«انفجار نفت؟!»؛ خاورمیانه در آستانه راستی‌آزمایی ادعاهای ترامپ درباره میادین نفتی
لحظه حقیقت تقریباً فرا رسیده است.
تنگه هرمز فعلاً بازگشایی شده است و کشور‌های خاورمیانه که در طول جنگ چاه‌های نفت خود را بستند (اصطلاح فنی آن در واقع shut in است)، در آستانه آن هستند که شیر‌ها را به سمت دیگر بچرخانند و بفهمند چه چیزی در اختیار دارند.
ممکن است با فوران نفت روبه‌رو شوند، یا اگر پیش‌بینی‌های پرزیدنت دونالد ترامپ درست بوده باشد، مجموعه‌ای از انفجار‌های زیرزمینی می‌تواند باعث شود که چاه‌های نفت تنها قطره‌چکانی تولید کنند.
چنین چیزی بسیار بعید است. اما، مانند اکثر ادعاهای جنجالی ترامپ، دست‌کم هسته‌ای از حقیقت در آن نهفته است.
جعبه شکلات
مدت کوتاهی پس از آنکه ایران عملاً تنگه هرمز را به روی تانکر‌های خارجی بست، تولیدکنندگان انرژی در منطقه با کمبود فضا برای ذخیره نفت و گاز انباشته‌شده مواجه شدند. بسیاری از چاه‌های کشور‌های همسایه در خاورمیانه تولید خود را متوقف کردند. تهدید حملات پهپادی نیز چندین تأسیسات عربستان سعودی، امارات و عراق را مجبور کرد که در طول جنگ تولید خود را متوقف کنند.
ایران نیز در این ماه پس از آنکه ایالات متحده محاصره تنگه را آغاز کرد، مجبور شد چاه‌های خود را ببندد.
توقف تولید (Shut-in) مانند خاموش کردن یک کلید برق نیست. این کار نشان‌دهنده یک چالش مهندسی پیچیده است که شامل فیزیک جدی و برنامه‌ریزی دقیق در طول چندین روز یا حتی هفته‌ها می‌شود.
وقتی چاه‌های نفت بسته می‌شوند، فشار زیرزمین می‌تواند نامتعادل شده و ساختار زیرین را دفرمه کند. این تغییرات می‌تواند به مخازن آسیب برساند که ممکن است مشکلات مشابهی را برای چاه‌های مجاور نیز ایجاد کند. آب می‌تواند نفوذ کرده و توان خروجی بالقوه چاه را کاهش دهد.
ویکاس دوویدی، استراتژیست جهانی نفت و گاز در گروه «مک‌کواری» می‌گوید: «نگرانی اصلی این است که وقتی همه چیز را دوباره روشن می‌کنید، چه اتفاقی می‌افتد. این مثل یک جعبه شکلات است: هرگز نمی‌دانید چه چیزی نصیبتان خواهد شد.»
توقف طولانی‌مدت همچنین می‌تواند به تجهیزات آسیب برساند. پمپ‌ها و سیستم‌های بالابر به‌راحتی دچار خوردگی می‌شوند. شن و ماسه و ضایعات می‌توانند در آنها ته‌نشین شوند. پوشش‌های بتنی و لوله‌گذاری‌ها ــ که برای مهروموم کردن و استخراج نفت استفاده می‌شوند ــ ممکن است یکپارچگی خود را از دست داده و باعث نشت و انتشار احتمالی گاز‌های خطرناک شوند؛ و بله، در موارد نادر، انفجار.
نفتِ در حال انفجار؟
چند ماه پیش، ترامپ دست از صحبت درباره این احتمال بر نمی‌داشت.
۲۳ آوریل، دفتر بیضی: «اگر آنها نفت‌شان را به حرکت در نیاورند، کل زیرساخت نفتی‌شان منفجر خواهد شد. می‌دانید این یعنی چه؟ چون جایی برای ذخیره آن ندارند و، چون جایی برای ذخیره ندارند، اگر مجبور شوند آن را متوقف کنند… اتفاقی در زیرزمین می‌افتد که اساساً آن را در وضعیت بسیار بدی قرار می‌دهد و هرگز به‌طور کامل بهبود نمی‌یابید.»
آوریل، فاکس نیوز: «وقتی شما مقادیر عظیمی از نفت را دارید که در سیستم‌تان جریان دارد، اگر به هر دلیلی آن خط بسته شود ــ، چون نمی‌توانید به ریختن آن در مخازن یا کشتی‌ها ادامه دهید که برای آنها اتفاق افتاده است (آنها به دلیل محاصره کشتی ندارند) ــ اتفاقی که می‌افتد این است که آن خط از درون منفجر می‌شود، هم از نظر مکانیکی و هم در زمین.»
