قره‌باغ همچنان خونین است

نگاهی به آخرین تحولات قره‌باغ و نقش ترکیه در بر هم خوردن توافق آتش‌بس میان آذربایجان و ارمنستان

صلح به روایتی چند ساعت داوم داشت و به روایت دیگر فقط چند دقیقه. پس از چند روز مذاکره قرار بود ارمنستان و آذربایجان راس ساعت دوازده شنبه به ۱۳ روز درگیری مداوم پایان دهند. اما توافقی که به سختی با پادرمیانی روس‌ها بین دو طرف به دست آمد چندان مورد رضایت آذربایجانی‌ها نبود. هرچند آن‌ها طرف مقابل را به نقض آتش‌بش متهم می‌کنند و طرف ارمنی‌ هم زیر بار نقض آتش‌بس نرفته است. درست مثل علت آغاز درگیری و نبردهای پیشین که هرگز مشخص نشد و هیچ طرفی مسوولیت آن را به عهده نگرفت. حالا دوباره تلاش‌ها و نگرانی‌ها به صورت همزمان برای برقراری مجدد صلح در قره‌باغ آغاز شده‌اند و گمانه‌زنی‌هایی درباره علل نقض آتش‌بس نیز مطرح شده است. نگاهی به رسانه‌های ترکیه‌ و موضع احزاب سیاسی نشان می‌دهد که این کشور به صورت آشکار موافق ادامه جنگ است و ممکن است نقش مهمی در برهم خوردن آتش‌بس ایفا کرده باشد. از سوی دیگر عدم حضور ترکیه‌ در مذاکرات صلح نیز از دیگر دلایل مخالفت آن‌ها با اعلام آتش‌بس بوده است. روسیه مذاکرات صلح را به شکل سه جانبه بین ارمنستان و آذربایجان برگزار کرد و این در حالی بود که چندی پیش حتی رییس‌جمهوری آذربایجان مذاکره را مشروط به حضور ترکیه در آن دانسته بود. به این ترتیب «الهام‌ علی‌اف» در حالی تن به مذاکره بدون ترکیه داد که از پیش اعتقادی به نتیجه آن نداشت. قره‌باغ همچنان خونین است. شمار کشته‌شدگان جنگ دو کشور تاکنون بیش از ۵۰۰ نفر اعلام شده است.

وقتی ترکیه از ادامه جنگ حمایت می‌کند

وزارت دفاع ترکیه‌ مثل اینکه پای یک طرف جنگ باشد،  به سرعت در بیانیه‌ای ارمنستان را متهم به نقش آتش‌بس کرده است. در این بیانیه آمده که «ارمنستان که جنایت جنگی و جنایت انسانی را مرتکب شده، اکنون آتش‌بس را نیز نقض می‌کند. این کشور حملات خود را ادامه می‌دهد.» در سوی دیگر نیز ارمنستان در بیانیه‌ای اعلام کرده که اقدامات ترکیه موجب ادامه درگیری و تضعیف ثبات در منطقه شده است. در بیانیه وزارت خارجه ارمنستان آمده: «روشن است که ترکیه که با مشارکت این کشور، خشونت نظامی (جمهوری) آذربایجان علیه آرتساخ (قره باغ کوهستانی) از قبل برنامه‌ریزی شده است و همچنان ادامه دارد. این کشور (ترکیه) از موضع خود بی‌ثبات کردن بیشتر اوضاع و تضعیف توافقات حاصل شده عقب‌نشینی نمی‌کند». با این همه نمی‌توان به طور دقیق نقض‌کننده آتش‌بس را مشخص کرد. به نظر می‌رسد که ابتدا شهر استپاناکرت، مرکز قره‌باغ مورد حمله قرار گرفته و پس این حمله، موشک‌هایی به شهر گنجه آذربایجان اصابت کرده است. اما ترکیه و آذربایجان مسوولیت حمله به قره‌باغ را به عهده نمی‌گیرند و وزارت دفاع ارمنستان نیز حمله به شهر گنجه را تکذیب کرده است. در هر دو این حملات بار دیگر تعدادی غیرنظامی کشته شده‌اند و آثار تاریخی دو طرف نیز در معرض آسیب قرار گرفته است.

