رشدِ نامحسوسِ نرخ اقتصاد در تابستان کرونا زده

گزارش مرکز آمار ایران از وضعیت رشد اقتصادی در فصل های اخیر بر منفی بودن آن تاکید داشت اما این شاخص برای تابستان مثبت شده است

تازه ترین خروجی از مرکز آمار ایران نرخ رشد اقتصادی کشور برای تابستان امسال است، نرخی که تنها نگاه به اعداد و ارقام آن کافی است تا دریابیم فرمول رشد اقتصادی در ایران کماکان از گذشته تبعیت و نتایج نیز تقریبا با دو دهه اخیر همخوانی دارد. در این تنها کافی است نگاهی کوتاه به دهه های اخیر داشته باشیم تا بهتر بتوانیم فراز و فرود این نرخ در اقتصاد ایران را درک کنیم.

مسیر پر نوسان رشد اقتصادی در تاریخ ایران

در اقتصاد ایران، رشد اقتصادی روند بسیار پرنوسانی را طی کرده است. بالاترین میانگین رشد اقتصادی متعلق به دوره ١٣۴٠ تا ١٣۵١ است. در آن دوره، میانگین سالانه رشد اقتصادی نزدیک به ١٢ درصد بود. رشد بالای آن دوره عمدتا تحت‌تاثیر توسعه زیرساخت‌ها، ثبات اقتصاد کلان، انتقال فناوری و رشد شتابان بخش صنعت بود. طی دوره ١٣۴٠ تا ١٣۵١ مقدار تولید ناخالص داخلی ایران به قیمت‌های ثابت ٣,۵ برابر شد. برخلاف دهه چهل، در دوره زمانی ١٣۵٢ تا ١٣۵۶، رشد اقتصادی ایران پرنوسان و ناپایدار بود. در این دوره در اثر بی‌ثباتی سیاست‌ها و ناپایداری اقتصاد کلان و بروز پدیده بیماری هلندی، رشد اقتصادی کشور کاهش یافت.

رشد اقتصادی طی سال‌های ١٣۵٧ تا ١٣۶٧ با کاهش مواجه شد و با پایان جنگ، دور جدیدی از تحولات رشد آغاز شد.
دوره ١٣۶٨ تا ١٣٨۶،با وجود نوساناتی که داشت، در مجموع دوره نسبتا موفقی از نظر عملکرد رشد اقتصادی بود. طی سال‌های ١٣۶٨ تا ١٣٨۶، متوسط سالانه رشد اقتصادی برابر با ۵ درصد بود.
به طور خاص، طی سال‌های برنامه سوم توسعه، عملکرد رشد اقتصادی مطلوب بود. از سال ١٣٨٧ به بعد، به لحاظ عملکرد رشد اقتصادی، دوره بی‌ثباتی و رکود آغاز شد. از جمله مهم‌ترین علل رکود اقتصادی در دوره مذکور، کاهش نرخ سرمایه‌گذاری، آشفتگی سیاست‌ها و بی‌ثباتی اقتصاد کلان بود. در این دوره با وجود افزایش تاریخی درآمدهای نفتی، به سبب مدیریت نامناسب درآمدهای نفتی، آثار بیماری هلندی همانند اواسط دهه ۵٠، بار دیگر در اقتصاد ایران ظاهر شد. در آن دوره، تضعیف نهادهای برنامه‌ریزی، بی‌ثباتی بازارها، کاهش سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌ها، افزایش سهم نهادهای عمومی غیردولتی در اقتصاد کشور موجب کاهش رشد اقتصادی شد.
در سال‌های ١٣٩١ و ١٣٩٢ همزمان با تشدید تحریم‌های بین‌المللی، اقتصاد ایران دچار رکود عمیق شد. طی سال‌های ١٣٩٣ تا ١٣٩۶ با بهبود انتظارات و فعال شدن ظرفیت‌های خالی در اقتصاد، رشد اقتصادی افزایش یافت ولی این رشد پایدار نماند و از نیمه دوم سال ١٣٩۶ تا هم اکنون دوباره رشد اقتصادی کاهش یافت. از جمله مهم‌ترین تنگناهای رشد اقتصادی در ایران، کاهش نرخ سرمایه‌گذاری در سال‌های اخیر، تحریم‌های خارجی، نااطمینانی و ریسک‌های مختلف، بی‌ثباتی سیاست‌های کلان، تضعیف بنگاهداری خصوصی، ضعف بازارهای مالی و محدودیت منابع طبیعی است.

