با هر بار افزایش نرخ دلار و طلا قیمت کالاها در بازار ناگهان زیر و رو میشود، اما کاهش آنها تاثیری بر ارزانی اجناس ندارد. در روزهای اخیر نیز با وجود افت چشمگیر قیمت ارز و سکه، سطح عمومی قیمتها تغییری نکرده و قدرت خرید مردم روزبهروز تضعیف میشود. «محمد مهدیآبادی»، کارشناس ارشد پولی و مالی، میگوید: «نظام توزیع چندلایه و حضور دلالان، اثرات کاهش نرخ ارز را در مرحله مصرف نهایی از بین میبرد. تا زمانیکه شفافیت، رقابت و اعتماد به سیاستها ایجاد نشود، این چرخه معیوب ادامه خواهد داشت.»
واکنش بازار به خبرهای سیاسی ادامه دارداما مشخص نیست این روند یعنی کاهش قیمت ارز و طلا تا چه زمانی ادامه خواهد داشت؟ کارشناسان اقتصادی چشم اندازی برای روزهای آینده متصورند؟ به اعتقاد هادی حق شناس کارشناس اقتصادی و استاندار گیلان، «اگر فضای خوشبینی در پی مذاکرات ایران و آمریکا ادامه یابد، بازارها میتوانند به تعادل تازهای دست یابند.»
یکی از نهادهایی که خردادماه امسال، در جریان هشدار «فوری» دفتر ابراهیم رئیسی از دلار ۱۰۰ هزار تومانی قرار گرفته بود، صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران بود. به زبان ساده، نهادی که در ۶ ماه گذشته به یکی از اصلیترین ماشینهای تبلیغات ضددولت تبدیل شده بود، از ۸ ماه پیش در جریان پیشبینی دولت سیزدهمیها از سرنوشتِ ناگزیر دلار در پایان امسال قرار گرفته بود.
یک روز پس از استیضاح وزیر امور اقتصادی و دارایی و استعفای محمدجواد ظریف، شاخص بورس تهران ریزش کرد، اما قیمت طلا و ارز کاهش یافت؛ این یک اتفاق غیرمعمول در بازار و اقتصاد است.
بازار تجاری ارز، جایگزین نظام یکپارچه معاملات ارزی شد
آغاز بهمنماه، پایان پرونده هفتساله نظام یکپارچه ارزی یا سامانه نیما بود. سامانهای که در ابتدا با هدف عرضه و تقاضای ارز در یک محیط شفاف و رقابتی شکل گرفت، اما به مرور زمان، به علت قیمتگذاری و مداخلات دستوری، به افزایش تدریجی اختلاف نرخ ارز رسمی با بازار آزاد و خلق شبکهای گسترده از رانت منتهی شد.
در ادامه مخالفتها با ایجاد بازار توافقی به منظور جلوگیری از توزیع رانت در بازار نیمایی، مجمع تشخیص مصلحت نظام در حالی مخالفت خود را با اجرای این طرح اعلام کرد که روز شنبه، «فاطمه مهاجرانی»، سخنگوی دولت چهاردهم به صراحت اعلام کرده بود که بین سالهای ۱۳۹۷ تا ۱۴۰۰، بیش از ۷۰۰ هزار میلیارد تومان رانت در این سامانه توزیع شده است.
حملات گسترده به وزیر اقتصاد، بیشتر از سوی گروههایی صورت میگیرد که به نوعی از وضعیت موجود سود میبردند. نمایندگان گروههای سیاسی و اقتصادی که از سیستمهای رانتی و تکنرخی بودن ارز بهرهمند بودند، از این تغییرات عصبانی شدهاند و در تلاشند تا از طریق تخریب چهره وزیر اقتصاد، اصلاحات را به عقب برگردانند.
نرخ دلار در بازار آزاد برای نخستین بار وارد کانال تاریخی ۷۷ هزار تومان شد. روند صعودی نرخ ارز که همزمان با برداشتن سقف نرخ دلار در سامانه نیما اتفاق افتاد، به سرعت تاثیر خود را بر کالاهای دیگر نیز گذاشته است. با توجه به سیاستهای دولت در آزادسازی قیمتها، به نظر میرسد که تحولات اخیر در بازار ارز، تحت نظارت کامل تیم اقتصادی دولت رخ داده است.
روند تدریجی حذف ارز ترجیحی از سال ۱۴۰۱ در پیش گرفته شده و اجرای سیاست آزادسازی قیمتها که با هدف اصلاح نظام یارانهای، هدفمندسازی یارانهها و کاهش رانت و فساد در نظام توزیعکننده کالاهای اساسی آغاز شد به سرعت به یکی از چالش برانگیزترین مسائل اقتصادی کشور تبدیل شده است. این تصمیم بهویژه بر معیشت گروههای کم درآمد و آسیبپذیر جامعه تاثیر قابل توجهی گذاشته و نارضایتی عمومی را افزایش داده است. افزایش شدید قیمت کالاهای اساسی و تورم از جمله عواقب این سیاست بوده که واکنشهای متفاوتی را از سوی کارشناسان، سیاستمداران و مردم برانگیخته است.