معتقد است: «سازمان بورس نیازمند تعیین مقرراتی است که مردم را به ثبت سفارش از طریق صندوق‌ها ملزم کند. در این صورت تعداد سفارش‌های ثبت شده کمتر خواهد شد و درصدی از بار هسته معاملات را کمتر خواهد کرد. برای کنترل هسته و حل اختلالات شاید بتوان طرح ترافیک را در بورس اجرا کرد. به این معنی که برخی از نمادها در روزهای خاصی از هفته معامله شوند. دربلند‌مدت نیازمند طراحی هسته معاملات جدید و با دامنه گسترده هستیم که بتواند این حجم از داد وستد‌ها را پوشش دهد.»

حالا که رونق بازار بورس با سیل ورود نقدینگی، هم درآمدی سرشار برای شرکت‌ها و کارگزاری‌های واسطه ایجاد کرده و هم انتظارات تعداد بیشتری از شهروندان را از کیفیت ارایه خدمات معاملاتی بالاتر برده است، باید دید این معضل فنی تاثیر گذار چه زمانی اعتماد مردم را به خدمات بازار سرمایه ترمیم خواهد کرد؟

ممکن است به این مطالب نیز علاقمند باشید

ارسال دیدگاه

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

از اینکه دیدگاه خود رو با ما در میان گذاشتید، خرسندیم.