تازه ترین آمار از نرخ اقتصادی ایران

حال در تازه ترین خروجی، مرکز آمار ایران اعلام کرد که در شش ماهه نخست سال ١٣٩٩ رشته فعالیت‌های گروه کشاورزی ١,٧، گروه صنایع و معادن ٠.٧- و گروه خدمات ٣.٥- درصد نسبت به دوره مشابه سال قبل، رشد داشته است. همچنین در تابستان ٩٩ رشد محصول ناخالص داخلی (رشد اقتصادی ) با نفت به ٠.٢ درصد و بدون نفت به ٠.٢- درصد رسید. محصول ناخالص داخلی به قیمت ثابت سال ١٣٩٠ در شش ماهه نخست سال ١٣٩٩ به رقم ٣٤٤٣ هزار میلیارد ریال با نفت و ٣٠٠٠ هزار میلیارد ریال بدون احتساب نفت رسیده است، در حالی که رقم مذکور در مدت مشابه سال قبل با نفت ٣٥١٠ هزار میلیارد ریال و بدون نفت ٣٠٣٩ هزار میلیارد ریال بوده که نشان از رشد ١,٩- درصدی محصول ناخالص داخلی با نفت و ١.٣- درصدی محصول ناخالص داخلی بدون نفت در شش ماهه نخست سال ١٣٩٩ دارد.
نتایج مذکور حاکی از آن است که در شش ماهه نخست سال ١٣٩٩رشته فعالیت‌های گروه کشاورزی ١,٧، گروه صنایع و معادن ٠.٧- و گروه خدمات ٣.٥- درصد نسبت به دوره مشابه سال قبل، رشد داشته است.

نرخ رشد اقتصادی در نیمه نخست سال

طبق گزارش مرکز آمار، رشد اقتصادی سه ماه اول سال با نفت منفی ٣.۵ درصد و بدون نفت منفی ۱.٧ درصد بوده است. در حالی رشد اقتصادی در فصل بهار این ارقام را نشان می‌داد که بانک مرکزی رشد اقتصادی بدون نفت در سال ۹۸ را معادل مثبت ۱.۱ درصد عنوان کرده بود، این در حالی بود که مرکز آمار رشد اقتصادی در همین مدت‌زمان را منفی ۰.۶ درصد گفته بود. حالا هم شاید مانند آمار قبلی، چند روز آینده که بانک مرکزی هم به‌نوبه خود آمار رشد اقتصادی سه ماه اول سال را منتشر کرد، رشد اقتصادی این سازمان رقم‌های مثبت را نشان دهد.
بر اساس نتایج حساب‌های ملی فصلی مرکز آمار ایران، محصول ناخالص داخلی (GDP) به قیمت ثابت سال ۱٣٩۰ درسه‌ماهه اول سال ۱٣٩٩ به رقم ۱۶۵۶ هزار میلیارد ریال با نفت و ۱۴۴۵ هزار میلیارد ریال بدون احتساب نفت رسیده است، درحالی‌که این رقم در فصل مشابه سال قبل با نفت ۱٧۱۶ هزار میلیارد ریال و بدون نفت ۱۴٧۱ هزار میلیارد ریال بوده که نشان از رشد منفی ٣.۵ درصدی محصول ناخالص داخلی با نفت و منفی ۱.٧ درصدی محصول ناخالص داخلی بدون نفت در فصل بهار سال ۱٣٩٩ دارد. نتایج محاسبات حاکی از آن بود که در سه ماه اول سال، رشته فعالیت‌های گروه کشاورزی ۰.۱ درصد (شامل زیر بخش‌های زراعت و باغداری، دامداری، جنگلداری و ماهیگیری)، گروه صنایع و معادن منفی ۴.۴ (شامل: استخراج نفت خام و گاز طبیعی منفی ۱۴.٣، سایر معادن ۰.٩، صنعت منفی ۰.۴، انرژی ۴.٩ و ساختمان منفی ٢ درصد) و فعالیت‌های گروه خدمات منفی ٣.۵ درصد (شامل زیر بخش‌های عمده و خرده‌فروشی، فعالیت‌های خدماتی مربوط به تأمین جا و غذا، حمل‌ونقل، انبارداری، پست، اطلاعات و ارتباطات، فعالیت‌های مالی و بیمه، مستغلات، کرایه و خدمات کسب‌وکار و دامپزشکی، اداره امور عمومی و خدمات شهری، آموزش، فعالیت‌های مربوط به‌سلامت انسان و مددکاری اجتماعی و سایر خدمات عمومی، اجتماعی، شخصی و خانگی) نسبت به فصل بهار ۱٣٩٨ رشد داشته است.