تروریست‌ها دوباره نزدیک به مرز ایران؟

قره‌باغ هرگز در سال‌های اخیر چنین جنگی را به خود ندیده است. این جنگ به گفته کارشناسان حاصل سال‌ها خرید سلاح آذربایجان و بالا رفتن توان اقتصادی این کشور از طریق فروش نفت است. جنگ از ششم مهر ماه آغاز شده و آغازکننده آن هم مشخص نیست. البته ارمنستان معتقد است که انتقال هزاران تن از تروریست‌های تکفیری از سوریه و لیبی به آذربایجان  یکی از عوامل اصلی نبرد اخیر است. اقدامی که رجب طیب اردوغان رییس‌جمهوری ترکیه آن را تکذیب کرده است. با این همه ویدویی‌ها از این اتفاق در فضای مجازی منتشر شده و رییس جمهوری ایران نیز در آخرین اظهارنظر خود دراین‌باره، حضور تروریست‌ها در نزدیکی مرزهای ایران را «غیرقابل‌قبول» دانست. ویدیوهای منتشر شده از حضور تروریست در نزدیکی‌ مرز ارمنستان و ایران منتشر حاکی از حضور این افراد در درگیری دارد. با این همه تاکنون ترکیه و آذربایجان این اتهام را رد کرده‌اند و استفاده از ترویست‌ها برای جنگ با ارمنستان را دروغ خوانده‌اند. نقض آتش‌بس نیز دوباره واکنش‌های بین‌المللی را برانگیخته است. وزارت خارجه ایران از نقش آتش‌بس اظهار تاسف کرده و بار دیگر طرفین را به «خویشتنداری بیشتر» دعوت کرده و «حملات موشکی به زیر ساخت های حیاتی و مناطق مسکونی شهرها و کشتار غیر نظامیان را محکوم کرده است.» سعید خطیب‌زاده سخنگوی وزارت خارجه ایران گفته که «جمهوری اسلامی ایران مجددا از طرفین می خواهد ضمن پایبندی به آتش بس، گفتگوهای خود را در چارچوب حقوق بین الملل و احترام به تمامیت ارضی یکدیگر و تخلیه شهرهای اشغالی از سر گیرند و در این راه آمادگی خود را برای تسهیل این گفتگوها برای رسیدن به صلح و راه حل دایمی و پایدار در منطقه اعلام می دارد.» خطیب‌زاده پیش از این از طرح ایران برای میانجی‌گری میان دو کشور خبر داده بود.

تلاش دوباره مسکو و اروپا برای پایان جنگ

پس از برقرای آتش‌بس اغلب کشورهای منطقه از جمله ایران از آن است استقبال و از نقش قدردانی کردند. ترکیه اما هیچ پیامی مبنی بر خشنودی از پایان آتش‌بس صادر نکرد. رجیب طیب اردوغان رییس جمهوری این کشور نیز به طور آشکار از موضع آذربایجان مبنی بر جنگ تا بازپس‌گیری منطقه قره‌باغ حمایت کرده است. علی‌افرییس‌جمهوری آذربایجان قبل از اعلام توافق مذاکره با ارمنستان را «بی‌مورد» دانسته بود. نقش آتش‌بس دوباره مقامات دو کشور را به تکاپو واداشته است.

منابع آگاه گفته‌اند که پس از بر هم خوردن آتش‌بس میان دو کشور «مولود چاووش اوغلو» وزیر خارجه ترکیه و «جیهون بایراموف» وزیر خارجه جمهوری آذربایجان با یکدیگر گفت‌وگو کردند. «زهراب مناتسکانیان» وزیرخارجه ارمنستان نیز راهی روسیه شده تا سه‌شنبه با نمایندگان کشورهای روسیه، فرانسه و آمریکا که در واقع گروه «مینسک» را تشکیل می‌دهند دیدار کند. همچنین او دیداری جداگانه با سرگی لاوروف وزیر خارجه روسیه خواهد داشت. آذربایجانی‌ها اما به نظر می‌رسد همچنان در اتحاد با ترکیه هستند و عزمی برای برقراری صلح و پایان درگیری ندارند.

نکته اینجاست که در ترکیه همه احزاب حتی مخالفان دولت نیز تاکید کردند که بدون حضور ترکیه نباید در قره‌باغ صلح برقرار شود. «مرال آکشنر» رهبر حزب خوب که در ائتلاف ملت و در شراکت با «کمال کلیچدار اوغلو» رهبر حزب جمهوری خلق از مخالفان سرسخت دولت اردوغان هستند تاکید کرد که «نباید مدیریت کل این پرونده به روسیه سپرده شود و لازم است که ترکیه نیز در مذاکرات قره باغ؛ به شکل جدی و رسمی، حضور داشته باشد.» این موضع را تقریبا همه احزاب و رسانه‌های ترکیه با بیان‌های دیگر تکرار کرده‌اند. به این ترتیب آذربایجان ترکیه را حامی خود می‌بیند و فعلا قصد پا پس کشیدن از مسلخ قره‌باغ را ندارد.

زخمی به نام قره‌باغ

درگیری‌های قره‌باغ اواخر دهه هشتاد و اوایل دهه نود میلادی آغاز شد و در نهایت به استقلال منطقه‌قره‌باغ از آذربایجان منجر شد. آذری‌ها در همه این‌ها معتقد هستند که این مناطق اشغال شده است و باید به اراضی این کشور برگردد. شورای امنیت سازمان ملل نیز در دو قطع‌نامه این را تایید کرده است. در طول سه دهه گذشته همواره درگیری‌هایی مقطعی بین دو طرف ایجاد شده که هیچ‌یک به تغییر جعفرافیای سیاسی منطقه منجر نشده است. به طور مثال تیر ماه سال جاری دو کشور حدود یک هفته با یکدیگر جنگیدند. نبرد اخیر اما در طی سال‌های گذشته بی‌سابقه بوده است و در صورت ادامه پیدا کردن همه کشورای منطقه و حتی اروپایی‌ها را درگیر خود خواهد کرد.

 

ممکن است به این مطالب نیز علاقمند باشید

ارسال دیدگاه

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

از اینکه دیدگاه خود رو با ما در میان گذاشتید، خرسندیم.