قطعنامه تمدید معافیت تحریم‌های سازمان ملل با ۹ رای مخالف و چهار رای موافق رد شد

پیش زمینه

این رای‌گیری به درخواست بریتانیا، فرانسه و آلمان، انجام می‌شود.

این سه کشور اروپایی که از امضاکنندگان برجام هستند، ایران را به رعایت نکردن تعهدات تحت این توافق متهم کرده و روند فعال‌سازی مکانیسم ماشه را آغاز کردند.

امانوئل مکرون، رئیس‌جمهوری فرانسه در گفتگو با شبکه ۱۲ اسرائیل گفت که انتظار دارد تحریم‌ها تا پایان ماه سپتامبر به‌طور کامل از سر گرفته شوند.

جمعه ساعت ۱۰ صبح به وقت نیویورک، شورای امنیت درباره پیش‌نویس قطعنامه‌ای رای‌گیری می‌کند که مربوط به «بازگشت فوری» تحریم‌های سازمان ملل علیه ایران است. این تحریم‌ها در چارچوب برنامه جامع اقدام مشترک، برجام (JCPOA) ۲۰۱۵ درباره برنامه هسته‌ای ایران لغو شده بودند. این پیش‌نویس را کره جنوبی به عنوان رئیس دوره‌ای شورای امنیت ارایه داده و متن آن شامل یک بند اجرایی است که تصمیم می‌گیرد مفاد قطعنامه‌های قبلی شورای امنیت درباره تحریم ایران – از قطعنامه ۱۶۹۶ مورخ ۳۱ ژوئیه ۲۰۰۶ تا قطعنامه ۲۲۲۴ مورخ ۹ ژوئن ۲۰۱۵ – «همچنان لغو شده باقی بماند». در صورت تصویب، پیش‌نویس قطعنامه همچنان امکان لغو تحریم‌ها را فراهم می‌کند. اما انتظار می‌رود این پیش‌نویس ۹ رای لازم را نیاورد یا با وتوی اعضا دایم مواجه شود و مکانیسم ماشه به معنی بازگشت خودکار تحریم‌ها فعال شود.

اعلام بازگشت فوری و رای‌گیری روز جمعه

وزرای خارجه بریتانیا، فرانسه و آلمان در نامه‌ای مورخ ۲۸ اوت، به شورای امنیت اعلام کردند که جمهوری اسلامی ایران در «عدم اجرای قابل توجه» تعهدات خود است و مکانیسم بازگشت فوری را فعال کردند. آنها پیشنهاد کرده بودند که تهران اقداماتی مانند بازگرداندن دسترسی آژانس به سایت‌ها، ارائه گزارش ذخایر اورانیوم غنی‌شده و از سرگیری مذاکرات با آمریکا را انجام دهد، اما گزارش‌ها حاکی از آن است که رایزنی با تهران در این زمینه پیشرفت چندانی نداشته است.

برنامه جامع اقدام مشترک در ژوئیه ۲۰۱۵ میان ایران و اعضای دائمی شورای امنیت (چین، فرانسه، روسیه، بریتانیا و آمریکا) به همراه آلمان (۱+۵) به توافق رسید و با قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت با اجماع تایید شد. این توافق در مقابل اعمال محدودیت بر برنامه هسته‌ای ایران، تحریم‌های سازمان ملل را لغو کرد. محدودیت‌ها نیز در بازه‌های زمانی مشخص تحت عنوان «غروب برجام» کمتر شدند و روز «پایان» آن ۱۸ اکتبر ۲۰۲۵ تعیین شده بود، زمانی که شورا پرونده هسته‌ای ایران را خاتمه می‌دهد.

این توافق همچنین شامل مکانیسم اسنپ‌بک (snapback) یا ماشه بود که به هر شرکت‌کننده در برجام اجازه می‌دهد در صورت «عدم اجرای قابل توجه تعهدات» از سوی ایران، تحریم‌های سازمان ملل را دوباره اعمال کند. این مکانیسم شامل دو مرحله است. در صورت بروز اختلاف، موضوع به کمیسیون مشترک برجام و مکانیسم حل اختلاف (DRM) ارجاع می‌شود که تا ۳۵ روز برای حل اختلاف فرصت دارد. اگر اختلاف حل نشود، شرکت‌کننده می‌تواند شورای امنیت را مطلع کند و یک بازه ۳۰ روزه آغاز می‌شود.

اگر هیچ عضو شورا پیش‌نویسی برای ادامه لغو تحریم‌ها در ۱۰ روز اول ارائه نکند، رئیس شورا باید پیش‌نویس ارائه دهد و رای‌گیری انجام شود. اگر پیش‌نویس طی ۳۰ روز تصویب نشود – به دلیل کمبود ۹ رای یا وتوی یک عضو دائمی – تحریم‌های قبلی به طور خودکار باز می‌گردند. این شامل ممنوعیت غنی‌سازی اورانیوم، محدودیت‌های گسترده بر تسلیحات، مالی و حمل‌ونقل و دوباره معرفی افراد و نهادهای مرتبط با برنامه هسته‌ای و موشکی ایران خواهد بود.

