ابهام درخواست تسهیلات ۸۲ هزار میلیاردی سازمان تامین اجتماعی

بازنشستگان تأمین اجتماعی در حالی در انتظار پرداخت مابه‌التفاوت افزایش حقوق خود هستند که همزمان خبرهایی درباره تلاش سازمان تأمین اجتماعی برای تأمین منابع از شبکه بانکی منتشر شده است؛ اتفاقی که یک پرسش اساسی را به میان می‌آورد: وقتی دولت بابت بدهی‌های خود به تأمین اجتماعی باید منابع پرداخت کند، چرا سازمان باید برای تأمین نقدینگی به بانک متوسل شود؟

محمد اسدی، رئیس کانون عالی بازنشستگان تأمین اجتماعی، در گفت‌وگو با «فراز» از  مطالبات حدود ۲۸۰ هزار میلیارد تومانی سازمان تامین اجتماعی از دولت خبر داد و گفت:شش ماه از سال جدید گذشته و معوقات بازنشستگان تامین اجتماعی واریز نشده است.

در این میان خبری از درخواست تسهیلات ۸۲ هزار میلیاردی سازمان تامین اجتماعی مطرح شده که اصل طرح این درخواست از سوی این سازمان نیز تأیید شده است.

وعده میدری برای پرداخت معوقات

این خبر در شرایطی مطرح شده که احمد میدری، وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی، بابت تأخیر در پرداخت معوقات از بازنشستگان عذرخواهی کرده و اعلام کرده است پرداخت معوقات بازنشستگان تأمین اجتماعی از ۹ شهریور ۱۴۰۵ آغاز می‌شود.

  وعده ۹ شهریور هنوز کامل محقق نشده است قرار بود پرداخت معوقات بازنشستگان از ۹ شهریورماه آغاز شود، اما پیگیری‌ها نشان می‌دهد پرداخت‌ها از عصر روز گذشته به‌صورت محدود و مرحله‌ای آغاز شده و تاکنون تنها بخشی از بازنشستگانی که نام خانوادگی آنها با حرف «الف» آغاز می‌شود، معوقات یک ماهه خود را دریافت کرده‌اند.

بر اساس گزارش‌های منتشرشده درباره این وعده، معوقات مورد اشاره فعلی مربوط به مابه‌التفاوت افزایش حقوق فروردین و اردیبهشت ۱۴۰۵ است و برای پرداخت این بخش از مطالبات حدود ۸۰ هزار میلیارد تومان منابع نیاز است.

۲۷۷ همت؛ بدهی دولت به تأمین اجتماعی

طبق اعلام رسمی سازمان تأمین اجتماعی، مبلغ ۲۷۷ هزار میلیارد تومان در بودجه سال ۱۴۰۵ برای تأدیه دیون دولت به سازمان تأمین اجتماعی تصویب شده است.

خبرگزاری جمهوری اسلامی نیز گزارش داده است که بر اساس پیش‌بینی بودجه ۱۴۰۵، امسال ۲۷۷ هزار میلیارد تومان از مطالبات سازمان تأمین اجتماعی از دولت دریافت خواهد شد.در عین حال، این رقم به معنای پرداخت نقدی ۲۷۷ همت در همین لحظه نیست؛ بلکه مبلغی است که در بودجه برای تسویه مطالبات دولت از سازمان پیش‌بینی شده است. ضمن اینکه تسویه بدهی دولت به تأمین اجتماعی در سال‌های اخیر تنها به شکل نقدی انجام نشده و از ابزارهایی مانند اوراق و واگذاری سهام نیز استفاده شده است.

سازمان تأمین اجتماعی پیش‌تر اعلام کرده بود دولت در دو سال گذشته بیش از ۳۲۰ هزار میلیارد تومان در قالب اوراق، سهام و پرداخت نقدی به سازمان پرداخت کرده است.اگر دولت در بودجه برای پرداخت ۲۷۷ همت از بدهی خود به تأمین اجتماعی اعتبار پیش‌بینی کرده، چرا سازمان برای تأمین نقدینگی خود باید به منابع بانکی متوسل شود؟پاسخ این سؤال برای بازنشستگان اهمیت زیادی دارد؛ زیرا اگر سازمان برای پرداخت تعهدات جاری خود از اعتبار بانکی استفاده کند، بسته به نوع قرارداد، هزینه تأمین مالی نیز ایجاد خواهد شد و در نهایت باید مشخص شود این هزینه از چه محلی پرداخت می‌شود.

