نشتی هرمز چقدر است؟! | معمای قیمت بالای نفت علی‌رغم صادرات...

دونالد ترامپ رئیس جمهور ایالات متحده آمریکا، در مصاحبه ۲۷ سپتامبر با آکسیوس، از عبور ۲۲ میلیون بشکه نفت از تنگه هرمز سخن گفت. او در اظهارات بعدی نیز مدعی شد تنگه باز است و تمام کشور‌های منطقه جز ایران، نفت خود را صادر می‌کنند.

جی‌دی ونس معاون ترامپ، اما چند روز بعد مدعی عبور روزانه ۱۵ میلیون بشکه نفت از منطقه شد. اسکات بسنت وزیر خزانه‌داری نیز عدد دیگری اعلام کرد و از ۱۷ میلیون بشکه در روز سخن گفت. تمام این اظهارات ضد و نقیض در کمتر از یک هفته توسط مقامات آمریکایی در رسانه‌ها منتشر شد. این درحالی بود که همزمان قیمت نفت روندی صعودی به خود گرفته بود و نفت برنت بالای ۱۰۰ دلار معامله می‌شد.

در این میان چند سوال مهم مطرح می‌شود:

روزانه چند میلیون بشکه نفت از منطقه خارج می‌شود؟

اگر ۱۵، ۱۷ و یا ۲۰ میلیون بشکه نفت خارج می‌شود، پس چرا قیمت نفت همچنان در اعداد بالایی قرار دارد؟

روزانه چقدر نفت از هرمز صادر می‌شود؟

براساس بررسی‌های صورت‌گرفته از منابع بین‌المللی مثل کپلر و تانکرترکرز، میانگین صادرات نفت از منطقه در سپتامبر روزانه ۷.۴ میلیون بشکه نفت بوده است. صادرات ۷ میلیون بشکه‌ای هرچند از کف ۲ میلیون بشکه در اواخر جولای بالاتر است، اما همچنان با ۲۰ میلیون بشکه صادرات پیش از جنگ فاصله قابل توجهی دارد.

در یک هفته اخیر که مقامات آمریکایی به تکاپو افتادند، میزان صادرات نفت براساس این منابع افزایش داشته است. در ۷ روز پایان سپتامبر صادرات نفت از منطقه به ۱۲ میلیون بشکه رسیده که معادل ۶۰ درصد صادرات پیش از جنگ است. اما چطور علی‌رغم بسته‌بودن تنگه هرمز، روزانه ۱۲ میلیون بشکه نفت صادر می‌شود؟

روزانه حدود ۹ میلیون بشکه نفت از مسیر عمانیِ هرمز عبور می‌کند. مسیری که البته نه مثل قبل به راحتی قابل عبور است، بلکه با کمک شرکت اماراتی و در فرآیند کشتی به کشتی صادر می‌شود. کشور‌های منطقه که امکان عبور از تنگه هرمز را ندارند، نفت خود را تا نزدیکی عمان می‌برند و در آن محل نفت را به کشتی‌های کوچک‌تر منتقل می‌کنند و پس از عبور از این مسیر، در دریای عمان نفت را مجدد به کشتی‌های بزرگ منتقل می‌کنند تا به سراسر دنیا صادر شود.

از ۱۲ میلیون نفت صادراتی منطقه، اکنون ۹ میلیون با این فرآیند پیچیده و پرهزینه صادر می‌شود و ۳ میلیون دیگر باقی می‌ماند. این ۳ میلیون نیز از طریق خط لوله ینبع عربستان به دریای سرخ می‌رسد و صادر می‌شود. البته این مسیر پیش از حملات پهپادی به خط لوله ینبع، روزانه ۵.۵ میلیون بشکه نفت به دریای سرخ منتقل می‌کرد.

در نتیجه براساس منابع بین‌المللی اکنون ۱۲ میلیون بشکه مذکور به این صورت صادر می‌شود. البته برخی رسانه‌ها که به مقامات آمریکایی نزدیک‌تر هستند، نه ۱۲ میلیون بلکه از ۱۵ میلیون بشکه سخن می‌گویند که ۳ میلیون مازاد از طریق بندر راس تنوره عربستان و از مسیر عمانیِ هرمز صادر می‌شود.