پس از خروج یک‌جانبه آمریکا از برجام در مه ۲۰۱۸ و بازگشت تحریم‌ها، تهران به تدریج اجرای توافق را کاهش داد، از جمله غنی‌سازی اورانیوم تا ۶۰ درصد. در ژانویه ۲۰۲۰، فرانسه، آلمان و بریتانیا (E3) مکانیسم DRM را فعال کردند ولی بعدا آن را متوقف کردند. تلاش‌های دولت اول ترامپ برای اعمال مکانیسم بازگشت فوری در اوت ۲۰۲۰ توسط اروپا رد شد. پس از آغاز ریاست‌جمهوری بایدن در ژانویه ۲۰۲۱، مذاکرات غیرمستقیم برای بازگرداندن توافق آغاز شد اما به نتیجه نرسید.

در سال ۲۰۲۵، پس از بازگشت ترامپ به قدرت، آمریکا سیاست «فشار حداکثری» علیه ایران را از سر گرفت و همزمان مذاکرات دوجانبه برای توافق جدید آغاز شد. در ژوئن، آژانس بین‌المللی انرژی اتمی ایران را در عدم رعایت تعهدات خود شناسایی کرد. پس از حملات اسرائیل و آمریکا به تاسیسات هسته‌ای ایران، مجلس شورای اسلامی جمهوری اسلامی قانونی تصویب کرد که همکاری با آژانس را متوقف کرد و دسترسی به سایت‌های هسته‌ای قطع شد.

کشورهای اروپایی اعلام کردند که نبود نظارت و ذخایر اورانیوم غنی‌شده ایران، خطر گسترش هسته‌ای را افزایش می‌دهد و هشدار دادند که اگر ایران به مذاکرات جدی بازنگردد، مکانیسم بازگشت فوری را فعال خواهند کرد.

رای‌گیری پیش‌نویس قطعنامه روز جمعه انجام می‌شود:

امروز جلسه رای‌گیری درباره بازگشت تحریم‌ها علیه ایران در شورای امنیت روز جمعه برگزار شد وچین، روسیه، پاکستان و الجزایر آرای موافق را دادند.

بریتانیا، فرانسه، ایالات متحده، سیرالئون، اسلوونی، دانمارک، یونان، پاناما و سومالی رای مخالف و گویان و کره‌جنوبی رای ممتنع.

واسیلی نبنزیا، نماینده روسیه در سازمان ملل پس از رای مثبت به پیش‌نویس قطعنامه پیشنهادی کره جنوبی برای تمدید لغو تحریم‌ها علیه جمهوری اسلامی ایران گفت: «این رای به‌هیچ وجه نباید به تغییر موضع روسیه تعبیر شود.»

نبیزیبا با انتقاد شدید از خروج یک‌جانبه ایالات متحده از برجام در سال ۲۰۱۸، بار دیگر سه کشور اروپایی طرف توافق هسته‌ای را به «نقض مداوم» این سند بین‌المللی متهم کرد و گفت در این شرایط آن‌ها صلاحیت بازگردندان تحریم‌ها را ندارند.

نماینده بریتانیا در جلسه شورای امنیت با رد اتهامات روسیه گفت براساس قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت ما حق و صلاحیت کامل درخواست بازگشت تحریم‌ها را داریم و با نامه سه کشور اروپایی این روند پیشاپیش آغاز شده است.

واسیلی نبنزیا، نماینده روسیه در سازمان ملل در آغاز جلسه رسیدگی به قطعنامه پیشنهادی کره جنوبی برای اجرای مکانیسم ماشه، سه کشور اروپایی را به نقض مکرر قطعنامه ۲۲۳۱ متهم کرد و گفت آن‌ها هیچ صلاحیت حقوقی و اخلاقی برای بازگرداندن تحریم‌ها ندارند

عباس عراقچی، وزیر خارجه جمهوری اسلامی ایران روز جمعه ۲۸ شهریور ساعتی قبل از برگزاری نشست شورای امنیت با چو هیون، وزیر خارجه کره جنوبی تلفنی گفتگو کرد.

آنها درباره رای‌گیری برنامه‌ریزی شده در شورای امنیت سازمان ملل درباره پیش‌نویس قطعنامه پیشنهادی سئول برای لغو تحریم‌ها علیه ایران گفتگو کردند.

عراقچی در این گفتگو بار دیگر بر «صلح‌آمیز» بودن برنامه هسته‌ای ایران تأکید کرد و گفت: ایران همواره دیپلماسی را تنها راهکار حل و فصل مسائل بین‌المللی، از جمله برنامه هسته‌ای خود می‌داند و آمادگی دارد هرگونه راه‌حل منصفانه و متوازن که منافع متقابل را تضمین کند، دنبال کند.

او از کره‌جنوبی خواست به عنوان رئیس دوره‌ای شورای امنیت از روندهایی که منجر به افزایش تنش می‌شود جلوگیری کند و به جای آن مسیر دیپلماسی را هموار سازد.

پیش‌نویس قطعنامه پیشنهادی کره جنوبی برای توقف اجرای مکانیسم ماشه در جلسه شورای امنیت با چهار رای موافق، ۹ رای مخالف و دو رای ممتنع، تصویب نشد و تحریم‌ها علیه ایران باز خواهند گشت.

چین، روسیه، پاکستان و الجزایر با آرای موافق خواستار ادامه لغو تحریم‌ها علیه جمهوری اسلامی ایران شدند.

نماینده آمریکا در شورای امنیت روز جمعه پس از انجام رای‌گیری برای تمدید تحریم‌ها علیه ایران گفت: ایران به تعهدات خود پایبند نبوده است و سه کشور اروپایی که تا به حال در برجام باقی مانده‌اند و به آن متعهد بودند و میتوانند مکانیسم ماشه را فعال کنند.

دوروتی شیا با تقدیر از اراده اروپا اعلام کرد دولت ترامپ، همانطور که رئیس جمهور آمریکا بارها گفته است، آماده مذاکره است.

او گفت: با وجود آنکه خواستار بازگشت دیپلماسی هستیم، هنوز برای دیپلماسی واقعی شانس داریم‌.

نماینده آمریکا در شورای امنیت تاکید کرد نباید اجازه دهیم ایران با جهان بازی کند و فرصت را از بین ببرد.

نماینده بریتانیا در جلسه شورای امنیت با رد اتهامات روسیه گفت براساس قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت ما حق و صلاحیت کامل درخواست بازگشت تحریم‌ها را داریم و با نامه سه کشور اروپایی این روند پیشاپیش آغاز شده است. باربارا وودوارد گفت: تصمیم ما برای فعال‌سازی مکانیسم ماشه کاملا قانونی، موجه و مطابق با الزامات قطعنامه ۲۲۳۱ است.

نماینده بریتانیا در جلسه شورای امنیت افزود: طبق قطعنامه ۲۲۳۱، برای فعال کردن مکانیسم ماشه فقط لازم است، نقل‌قول می‌کنم: «اعلان از سوی یکی از اعضای برجام درباره مسئله‌ای که آن عضو معتقد است نقض جدی تعهدات برجام است».

او تاکید کرد: این یک واقعیت روشن است که سه کشور اروپایی این اعلان را در ۲۸ اوت انجام دادند و بنابراین مکانیسم ماشه فعال شده است.

«سعید ایروانی نماینده جمهوری اسلامی ایران در شورای امنیت روز جمعه در واکنش به بازگشت تحریمهای سازمان ملل گفت: بی طرفی شورای امنیت رعایت نشده است.»

سعید ایروانی با اشاره به برجام گفت: آمریکا سالهاست برخلاف قوانین و با اهداف سیاسی علیه ایران اقدام میکند و بسیاری از کشورها از آمریکا دنباله روی می کنند.

او با بیان اینکه طرفهای اروپایی نمی‌توانند ادعا کنند دنبال صلح هستند، مدعی شد که «اقدامات ایران با تعهدات طبق توافق برجام بوده است.»

نماینده جمهوری اسلامی ایران در شورای امنیت گفت: آنچه تروئیکای اروپایی انجام داد، تجاوز به قوانین بین‌المللی و خود شورای امنیت است و موضع ایران مشخص است، اقدام های صورت گرفته علیه دیپلماسی است.

ایروانی با بیان اینکه برنامه هسته‌ای ایران از مسیر صلح‌آمیز عدول نمی‌کند، تاکید کرد: ایران تحت تهدید و ارعاب کنار نمی کشد و ایران با قاطعیت از تمامیت ارضی خود دفاع می‌کند.

رسانه‌های داخلی جمعه ۲۸ شهریور از تماس تلفنی رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، با عباس عراقچی، وزیر امور خارجه کشورمان، خبر دادند.

عراقچی در این گفتگو با انتقاد از «تسلط فضای سیاسی» بر نشست اخیر شورای حکام آژانس، تاکید کرد همکاری ایران با آژانس کاملا فنی و در چارچوب مقررات بین‌المللی انجام می‌شود. او افزود جمهوری اسلامی ایران به عنوان کشوری مسئولیت‌پذیر، همواره مسیر دیپلماسی و همکاری فنی را برای حل مسائل مرتبط با برنامه هسته‌ای خود دنبال کرده و هرگونه اقدام سیاسی و فشار غیرمنصفانه که می‌تواند به تشدید تنش‌ها منجر شود را نمی‌پذیرد.