جنگ نفتکش‌ها میان ایران و آمریکا: این منازعه طولانی به کجا می‌انجامد؟

ایالات متحده و ایران در ۲۴ ساعت گذشته حملات متقابل خود را تشدید کرده‌اند؛ به‌طوری که واشینگتن سه نفتکش ایرانی را هدف قرار داده و تهران نیز به نفتکش‌ها حمله کرده و یک موشک بالستیک به سوی ناو‌های جنگی آمریکا که در حال گشت‌زنی در نزدیکی تنگه هرمز بودند، شلیک کرده است.

کارشناسان هدف قرار دادن دو ناو هواپیمابر آمریکا توسط ایران را «تشدید حساب‌شده» توصیف کرده‌اند، زیرا درگیری‌های چندماهه به‌طور فزاینده‌ای در دریا جریان دارد و هر دو طرف در تلاشند تا کنترل تنگه استراتژیک را به دست بگیرند؛ تنگه‌ای که یک نقطه گلوگاهی جهانی است و تهران از آن به عنوان اهرم فشار در جنگ استفاده می‌کند.

حملات به تانکر‌ها در حالی صورت می‌گیرد که آمریکا ادعا می‌کند حجم رو به افزایشی از نفت شروع به عبور از تنگه کرده است، هرچند ارقام دقیق آن همچنان قابل بحث است، در حالی که محاصره دریایی بنادر ایران ادامه دارد.

تبادلات اخیر امید‌ها برای کاهش تنش از طریق دیپلماسی را بیشتر از بین می‌برد؛ چرا که جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، منابع انرژی را مختل کرده و رشد اقتصادی در سراسر جهان را کند کرده است.

بنابراین، درباره آخرین جنگ تانکر‌ها چه می‌دانیم و این منازعه به کجا می‌رود؟

**درباره آخرین حملات به تانکر‌ها چه می‌دانیم؟ **

فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام) اعلام کرد نیروهایش به سه شناور ایرانی، از جمله یک نفتکش در نزدیکی جزیره خارگ، مرکز صادرات ۹۰ درصد نفت خام ایران پیش از جنگ، حمله کرده‌اند.

یک نفتکش دیگر در نزدیکی جاسک هدف قرار گرفت و یک شناور خالی نیز در دریای عمان پس از آنکه به خدمه‌اش دستور ترک کشتی داده شد، مورد اصابت قرار گرفت.

سنتکام گفت این حملات پس از پرتاب موشک‌های بالستیک ایران علیه یک ناو هواپیمابر و یک ناوشکن نیروی دریایی آمریکا صورت گرفت که به گفته این فرماندهی، به‌طور موفقیت‌آمیزی از حملات گریختند. هیچ پرسنل آمریکایی آسیب ندیده است.

دریابان برد کوپر، فرمانده سنتکام، گفت: «اگر به دو کشتی ما شلیک کنید، ما هزینه اقتصادی سنگین‌تری تحمیل خواهیم کرد — با از بین بردن سه کشتی شما.»

سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران اعلام کرد «چندین موشک بالستیک» به سمت ناو هواپیمابر و ناوشکن پرتاب کرده است و آنها را به «آزار و اذیت کشتی‌های ایرانی» و مشارکت در محاصره دریایی متهم کرد.

ولفگانگ پوژتای، تحلیلگر دفاعی، به الجزیره گفت: «ایرانی‌ها نه تنها دو کشتی جنگی عادی را هدف قرار دادند، بلکه یک ناوشکن موشک‌انداز و به‌طور قابل‌توجهی، یک ناو هواپیمابر را هدف گرفتند... ستون فقرات کمپین آمریکا علیه ایران.»

«این یک تحول بسیار بسیار مهم است و جای تعجب نیست که آمریکایی‌ها تلافی کردند.»

سپس ایران اعلام کرد نیروهایش سه نفتکش را که از مسیری که آن را «غیرمجاز» در تنگه هرمز می‌نامید عبور می‌کردند و همچنین سه شناور مرتبط با آمریکا را در نقاط دیگر هدف قرار داده‌اند.