نرخ رشد اقتصادی در سال ٩٨

آمار رشد اقتصادی سال ٩٨ که منتشر شد، اختلاف زیادی میان رشد اقتصادی مرکز آمار و بانک مرکزی وجود داشت. مرکز آمار اعلام کرده بود که بر اساس نتایج حساب‌های ملی فصلی این مرکز بر مبنای سال پایه ۱۳۹۰، نرخ رشد محصول ناخالص داخلی (به قیمت بازار) در سال ۱۳۹۸، بدون نفت منفی ۰.۶ درصد و با نفت منفی ۷ درصد بوده است. فارس در گزارشی می نویسد که این اطلاعات نشان می‌داد که رشته فعالیت‌های گروه کشاورزی ۳ درصد، گروه صنایع و معادن (شامل: استخراج نفت خام و گاز طبیعی، سایر معادن، صنعت، انرژی و ساختمان) منفی ۱۴.٧ و فعالیت‌های گروه خدمات منفی ۰.٣ درصد رشد داشته است.
اما بعد از آن، رئیس‌کل بانک مرکزی در یادداشت اینستاگرامی خود به ارائه توضیحاتی در خصوص رشد اقتصادی کشور در سال ۱٣٩٨ پرداخت و گفت رشد اقتصادی بدون نفت در سال ۱٣٩٨ مثبت شد. او نوشت: «همان‌گونه که قبلاً، بانک مرکزی پیش‌بینی کرده بود، گزارش تحولات اقتصادی بخش واقعی اقتصاد ایران در سال ۱۳۹۸، بیانگر مثبت شدن رشد اقتصاد بدون نفت کشور، در سال گذشته است. بر اساس گزارش حوزه معاونت اقتصادی بانک، رشد اقتصادی بدون نفت در سال ۹۸، معادل مثبت ۱.۱ درصد است که بر مبنای بخش‌های فعالیت، کشاورزی مثبت ٨.٨ درصد، گروه صنعت و معدن مثبت ٢.٣ درصد و خدمات عمدتاً به خاطر تأثیر شیوع کرونا در فصل آخر سال منفی ۰.٢ درصد بوده است. به علت کاهش درآمد نفت، رشد این بخش منفی ٣٨.٧ درصد بود که درنتیجه آن، رشد اقتصادی با نفت، به منفی ۶.۵ درصد رسید این گزارش، با در نظر گرفتن آمار عملکرد مناسب بخش کشاورزی و روند مثبت رشد بخش صنعت در نیمه دوم سال (مثبت ۶.٧ درصد در فصل سوم و مثبت ۱۰.٧ درصد در فصل چهارم) مؤید رونق تولید در سال ٩٨ و نویدبخش جهش تولید در سال ۹۹ است.» بعد هم مسئولان دیگر اعتنایی به آمار مرکز آمار نکردند و در سخنرانی‌هایشان مدام به آمار بانک مرکزی که رشد اقتصادی را مثبت نشان می‌داد، استناد می‌کردند. حال باید دید که نرخ رشد اقتصادی که در تابستان مثبت و در شش ماهه نخست امسال منفی شد در پاییز و زمستان سال جاری چه آماری از خود ثبت خواهد کرد.

ممکن است به این مطالب نیز علاقمند باشید

ارسال دیدگاه

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

از اینکه دیدگاه خود رو با ما در میان گذاشتید، خرسندیم.