 خط اعتباری برای مدیریت نقدینگی تأمین اجتماعی

بنابراین اصل استفاده از ظرفیت خط اعتباری برای مدیریت نقدینگی تأمین اجتماعی سابقه مستند دارد که البته موضوع تازه‌ای نیست.

در خردادماه امسال، رئیس اتحادیه پیشکسوتان جامعه کارگری از مسدود بودن خط اعتباری بانک رفاه برای پرداخت مبالغ افزایش حقوق بازنشستگان انتقاد کرده بود و خواستار باز شدن این خط اعتباری شد. 

سازمان تأمین اجتماعی نیز در خرداد ۱۴۰۵ اعلام کرد بانک رفاه پس از درخواست سازمان، ۳۰ هزار میلیارد تومان از یک خط اعتباری ۴۵ هزار میلیارد تومانی را تمدید کرده و رسیدگی به درخواست سازمان برای ۱۵ هزار میلیارد تومان باقی‌مانده نیز در جریان بوده است.

در خط اعتباری، بانک سقف مشخصی از اعتبار را برای مشتری تعیین می‌کند و مشتری متناسب با نیاز خود از آن استفاده می‌کند و سپس با ورود منابع، بدهی را تسویه می‌کند.

این مدل با وامی که یک‌باره پرداخت و در اقساط چندساله بازپرداخت می‌شود، تفاوت دارد.اما برای سازمان تأمین اجتماعی یک مسئله مهم وجود دارد: این سازمان با یک شرکت تجاری معمولی مواجه نیست که برای توسعه یک کارخانه یا پروژه اقتصادی اعتبار بگیرد.

بخش بزرگی از جریان نقدی آن مستقیماً به پرداخت مستمری، درمان و تعهدات بیمه‌ای مربوط است.اگر خط اعتباری بانکی به ابزار دائمی پوشش کسری منابع تبدیل شود، سؤال اصلی دیگر فقط «چقدر اعتبار گرفته شد؟» نیست؛ بلکه این است که چرا ساختار درآمد و هزینه سازمان به نقطه‌ای رسیده که پرداخت تعهدات جاری نیازمند اعتبار بانکی است؟

مولدسازی دارایی‌ها؛ پول نقد امروز یا پشتوانه فردا؟

در کنار تأمین مالی بانکی، بحث استفاده از دارایی‌های سازمان برای ایجاد نقدینگی نیز مطرح است.ایده مولدسازی دارایی‌های مازاد، در اصل می‌تواند بخشی از راهکار مدیریت دارایی‌های غیرمولد باشد؛ اما درباره تأمین اجتماعی یک ملاحظه جدی وجود دارد: دارایی‌های این سازمان در نهایت پشتوانه تعهدات بیمه‌ای میلیون‌ها بیمه‌شده و بازنشسته است.

بنابراین فروش دارایی برای پوشش هزینه‌های جاری، اگر بدون برنامه برای جایگزینی درآمد پایدار انجام شود، می‌تواند صرفاً مشکل نقدینگی امروز را به مسئله مالی بزرگ‌تری در آینده تبدیل کند.از همین منظر، بازنشستگان حق دارند بدانند دارایی‌های سازمان با چه قیمتی، به چه کسی و برای چه منظوری واگذار می‌شود و منابع حاصل از آن دقیقاً در کجا هزینه خواهد شد.

مطالبه بازنشستگان روشن است

محمد اسدی می‌گوید کانون بازنشستگان وارد این بحث نمی‌شود که سازمان برای تأمین منابع باید وام بگیرد، خط اعتباری استفاده کند، اوراق منتشر کند یا از مسیر دیگری منابع خود را تأمین کند. مطالبه اصلی کانون این است که معوقات بازنشستگان هرچه سریع‌تر و ترجیحاً یکجا پرداخت شود.این مطالبه در شرایطی مطرح می‌شود که وزیر کار اکنون موعد مشخصی برای آغاز پرداخت معوقات اعلام کرده است؛ اما تجربه تغییر مکرر زمان‌بندی‌ها باعث شده بخش مهمی از بازنشستگان نسبت به وعده‌های جدید با احتیاط نگاه کنند. گزارش‌های روزهای اخیر حتی از تغییر زمان پرداخت به ۱۵ شهریور خبر داده‌اند، در حالی که وعده اولیه وزیر، آغاز پرداخت از ۹ شهریور  است.اکنون توپ در زمین دولت و سازمان تأمین اجتماعی است.