درواقعیت نمی‌توان این رقم را که منابع متعدد بین‌المللی از جمله کپلر، تانکرترکرز، رویترز و دیگر رسانه‌ها اعلام می‌کنند، به طور دقیق صحت‌سنجی کرد. اما با استفاده از دو سرنخ شاید بتوان به تقریبی از واقعیت رسید؛ قیمت نفت و ذخایر استراتژیک.

پیش از آنکه به این دو متغیر مهم بپردازیم، بایستی از نقش امارات در عبور نفت از تنگه هرمز سخن بگوییم.

نقش امارات در عبور نفت از تنگه هرمز

باتوجه به خطراتی که صادرات نفت از تنگه هرمز دارد و هر لحظه امکان آسیب و آتش گرفتن نفتکش‌ها وجود دارد؛ به سختی شرکتی ریسک عبور نفت از هرمز را می‌پذیرد. براساس بررسی‌ها شرکت اماراتی ادنوک (ADNOC) از طریق بازوی کشتیرانی خود یعنی (ADNOC Logistic & Service) نقش بسیار مهمی در عبور نفت از هرمز ایفا می‌کند.

این شرکت در هفته‌های اخیر به عنوان یک «شاتل نفتی» و از طریق فرآیند انتقال کشتی به کشتی (STS) موفق به عبور نفت از هرمز شده است. شرکت ادنوک نفت را در ترمینال‌های داخلی خلیج فارس بار می‌کند و با عبور از مسیر عمانیِ هرمز در فجیره و سواحل عمان، نفت را به نفتکش‌های بزرگ VLCC منتقل می‌کند تا به بازار‌های جهانی روانه کنند. به همین دلیل این شرکت اماراتی، مهم‌ترین و فعال‌ترین نقش را در خروج نفت از منطقه برعهده دارد.

البته ایران نیز بیکار ننشسته و در ماه‌های گذشته حملات متعددی به کشتی‌های ادنوک داشته است. براساس گزارش‌های منتشر شده توسط این شرکت اماراتی، از ۴ می‌تا ۲۰ سپتامبر تعداد ۲۲ حمله به کشتی‌های ادنوک انجام شده است. درکنار آسیبی که به این کشتی‌ها وارد شده، ادنوک از ۲ کشته و بیش از ۲۰ زخمی سخن گفته است.

ذخایر استراتژیک نفت آمریکا و دنیا در چه وضعیتی قرار دارد؟

ذخایر استراتژیک کشور‌ها از زمان آغاز جنگ کاهش جدی تجربه کرده است. براساس آمار آژانس بین‌المللی انرژی این ذخایر در پایان سال ۲۰۲۵ بیش از ۲ میلیارد و ۵۰۰ میلیون بشکه بود، اما اکنون با کاهش ۴۰۰ میلیون بشکه‌ای به ۲ میلیارد و ۱۰۰ میلیون بشکه رسیده است.

درنتیجه این آمار با کاهش صادرات هرمز از آغاز جنگ همخوانی دارد، اما در هفته پایانی سپتامبر که صادرات نفت منطقه افزایش پیدا کرده، ذخایر استراتژیک چه وضعیتی را تجربه کرده است؟

ذخایر استراتژیک آمریکا پیش از سپتامبر هفته‌ای بیش از ۳ میلیون بشکه با کاهش مواجه می‌شد، اما از نیمه دوم سپتامبر، این روند با کندی کاهش پیدا می‌کند. در هفته منتهی به ۱۸ سپتامبر، ذخایر نفت استراتژیک آمریکا با کاهش یک میلیون بشکه‌ای به ۲۸۴ میلیون رسید. پیش‌بینی رسانه‌ها و آژانس بین‌المللی انرژی برای پایان سپتامبر نیز رقم ۲۸۳ میلیون بشکه است که کاهش ۱ میلیون بشکه‌ای محسوب می‌شود. ذخایر دیگر کشور‌ها نیز کاهش مشابهی را نشان می‌دهد.

چرا علی‌رغم عبور نفت از هرمز، همچنان قیمت نفت بالاست؟

درواقع آمار ذخایر استراتژیک آمریکا و دیگر کشور‌ها تا حدودی عبور نفت از تنگه هرمز را تایید می‌کند، اما اگر نفت می‌تواند صادر شود و ذخایر استراتژیک نفت نیز با شیب کمتری کاهش پیدا می‌کند، پس چرا قیمت نفت به بیش از ۱۰۰ دلار رسید؟

علت اصلی این امر، به یک موضوع باز می‌گردد که از دو طریق هم‌افزا شده است؛ افزایش هزینه‌های حمل!

از یک سو در هرمز با توجه به صادرات نفت با فرآیند کشتی به کشتی، هزینه حمل به شدت افزایش پیدا کرده است. این هزینه‌ها از بیمه گرفته تا هزینه نفتکش، جهش چندبرابری داشته است. برای نمونه هزینه حمل نفتکش VLCC که ظرفیت دو میلیون بشکه‌ای دارد، از هرمز به مقصد چین، بیش از ۱ میلیون و ۳۰۰ هزار دلار شده است؛ درحالی که پیش از جنگ رمضان این هزینه حدود ۲۰۰ هزار دلار بود.

از سویی دیگر با دستاورد‌هایی که انصارالله یمن در هفته‌های اخیر کسب کرده، مسیر باب‌المندب نیز دیگر امن نیست و هزینه‌های تجارت در این تنگه نیز افزایش چشمگیری داشته است. موضوعی که علی‌رغم عبور نفت از هرمز و خبردرمانی‌های متعدد مقامات آمریکایی، نتوانسته نفت را به زیر ۱۰۰ دلار بکشد.

البته دولت ایالات متحده در تازه‌ترین تلاش‌ها اعلام کرده ۴۰ میلیون بشکه نفت دیگر از ذخایر استراتژیک خود را آزاد می‌کند تا بلکه با این هزینه بتواند در نزدیکی انتخابات میان‌دوره‌ای قیمت نفت را کاهش دهد.

آیا ایران مسیر عمان را خواهد زد؟

در این شرایط ایران در موقعیت مهمی برای تصمیم‌گیری قرار دارد. هرچند قیمت بالای نفت به تنهایی می‌تواند فشار و تورم مناسبی بر کشور‌های غربی وارد کند، اما این فشار شاید چندان دردآور نباشد. همچنین که قیمت‌های بالای نفت، کاهش میزان فروش نفت این کشور‌ها را جبران کرده است.

اکنون که نفت مورد نیاز دنیا به میزان مناسب از منطقه خارج می‌شود و کاهش ذخایر استراتژیک هم هر هفته کمتر می‌شود، درواقع تولید و تجارت دنیا با اختلالی مواجه نمی‌شود، هرچند گران‌تر شده است. این تورم قیمتی از یک سو در کوتاه‌مدت برای مردم قابل تحمل است و از سویی دیگر به واسطه افزایش قیمت‌ها به نفع تولیدکنندگان و شرکت‌های بزرگ است که در صورت حفظ حاشیه سود، میزان سود بیشتری شناسایی می‌کنند.

اگر ایران بتواند صادرات نفت از منطقه را مختل کند و با این کار تولید کشور‌های غربی را دچار مشکل کند، آنگاه می‌توان گفت فشار بیشتری به این کشور‌ها و مهمتر شخص ترامپ وارد می‌شود؛ چرا که تسلط ثروتمندان بر ترامپ، بیش از مردم است.

در شرایط فعلی با توجه به آنکه ایران قابلیت زدن کشتی‌هایی که از مرز عمانیِ هرمز می‌گذرند را هم دارد، باید دید آیا با هدف اثرگذاری بیشتر و تشدید درد این کشورها، اقدام به چنین کاری می‌کند یا خیر؟