بدون حتی یک روز اجرای طرح سقاب اصفهانی!‍

مسئله ناترازی بنزین در ایران، از آبان ۱۳۹۸ به بعد، به یکی از موضوعات مهم اقتصادی و سیاسی کشور تبدیل شد. افزایش قیمت بنزین در آن سال و حوادث پس از آن، باعث شد هر بحثی درباره اصلاح نظام توزیع سوخت، علاوه بر ابعاد اقتصادی، با ملاحظات اجتماعی و سیاسی نیز همراه باشد. از آن زمان، دولت‌ها و کارشناسان مختلف درباره راه‌های کنترل مصرف، اصلاح قیمت‌ها و نحوه توزیع یارانه بنزین اظهارنظر کرده؛ بحثی که در انتخابات ریاست‌جمهوری سال ۱۴۰۳ نیز به یکی از موضوعات مطرح‌شده در مناظره‌ها تبدیل شد.

در جریان مناظره‌های انتخاباتی، سعید جلیلی از طرح «وان» دفاع کرد؛ طرحی که بر اساس ایده تخصیص سهمیه انرژی به افراد و نه صرفاً خودروها، امکان مدیریت متفاوت یارانه سوخت را مطرح می‌کرد.

در سوی دیگر، مسعود پزشکیان نیز اعلام کرد که در این زمینه از نظر کارشناسان استفاده خواهد کرد. با آغاز به کار دولت چهاردهم، موضوع ناترازی انرژی همچنان در دستور کار قرار داشت.

در روز‌هایی که مسعود پزشکیان و تیم دولت تاکید به کوچک‌سازی داشتند، سازمان بهینه‌سازی و مدیریت راهبردی انرژی تشکیل شد؛ سازمانی که ریاست آن به اسماعیل سقاب اصفهانی رسید. سقاب اصفهانی از چهره‌های نزدیک به مرحوم رئیسی است که در دولت سیزدهم نیز مسئولیت‌هایی داشته است.

سقاب اصفهانی در ماه‌های بعد، طرح تخصیص سهمیه بر مبنای کد ملی را به عنوان پیشنهاد اصلی سازمان ارائه داد. به این ترتیب، ایده‌ای که در فضای انتخاباتی با نام طرح وان توسط سعید جلیلی مطرح شده بود، در دولت چهاردهم به پزشکیان پیشنهاد شد.

از بحث کارشناسی تا مطالبه در مجلس

در ماه‌های گذشته، هم‌زمان با افزایش توجه به کسری بنزین، بحث درباره راهکار‌های مدیریت مصرف نیز گسترده‌تر شد. کارشناسان موافق و مخالف، درباره مزایا، محدودیت‌ها و پیامد‌های اجرای طرح تخصیص سهمیه به کد ملی اظهارنظر کردند و رسانه‌ها نیز به این موضوع پرداختند.

روزنامه اینترنتی فراز از جمله رسانه‌هایی بود که با دعوت از کارشناسان موافق و مخالف، این دیدگاه‌ها را در معرض بحث عمومی قرار داد و حتی میزبان خالق طرح بنزین به کدملی بود که از این شیوه توزیع سوخت دفاع می‌کردند.

این بحث در ادامه به مجلس شورای اسلامی نیز کشیده شد. در ۱۸ مرداد ۱۴۰۵، روح‌الله متفکرآزاد، عضو هیئت‌رئیسه مجلس، بیانیه‌ای را قرائت کرد که به گفته او به امضای اکثریت نمایندگان رسیده بود. در این بیانیه، بر تخصیص سهمیه سوخت بر اساس کد ملی تأکید شده بود. در بخشی از متن آمده بود: «تاکید می‌شود که کشور هیچ راهی جز راه اندازی زیرساخت تخصیص سهمیه سوخت بر اساس کدملی ندارد و زیرساخت قدیمی و فرسوده سامانه هوشمند سوخت باید به‌روز‌رسانی شود».

در همان ماه‌ها، اسماعیل سقاب اصفهانی نیز با اظهارات صریح‌تری درباره قاچاق سوخت و موانع مقابله با آن در کانون توجه قرار گرفت. او حتی در ویدیویی ضبط شده هر دو جناح سیاسی کشور را متهم به قاچاق سوخت کرد و به مقاومت‌های جلوگیری از قاچاق اشاره کرد.

با وجود این مباحث، دولت طرح بنزین به کدملی را اجرا نکرد. با کنار گذاشتن طرح بنزین به کدملی، برخی کارشناسان موافق این طرح به منتقدان دولت تبدیل شدند و همچنان به نداشتن راهی جز طرح مذکور تاکید کردند.

دولت در کنار تغییر نرخ سوم بنزین از ۵ هزار به ۱۰ هزار تومان، حذف تدریجی کارت‌های سوخت اضطراری جایگاه‌ها و محدود کردن استفاده از آنها را نیز در دستور کار قرار داد.

هم‌زمان، سهمیه ذخیره‌شده در کارت‌های سوخت شخصی نیز از شش ماه به سه ماه کاهش یافت. این اقدامات با هدف مدیریت مصرف و محدود کردن زمینه‌های سوءاستفاده از سهمیه‌ها دنبال شد.

افزایش نگرانی‌ها با آغاز سال تحصیلی و اظهارنظر تازه رئیس‌جمهوری

در ماه‌های بعد، با نزدیک شدن به آغاز سال تحصیلی و افزایش معمول رفت‌وآمدها، نگرانی درباره میزان مصرف بنزین نیز دوباره مطرح شد.

در همین مقطع، اسماعیل سقاب اصفهانی در اظهاراتی درباره وضعیت تولید و مصرف اعلام کرده بود که مصرف روزانه بنزین کشور به حدود ۱۳۵ میلیون لیتر رسیده، در حالی که تولید پالایشگاه‌ها حدود ۱۱۲ میلیون لیتر در روز است و حدود ۹ میلیون لیتر دیگر نیز از محل تبدیل محصولات پتروشیمی تأمین می‌شود. او در مردادماه، کسری روزانه بنزین را حدود ۱۴ تا ۱۵ میلیون لیتر اعلام کرده بود.

با این حال، در ۲۶ مهرماه ۱۴۰۵، مسعود پزشکیان در جلسه شورای اطلاع‌رسانی دولت، از بی‌نیازی کشور به واردات بنزین خبر داد. رئیس‌جمهوری با اشاره به اقدامات دولت برای صرفه‌جویی و مدیریت مصرف انرژی گفت: «امروز از واردات بی‌نیاز شده‌ایم، درحالی که می‌بایست ۱۲ میلیارد دلار برای واردات آن هزینه می‌کردیم.»

بر این اساس، بدون اجرای طرح بنزین به کدملی، دولت توانست با همراهی مردم، مسئله ناترازی بنزین را در کوتاه‌مدت مرتفع کند.