نفت در برابر غذا | خلق بابک زنجانی‌های جدید با پیشنهاد وزیر کشاورزی!

در حالی که غلامرضا نوری قزلجه وزیر جهادکشاورزی از طرحی تازه برای تأمین کالا‌های اساسی رونمایی کرده و اعلام کرده است که واردکنندگان کالا‌های اساسی به وزارت نفت معرفی می‌شوند تا نفت دریافت کنند و با فروش آن کالای اساسی وارد کنند، این سیاست با واکنش‌های انتقادی برخی اقتصاددانان مواجه شده است. آلبرت بغزیان، اقتصاددان و مشاور پیشین معاونت وزارت نفت، در گفت‌و‌گو با روزنامه اینترنتی فراز این اقدام را «یک روش نخ‌نما شده» توصیف می‌کند و معتقد است این تصمیم باعث خلق بابک زنجانی‌های جدید می‌شود.

واردکننده کالای اساسی را چه به فروش نفت؟

بغزیان در ابتدای این گفت‌و‌گو با اشاره به تجربه حذف ارز ترجیحی می‌گوید: «به نظر من این یک روش نخ‌نما شده است. کاش سنجیده‌تر صحبت می‌شد. چرا ارز ترجیحی را حذف کردیم؟ برای اینکه رانت را از بین ببریم. چرا رانت وجود داشت؟ چون می‌گفتند واردکننده ارز ۲۸۵۰۰ می‌گیرد و کالا را با قیمت آزاد می‌فروشد.»

او ادامه می‌دهد: «حالا واردکننده، ارز برای واردات می‌خواهد و ما هم ذخایر ارزی کافی نداریم. پس تصمیم گرفتیم به واردکننده نفت بدهیم تا او بفروشد و جایگزین ارز کند و کالای اساسی و نهاده‌های دامی وارد کند. این چه کاری است؟»

این اقتصاددان با طرح این پرسش که آیا واردکننده کالای اساسی تخصص فروش نفت دارد، تصریح می‌کند: «واردکننده کالای اساسی که تخصص فروش نفت ندارد. تخصص او پیدا کردن بازار برای نفت ایران که نیست. نفت ایران مصرف‌کننده خاص خود را دارد. هر پالایشگاهی نمی‌تواند با نفت ایران کار کند.» به گفته او، در چنین شرایطی واردکننده ناچار است برای فروش نفت از شرکت‌های بازرگانی نفت کمک بگیرد. «این چه کاری است؟ خود شرکت نفت با دور زدن تحریم‌ها بفروشد.»

تحویل نفت به واردکننده کالای اساسی = خلق تراستی‌های جدید

بغزیان هشدار می‌دهد که نتیجه عملی این سیاست می‌تواند تخریب بیشتر بازار نفت ایران باشد. «واردکننده کالای اساسی، چون تخصص فروش نفت ندارد، ارزان‌تر به همان دلال‌ها خواهد فروخت و در عمل بازار نفت ایران را خراب می‌کنند. همان افرادی که نفت ایران را ارزان‌تر می‌خریدند، حالا ارزان و ارزان‌تر می‌خرند.»

او در پاسخ به این پرسش که آیا این اقدام برای جایگزینی تراستی‌های نفتی است، می‌گوید: «یعنی ما انقدر سهل‌انگاری کردیم که افراد تراستی را بررسی نکردیم؟ الان هم تراستی‌ها پول ایران را برنمی‌گردانند، هم با این کار داریم تراستی جدید خلق می‌کنیم.» به اعتقاد او، واردکنندگان بزرگ کالا‌های اساسی افراد مشخصی هستند و واگذاری نفت به آنان به‌سرعت قابل شناسایی خواهد بود. «وقتی نفت را به این افراد بدهیم تا بفروشند، خیلی سریع توسط آمریکا کشف می‌شوند. درواقع الان در لبه یک اره هستیم که از هر طرف برویم، اذیت می‌شویم.»

بغزیان با تأکید بر تجربه خود در حوزه نفت می‌افزاید: «من ۲۰ سال هم مشاور معاونت وزارت نفت بودم، هر نفتی یک اثرانگشت مشخصی دارد. مصرف‌کنندگان هر نفتی خاص هستند.» او توضیح می‌دهد که مشتریان نفت ایران عمدتاً پالایشگاه‌های مشخصی در کشور‌هایی مانند ونزوئلا، هند و چین هستند که بر اساس ویژگی‌های نفت ایران تنظیم شده‌اند و به همین دلیل شناسایی مسیر فروش آن دشوار نیست. «به راحتی می‌توانند پالایشگاه‌های مشتری نفت ایران را پیدا کنند و جلوی فروش آن را بگیرند؛ حالا مدتی با تراستی نفت می‌فروختیم و مدتی هم با واردکننده کالای اساسی خواهیم فروخت، اما این اقدام پایدار نیست. باید به دنبال راه‌حل‌های اساسی رفت.»

رانت فروش نفت جایگزین رانت ارز ترجیحی

او در بخش دیگری از گفت‌و‌گو، واگذاری نفت به واردکنندگان را نوعی جبران برای حذف ارز ترجیحی می‌داند و تصریح می‌کند: «با حذف ارز ترجیحی الان صرفه اقتصادی برای واردکننده کالای اساسی کاهش یافته است. حالا برای اینکه مجدد صرفه اقتصادی برای این گروه ایجاد شود، می‌خواهند به آنان نفت بدهند.» بغزیان در عین حال هشدار می‌دهد: «چه بسا از این مسیر افرادی مثل بابک زنجانی‌ها درمی‌آیند.»

این اقتصاددان راهکار اصلی را در جای دیگری می‌بیند. «این کار‌ها مُسکن است. ما باید به سراغ به نتیجه رساندن مذاکرات برویم تا بتوانیم نفت را قانونی بفروشیم.» او معتقد است در غیر این صورت، دامنه مطالبه دریافت نفت گسترش خواهد یافت: «الان نفت را به واردکننده کالای اساسی می‌دهند، فردا روزی واردکننده قطعات خودرو هم نفت می‌خواهد و بنابراین همه در صف گرفتن نفت قرار می‌گیرند.»

بغزیان در پایان با اشاره به مجموعه سیاست‌های ارزی اخیر می‌گوید: «رئیس‌جمهوری می‌گوید بیایید کمک کنید، دستمان را دراز می‌کنیم، اما ما هم که می‌گوییم کسی توجه نمی‌کند اصلاً چی داریم می‌گوییم. بعد می‌بینیم تمام این اقدامات غلط است. از وزیر اقتصاد گرفته که در زمان نامناسب اصرار بر تک‌نرخی کردن ارز داشت تا این اقدامات.»