در بیانیه‌ای که توسط صداوسیمای ایران (IRIB) پخش شد، نیروی دریایی سپاه به همه شناور‌ها در خلیج فارس یا نزدیکی تنگه هرمز هشدار داد که توسط ارتش آمریکا «فریب» نخورند و از «هرگونه حرکت مشکوک با هدف ترانزیت از آبراه‌های غیرمجاز خودداری کنند.»

در این بیانیه آمده است: «در غیر این صورت، هدف قرار خواهید گرفت.»

به گزارش خبرگزاری آسوشیتدپرس، روز یکشنبه ایران ادعا کرد یک شناور بدون سرنشین آمریکا را که قصد ورود به تنگه هرمز داشت، هدف قرار داده است.

**چرا آنها به تانکر‌ها حمله می‌کنند؟ **

واشینگتن مدعی شد نفتکش‌های ایرانی که هدف قرار داده بخشی از یک شبکه سایه چند میلیارد دلاری بوده که سپاه و متحدان منطقه‌ای‌اش را تأمین مالی می‌کند.

ایران مدت‌هاست تا حدی به یک ناوگان سایه برای دور زدن تحریم‌ها و فروش نفت متکی بوده است؛ منبع درآمدی که از زمان شروع محاصره بنادر ایران توسط آمریکا در ماه آوریل، اهمیت بیشتری یافته است.

ایران عملاً تنگه هرمز را که ۲۰ درصد از منابع نفتی جهان از آن عبور می‌کرد، در تلافی حملات آمریکا و اسرائیل که در ۲۸ فوریه آغاز شد، بست. پیش از شروع جنگ، روزانه حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت از این مسیر جریان داشت.

حسن قشقاوی، نماینده مجلس و سخنگوی کمیسیون امنیت ملی مجلس ایران، گفت حملات به ناو‌های جنگی آمریکا بخشی از «یک جنگ وجودی با آمریکا» است و استدلال کرد که محاصره دریایی واشینگتن «هرگز نباید وجود می‌داشت.»

او به الجزیره گفت: «طبیعتاً، آنها به‌صورت نظامی و در نقض تمام قوانین بین‌المللی عمل کرده‌اند» و افزود: «چون آمریکا از ما دور است، این جنگ را وجودی نمی‌بیند.»

در همین حال، آمریکا همچنان به فشار بر ایران برای باز کردن این آبراه کلیدی، چه از نظر نظامی و چه اقتصادی، ادامه داده است.

ماه گذشته، اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، مجموعه‌ای از اقدامات اقتصادی را برای هدف قرار دادن منافع مالی تهران در سراسر جهان اعلام کرد.

بسنت گفت آمریکا تمام منابع درآمدی ایران، از جمله نفت، را هدف قرار خواهد داد تا از تجارت سایر کشور‌ها و شرکت‌ها با تهران جلوگیری کند.

این در حالی است که آمریکا ادعا‌هایی مبنی بر عادی بودن وضعیت در تنگه هرمز دارد و واشینگتن اصرار دارد که آبراه باز است و ده‌ها کشتی حامل میلیون‌ها بشکه نفت هر روز از آن عبور می‌کنند.

هفته گذشته، بسنت ادعا کرد که طبق گزارش روزنامه تایمز بریتانیا، روزانه حدود ۱۷ میلیون بشکه نفت خام صادر شده است. با این حال، الجزیره نتوانست ادعا‌های موجود در این گزارش را مستقلاً تأیید کند.

رئیس‌جمهور دونالد ترامپ ماه گذشته ادعا کرد که آمریکا «کنترل کامل» تنگه را در دست دارد.

با این حال، ارقام شرکت تحلیل دریایی کپلر (Kpler) نشان می‌دهد که تنها شش شناور در روز چهارشنبه، ۱۱ شناور در سه‌شنبه و پنج شناور در دوشنبه از تنگه عبور کرده‌اند که میانگین ۱۰ روزه آن تنها ۱۳ شناور در روز است.

**آخرین وضعیت قیمت نفت چیست؟ **

این حملات به نگرانی‌ها درباره منابع انرژی جهانی دامن می‌زند.

معاملات آتی نفت خام برنت روز جمعه در قیمت ۹۶.۲۸ دلار در هر بشکه بسته شد که بالاترین سطح از ۲۴ ژوئیه و افزایشی نسبت به حدود ۷۰ دلار پیش از جنگ است.