۴ مه، برنامه هیو هویت: «می‌دانید، نفت آنها، وقتی نفت را در زیرزمین می‌بندید، و از نظر مکانیکی هم همین‌طور، اما زیرزمین تمایل دارد در تقریباً ۱۰۰ درصد موارد، به معنای واقعی کلمه منفجر شود و فقط هر چیزی را که در اطرافش است نابود کند؛ و شما دیگر هرگز نمی‌توانید به آن نفت دسترسی پیدا کنید.».
اما روشی که ترامپ آن را توصیف کرده، ریشه در واقعیت ندارد. تحلیلگران صنعت نفت اتفاق‌نظر دارند که آسیب جدی ــ چه برسد به انفجار ــ تقریباً به‌طور قطع در طول دوره جنگ رخ نداده است.
ناتاشا کانوا، رئیس استراتژی کالا‌های جهانی در «جی‌پی مورگان» می‌گوید: «یک سوال کلیدی این است که آیا توقف‌های طولانی‌مدت می‌تواند به کاهش دائمی تولید منجر شود یا خیر. این خطرات احتمالاً بزرگ‌نمایی شده‌اند.»
چاه‌ها قبلاً هم برای دوره‌های طولانی بسته شده‌اند، از جمله در ایران.
در روز‌های اولیه همه‌گیری کرونا، زمانی که اساساً هیچ‌کس به هیچ‌جا سفر نمی‌کرد، جهان با کمبود فضا برای ذخیره سوختی مواجه شد که هیچ‌کس آن را نمی‌خواست و نفت به معنای واقعی کلمه با قیمت منفی فروخته می‌شد. تولیدکنندگان در سراسر جهان بدون هیچ آسیب جدی یا ماندگاری، چاه‌های خود را بستند.
برخی از تأمین‌کنندگان خاورمیانه نیز زمانی که محدودیت‌های تولید اوپک اعمال شد، به‌طور موقت چاه‌های خود را بسته‌اند.
صنعت نفت، حتی در کشوری که از نظر اقتصادی تحت فشار است مانند ایران، در آن زمان با این مشکل به‌خوبی کنار آمد. این صنعت به خوبی مجهز است تا این بار نیز دوباره با آن مقابله کند.
کانوا اشاره کرد که توقف تولید حتی گاهی می‌تواند به نفع یک چاه باشد: این کار می‌تواند فشار زیرزمینی را دوباره متعادل کند و حتی نفت بیشتری نسبت به قبل خارج شود.
زدن دوباره کلید
راه‌اندازی مجدد تولید در پایان جنگ نیز مانند زدن یک کلید نیست. مشکل دقیقاً به صورت معکوس عمل می‌کند.
تولید باید به آرامی و در طول چندین هفته دوباره آغاز شود تا اطمینان حاصل شود که مخازن نفت خام فرونمی‌روند؛ امری که در صورت وقوع، نیازمند حفاری مجدد و تعمیرات اساسی است. تولیدکنندگان باید هم‌زمان با تزریق آب و گاز به چاه‌ها برای استخراج نفت، فشار زیرزمینی را متعادل کنند.
از آنجا که چاه‌ها در این منطقه بزرگ و به یکدیگر نزدیک هستند، شروع مجدد تولید نیازمند هماهنگی قابل‌توجهی بین شرکت‌ها و کشورهاست تا از فشار ثابت در چندین چاه اطمینان حاصل شود. در غیر این صورت، ریزش، نشت و آسیب‌های فاجعه‌بار به چاه‌ها ممکن است رخ دهد.
هر زمان که چاهی بسته می‌شود، تولیدکننده با خطر کاهش جریان نفت هنگام راه‌اندازی مجدد روبه‌روست. برای جلوگیری از این اتفاق، برخی اپراتور‌ها نرخ جریان نفت را پایین نگه می‌دارند، شبیه به چکیدن شیر آب در هوای بسیار سرد برای جلوگیری از یخ زدن لوله‌ها.
اما صنعت نفت همه اینها را می‌داند. ایران تجربه زیادی در برخورد با توقف‌ها و راه‌اندازی‌های مجدد دارد.
انتظار پایانی انفجاری برای این داستان خاص نداشته باشید.
در گفت‌وگو با کورش احمدی، دیپلمات پیشین در سازمان ملل
ناترازی بنزین حل شد
امیرعلی ابوالفتح در گفت‌وگو با فراز
- تازه‌ها
- پربازدیدها
در گفت‌وگو با کورش احمدی، دیپلمات پیشین در سازمان ملل
یک نماینده مجلس به فراز گفت:
گفت‌وگوی فراز با سخنگوی صنعت آب کشور
گزارش تصویری اختصاصی فراز از مراسم بدرقه رهبر جان‌فدا
علی باقری دبیر کل حزب اطلاح‌طلب «عهد» در گفتگو با فراز: