زندگی مشارکتی بیخ گوش پایتخت

نازنین خودی : حرکت مستاجران به سمت پانسیون‌نشینی خبری است که به تازگی «محمدعلی فرخ‌مهر»، رییس اتحادیه هتلداران تهران در گفت‌وگو با «فراز» مطرح کرده. به گفته او افزایش اجاره‌بها باعث شده که امروز این سکونت‌گاه‌ها از بازار بهتری برخودار شوند و حتی عده‌ای خانه‌های خود را ترک می‌کنند که در پانسیون‌ها زندگی کنند. این شاید دومین واکنشی باشد که از سوی جامعه به رشد بی‌سابقه قیمت مسکن و به تبع آن نرخ ودیعه و اجاره‌بها اتفاق افتاده است. پیش از این عده‌ای به مهاجرت معکوس روی آوردند و بسیاری به حاشیه شهرها رانده شدند. جمعیتی که طبق آخرین آمار کمیسیون عمران مجلس در اواخر سال ۹۸، رشد ۱۸ درصدی داشته است. اما افزایش اجاره پانسیون از آن رو حائز اهمیت است که پیش‌تر مکانی برای زندگی موقت افراد به شمار می‌رفت تا بعدا بتوانند مسکن مناسبی را اجاره کنند. حالا اما پانسیون‌نشینان هیچ افق روشنی برای خرید یا حتی اجاره خانه ندارند.

بنا بر اظهارات رییس اتحادیه هتلداران تهران پانسیون‌ها دو نوع هستند. برخی از آن‌ها دانشجویی بوده و زیر نظر دانشگاه‌ها هستند، برخی دیگر زیر نظر اتحادیه هتل‌داران فعالیت می‌کنند و آزاد به شمار می‌روند. پانسیون‌های آزاد در سایر کشورهای جهان به دنبال پروژه‌های انبوه‌سازی و کوچک‌سازی واحدهای مسکونی شکل گرفت و راه‌حلی بود تا بتوانند بر مشکل کمبود و گرانی مسکن شهروندان فائق ‌آیند. روندی که در ایران نیز با پیشنهاداتی در خصوص ساخت خانه‌های ۳۰ متری کلید خورد. حالا هر چند با این طرح که در دو سال اخیر مطرح شده، مخالفت‌هایی صورت گرفته اما با چشم‌اندازی که از بازار مسکن وجود دارد، ساخت خانه‌هایی با متراژ کمتر از ۴۰ متر و ایجاد پانسیون‌های بیشتر در آینده، دور از ذهن نیست.

سرانه زیربنای مسکونی ایرانیان در سرازیری سقوط

یکی از دلایلی که برای مخالفت با کوچک‌سازی واحدهای مسکونی وجود دارد، مسئله رفاه و کیفیت زندگی اعضای خانواده است. رفاهی که «سرانه زیربنای مسکونی» از جمله شاخص‌های آن به شمار می‌رود و از محاسبه متوسط فضای قابل سکونت برای هر نفر به دست می‌آید. بر اساس استانداردهای شهری سرانه زیربنای مسکونی برای یک خانواده ۴ نفره ۱۵۰ متر است. یعنی ۴۰ متر برای هر فرد. این رقم طبق برخی پژوهش‌های منتشر شده در رسانه‌ها، بین ۱۶ تا ۲۶ متر مربع برای هر ایرانی عنوان شده است. فاصله این رقم با معیار استاندارد آن در حالی است که مسوولان از یک سو مردم را به فرزندآوری و افزایش جمعیت دعوت می‌کنند و از سوی دیگر خواسته یا ناخواسته در جهت کوچک‌سازی واحدهای مسکونی قدم بر می‌دارند. روندی که با افزایش پانسیون‌نشینی در شهرها یا هر چیزی شبیه به آن، کیفیت زندگی شهروندان را بیش از گذشته تحت شعاع قرار خواهد داد. چرا که علاوه‌بر کاهش متراژ تحت مالکیت هر فرد که در مواردی تنها به اندازه یک تخت خواب است، هم‌خانگی چند فرد غریبه تحت قوانین سخت‌گیرانه‌ مجموعه، بر آسایش و سلامت روان افراد در بلند مدت اثرگذار خواهد بود.

بازگشت به خانه پدری!

اگر حداقل یک بار سری به پانسیون‌های سطح شهر زده باشید با زنان و مردان جوانی مواجه می‌شوید که هر کدام‌شان به یک دلیل این اتاق‌ها را برای زندگی موقت خود انتخاب کردند. عده‌ای دانشجو هستند، عده‌ای شاغلند و بسیاری از آنان با رویای استقلال از خانواده خود و شروع یک زندگی مستقل خانه پدری را ترک گفتند. « مریم » یکی از آن زنان است که با ۳۰ سال سن همین چند ماه قبل به پانسیونی در خیابان هفت‌تر تهران نقل مکان کرد. او به «فراز» می‌گوید: «مدت زیادی بود که تصمیم داشتم جدا از خانواده‌ام زندگی کنم و روی پای خود بایستم. به محض پیدا کردن شغلی ثابت و از آن جایی که دیگر نمی‌توانستم بیشتر از این صبر کنم خانه را به قصد اجاره پانسیون ترک کردم تا نهایتا یک سال بعد بتوانم با ودیعه‌ای که در دست داشتم خانه‌ای را اجاره کنم. اما حالا با افزایش قیمت‌ خانه در تهران حتی امید ندارم تا چند وقت دیگر که کرایه پانسیون هم افزایش پیدا کرد، بتوانم از عهده آن برآیم».

از همین رو به نظر می‌رسد افزایش نرخ مسکن از جهت افزایش نرخ «تکفل» یا نرخ «سرباری» نیز به خانوارهای ایرانی فشار وارد کند. در حال حاضر بار تکفل در ایران ۲ برابر برخی کشور‌های جهان است. یعنی در حال حاضر شاغلان ایرانی علاوه‌ بر معیشت خود، مسئول تأمین معیشت بیش از دو نفر دیگر نیز هستند. اگر اضافه شدن هزینه تعدادی از این جوانان را، هر چند با جمعیتی ناچیز به هزینه سربار خانواده اضافه کنیم، به نظر می‌رسد این روزها حتی تلاش برای کم کردن نرخ تکفل توسط خود جامعه نیز کارساز نیست. این می‌تواند بر افزایش نرخ بیکاری اثر گذار باشد. چرا که بخشی از ساکنان پانسیون‌های تهران را جوانانی تشکیل می‌دهند که برای یافتن شغل به تهران مهاجرت کرده‌اند. جوانانی که حالا ماندنشان در پایتخت بیش از این به‌صرفه نیست و این می‌تواند جمعیت بیکاران سایر شهرها را افزایش دهد.