برنده واقعی اقتصاد جام جهانی ۲۰۲۶ کدام کشور است؟

اقتصاد ۴۱ میلیارد دلاری جام جهانی؛ یک کیک مشترک با سهم‌های نابرابر

بر اساس برآورد‌های مشترک فیفا و نهاد‌های پژوهشی گردشگری، جام جهانی ۲۰۲۶ می‌تواند حدود ۴۰.۹ میلیارد دلار به تولید ناخالص داخلی جهانی اضافه کند. از این رقم، حدود ۱۷.۲ میلیارد دلار سهم مستقیم ایالات متحده، ۵.۸ میلیارد دلار سهم مکزیک و ۳.۲ میلیارد دلار سهم کانادا برآورد شده است؛ در حالی که نزدیک به ۱۴.۷ میلیارد دلار نیز به‌عنوان اثرات سرریز جهانی در زنجیره تأمین، رسانه، تبلیغات و مصرف بین‌المللی توزیع می‌شود.

در نگاه اول، آمریکا با اختلاف بزرگ‌ترین برنده است. اما اگر همین اعداد را در برابر اندازه اقتصاد هر کشور قرار دهیم، تصویر کاملاً تغییر می‌کند. تولید ناخالص داخلی آمریکا در سال‌های اخیر در محدوده ۲۷ تریلیون دلار قرار دارد. در چنین مقیاسی، حتی ۱۷.۲ میلیارد دلار اثر اقتصادی جام جهانی، کمتر از ۰.۱ درصد GDP این کشور است؛ یک شوک مثبت، اما کاملاً محدود و کوتاه‌مدت.

در مقابل، مکزیک با اقتصادی در حدود ۱.۸ تا ۲ تریلیون دلار، با شوکی نزدیک به ۵.۸ میلیارد دلار مواجه است. این عدد به‌طور تقریبی معادل ۰.۳ تا ۰.۴ درصد تولید ناخالص داخلی این کشور است؛ یعنی چند برابر اثر نسبی در آمریکا. کانادا نیز با اقتصادی در حدود ۲.۱ تریلیون دلار و اثر ۳.۲ میلیارد دلاری، رشدی نزدیک به ۰.۱۵ درصد GDP را تجربه می‌کند.

مکزیک برنده واقعی اقتصاد جام جهانی

اگر اقتصاد جام جهانی ۲۰۲۶ را نه بر اساس «مقدار دلار»، بلکه بر اساس «شدت اثر» تحلیل کنیم، مکزیک به‌طور مشخص در موقعیت متفاوتی قرار می‌گیرد. داده‌های گردشگری نشان می‌دهد مکزیک در سال ۲۰۲۵ نیز از نظر رشد ورود گردشگران و هزینه‌کرد بین‌المللی، عملکردی قوی‌تر از دو شریک شمالی خود داشته است؛ به‌طوری که رشد ارزش افزوده بخش گردشگری آن حدود ۱.۸ درصد بوده، در حالی که این رقم برای آمریکا ۰.۹ درصد و برای کانادا ۱.۲ درصد گزارش شده است.

در مدل جام جهانی، مکزیک میزبان ۱۳ مسابقه از مجموع ۱۰۴ بازی است، اما اهمیت اقتصادی آن فراتر از سهم مسابقات است. برآورد‌های نهاد‌های گردشگری نشان می‌دهد تنها از محل هزینه‌کرد تماشاگران خارجی، حدود ۱ میلیارد دلار درآمد مستقیم گردشگری برای مکزیک ایجاد خواهد شد. این عدد در اقتصاد مکزیک نه‌تنها قابل توجه، بلکه در برخی شهر‌های میزبان، تعیین‌کننده است.

از منظر ساختاری، دو عامل مکزیک را به «برنده نسبی» تبدیل می‌کند. نخست، پایین‌تر بودن پایه اقتصادی که باعث می‌شود هر دلار ورودی اثر بزرگ‌تری بر رشد داشته باشد. دوم، وابستگی بالاتر برخی مناطق به گردشگری و خدمات شهری، که باعث می‌شود شوک تقاضای خارجی سریع‌تر در اقتصاد محلی ضرب شود.

اثر اندک جام جهانی بر اقتصاد آمریکا

در سوی مقابل، آمریکا اگرچه میزبان اصلی جام جهانی ۲۰۲۶ با ۷۸ مسابقه است و بیشترین درآمد مطلق را جذب می‌کند، اما اثر این درآمد در مقیاس اقتصاد کلان بسیار کوچک است. برآورد‌های مؤسسات مالی مانند Deutsche Bank و Barclays نشان می‌دهد اثر این رویداد بر GDP آمریکا در بهترین حالت بین ۰.۰۵ تا ۰.۲ درصد خواهد بود؛ رقمی که حتی در برابر نوسانات معمول فصلی اقتصاد این کشور نیز کوچک محسوب می‌شود.

دلیل این اثر محدود روشن است: اقتصاد آمریکا به‌شدت بزرگ و متنوع است. در چنین ساختاری، حتی میلیارد‌ها دلار هزینه گردشگری و رویداد‌های ورزشی در برابر مصرف سالانه تریلیون دلاری خانوار‌ها و دولت، اثر «حاشیه‌ای» محسوب می‌شود. علاوه بر این، بخشی از هزینه‌های گردشگری داخلی به‌جای ایجاد تقاضای جدید، صرفاً جایگزین مصرف‌های دیگر می‌شود؛ موضوعی که اقتصاددانان از آن با عنوان «اثر جابه‌جایی تقاضا» یاد می‌کنند.

کانادا؛ رشد پایدار، اما نه انفجاری

کانادا در این میان جایگاهی میانی دارد. برآورد‌ها نشان می‌دهد این کشور حدود ۳.۲ میلیارد دلار اثر اقتصادی مستقیم از جام جهانی دریافت می‌کند. در مقیاس GDP کانادا، این عدد معادل حدود ۰.۱۵ درصد رشد است؛ یعنی اثری مثبت، اما محدود.

با این حال، نقطه قوت کانادا نه در حجم، بلکه در کیفیت اثر است. داده‌های گردشگری نشان می‌دهد این کشور در شاخص‌هایی مانند رشد ارزش افزوده گردشگری و افزایش بهره‌وری خدمات، عملکرد باثبات‌تری نسبت به آمریکا دارد. به بیان ساده، کانادا از جام جهانی بیشتر «کیفیت رشد» می‌گیرد تا «حجم رشد».

اگر جام جهانی ۲۰۲۶ را صرفاً یک پروژه اقتصادی در نظر بگیریم، نتیجه آن پارادوکسیکال است. آمریکا بیشترین درآمد را تولید می‌کند، اما کمترین اثر نسبی را می‌گیرد. مکزیک کمترین سهم مطلق را دارد، اما بیشترین اثر نسبی را تجربه می‌کند. کانادا نیز در میانه این دو قرار می‌گیرد.

در نهایت، داده‌های اقتصادی جام‌جهانی نشان می‌دهد که در اقتصاد رویداد‌های بزرگ، برنده واقعی لزوماً کسی نیست که بیشترین پول را جذب می‌کند، بلکه کشوری است که اقتصاد کوچک‌تری دارد و همان مقدار پول برایش «بزرگ‌تر» عمل می‌کند. جام جهانی ۲۰۲۶ دقیقاً همین واقعیت را آشکار کرده است؛ جایی که اندازه اقتصاد، مهم‌تر از اندازه رویداد در تعیین برنده نهایی است.