به‌طور قابل پیش‌بینی، قیمت نفت و گاز در آمریکا نیز به شدت افزایش یافته است؛ موضوعی که در زمانی حساس برای ترامپ رخ می‌دهد، چرا که آمریکایی‌ها برای انتخابات میان‌دوره‌ای در ماه نوامبر به پای صندوق‌های رأی می‌روند.

قیمت گازوئیل در آمریکا روز جمعه به رکورد جدیدی رسید و برای اولین بار به میانگین ۵.۸۵ دلار در هر گالن (۱.۵۵ دلار در هر لیتر) جهش کرد. نظرسنجی‌ها مکرراً نشان داده‌اند که اکثریت آمریکایی‌ها با جنگ مخالفند؛ جنگی که محبوبیت ترامپ را نیز به شدت کاهش داده است.

یک نظرسنجی رویترز/ایپسوس که در اواخر اوت انجام شد، نشان داد که تنها ۳۱ درصد آمریکایی‌ها از جنگ حمایت می‌کنند، در حالی که ۶۳ درصد با آن مخالفند.

همان نظرسنجی نشان داد که میزان محبوبیت ترامپ به ۳۳ درصد کاهش یافته است که نسبت به ۴۰ درصد در ابتدای جنگ افت داشته است.

**این منازعه به کجا می‌رود؟ **

سینا عضدی، مدیر برنامه مطالعات خاورمیانه در دانشگاه جورج واشینگتن، معتقد است تبادل حملات تازه میان ایران و آمریکا نشان‌دهنده تشدید درگیری شش‌ماهه است.

عضدی به الجزیره گفت هیچ‌کدام از طرفین «تسلیم نخواهند شد»، زیرا «این برای آنها خوب به نظر نمی‌رسد، بنابراین تنها گزینه تشدید درگیری است.»

او گفت مگر اینکه توافق سیاسی حاصل شود، جنگ ادامه خواهد داشت.

عضدی گفت: «درگیری‌های بیشتری بین ایرانی‌ها و آمریکایی‌ها وجود خواهد داشت. ممکن است محاسبات غلط صورت گیرد. ممکن است تلفات غیرنظامی بیشتری وجود داشته باشد»، به‌ویژه در طرف ایرانی.

«وزیر دفاع [آمریکا]می‌تواند نیرو‌های بیشتری به منطقه اعزام کند، اما فکر نمی‌کنم ایرانی‌ها عقب‌نشینی کنند. آنها در برابر آن محاصره مقاومت خواهند کرد و هزینه‌های بیشتری بر ایالات متحده تحمیل خواهند کرد.»

او گفت هدف آمریکا و ایران وادار کردن طرف دیگر به عقب‌نشینی است. عضدی گفت: «برنده کسی خواهد بود که بتواند هزینه‌ها و مجازات‌های بیشتری را بپذیرد.»

علی‌اکبر دارینی، تحلیلگر مرکز مطالعات استراتژیک در تهران، در تفسیر راهبرد ایران، با تأیید نظر عضدی گفت حملات آمریکا به نفتکش‌های ایرانی «مسئله بزرگی» است که ایران نمی‌تواند اجازه دهد «بی‌پاسخ بماند.»

دارینی به الجزیره گفت: «آیا این باعث تسلیم شدن ایران می‌شود؟ خیر، ایران را مجبور می‌کند. ایران را ترغیب می‌کند که شدیدتر واکنش نشان دهد و تلافی کند.»

او گفت محاصره دریایی آمریکا همراه با تحریم‌ها درد شدیدی بر ایران تحمیل می‌کند، اما افزود تهران برنامه‌هایی برای مقابله با آن دارد. ایران نمی‌تواند تداوم این محاصره دریایی را تحمل کند، بنابراین از هم‌اکنون در حال آماده‌سازی برای شکستن این محاصره است.

دارینی گفت: «در عین حال، ایران قطعاً برنامه‌های خاص خود را دارد تا اطمینان حاصل کند که قیمت نفت به بالای ۱۰۰ دلار در هر بشکه می‌رسد.»