حملات عربستان و آمریکا علیه گروه‌های مورد حمایت ایران در عراق | جنگ فرامنطقه‌ای می‌شود؟

فراز: وزارت دفاع عربستان اعلام کرده است این عملیات مشترک با آمریکا در پاسخ به بیش از ده‌ها حمله پهپادی انجام شده است که طی ۷۲ ساعت گذشته از خاک عراق علیه تأسیسات نفتی استان شرقیه و همچنین شهر ریاض شلیک شده بودند.

وزارت دفاع عربستان اعلام کرده است که تمامی این پهپاد‌ها پیش از اصابت توسط سامانه‌های پدافند هوایی رهگیری و منهدم شده‌اند.

در بیانیه وزارت دفاع عربستان آمده است که حملات اخیر با هدف «خنثی‌سازی منابع تهدید» و در چارچوب حق دفاع مشروع انجام شده و ریاض قصد گسترش درگیری را ندارد، اما هرگونه تهدید علیه امنیت و زیرساخت‌های حیاتی خود را بی‌پاسخ نخواهد گذاشت.

سنتکام: مراکز لجستیکی گروه‌های مورد حمایت ایران در عراق هدف قرار گرفت

سنتکام (فرماندهی مرکزی ایالات متحده آمریکا) نیز با انتشار بیانیه‌ای جداگانه اعلام کرده جنگنده‌های آمریکایی و سعودی چندین مرکز فرماندهی، انبار مهمات، مسیر‌های لجستیکی و زیرساخت‌های عملیاتی وابسته به گروه‌های همسو با سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران را هدف قرار داده‌اند.

جزئیاتی درباره میزان خسارت واردشده به این مراکز منتشر نشده است، حشد الشعبی در بیانیه‌ای اعلام کرده است که در پی حملات آمریکا و عربستان تاکنون ۲۰ نفر شهید و ۳۲ نفر زخمی شدند.

در بغداد، دولت عراق ضمن ابراز نگرانی از نقض حاکمیت این کشور، اعلام کرد تحقیقات درباره ادعای عربستان مبنی بر استفاده از خاک عراق برای انجام حملات پهپادی آغاز شده است.

مقام‌های عراقی تأکید کرده‌اند که اجازه نخواهند داد خاک این کشور به میدان درگیری قدرت‌های منطقه‌ای تبدیل شود.

عملیات در سایه؛ تشدید تنش‌ها همزمان با تحرکات دیپلماتیک

این حملات در حالی صورت گرفته است که علی الزیدی-نخست‌وزیر عراق، حدود دو هفته پیش (۲۳تیرماه) با دونالد ترامپ رییس جمهور آمریکا در کاخ سفید دیدار کرد.

دو طرف در این نشست علاوه بر گسترش همکاری‌های اقتصادی، توسعه سرمایه‌گذاری در بخش انرژی و افزایش تولید نفت عراق، کنترل گروه‌های مسلح خارج از ساختار رسمی دولت، کاهش نفوذ نیرو‌های وابسته به ایران و آینده حضور نظامی آمریکا در عراق گفت‌و‌گو کردند.

الزیدی یک هفته پس از دیدار با ترامپ در سفری به تهران با مقامات ایرانی دیدار و گفت‌و‌گو کرد.

عربستان؛ درگیر میان دو جبهه

در حالی عراق بار دیگر به کانون تنش میان ایران و آمریکا بدل شده است که، ازچندی پیش تنش میان عربستان و یمن نیز وارد مرحله تازه‌ای شده است.

از اواسط تیرماه، آتش‌بس چندساله میان عربستان و یمن عملاً فروپاشیده و حملات متقابل شدت گرفته است.

ائتلاف تحت رهبری عربستان طی هفته‌های اخیر فرودگاه بین‌المللی صنعاء، بندر حدیده و برخی مراکز نظامی انصار‌الله یمن را هدف قرار داده است.

در مقابل، نیرو‌های انصارالله با استفاده از موشک‌های بالستیک و پهپاد‌های دوربرد، حملات خود به تأسیسات شرکت آرامکو در «جیزان» و «ینبع» را از سر گرفته و همچنین از اعمال محدودیت بر تردد کشتی‌های مرتبط با عربستان در دریای سرخ خبر داده‌اند.

کارشناسان اعمال قدرت انصارالله یمن بر تنگه باب‌المندب را با اعمال مدیریت ایران بر تنگه هرمز مقایسه کرده و از تاثیرات تشدید تنش‌ها در این نقطه بر بازار جهانی انرژی ابراز نگرانی کرده‌اند.

توافق هسته‌ای واشنگتن–ریاض؛ همکاری راهبردی یا ابزار فشار سیاسی؟

پس از آغاز درگیری‌ها و تبادل آتش میان عربستان و یمن، همزمان آمریکا و عربستان از پیشرفت همکاری‌های راهبردی به ویژه در مورد مسائل هسته‌ای خبر دادند.

چند روز پیش، دو کشور توافق همکاری هسته‌ای غیرنظامی موسوم به «توافق ۱۲۳» را امضا کردند.

این توافق در چارچوب انتقال فناوری هسته‌ای آمریکا، ساخت نیروگاه‌های برق هسته‌ای، آموزش نیروی انسانی و همکاری بلندمدت در حوزه انرژی صورت گرفته است. ارزش مالی این همکاری ده‌ها میلیارد دلار برآورد شده است.

با این حال، تنها یک روز پس از امضای توافق اولیه، دونالد ترامپ اعلام کرد اجرای نهایی آن منوط به پیوستن عربستان سعودی به «توافق ابراهیم» و عادی‌سازی روابط با اسرائیل خواهد بود. او همچنین تصریح کرد این توافق هیچ‌گونه مجوزی برای غنی‌سازی اورانیوم در خاک عربستان ایجاد نمی‌کند و صرفاً استفاده‌های غیرنظامی از فناوری هسته‌ای را دربر می‌گیرد.

با اعلام این موضع از سوی آمریکا این توافق با ابهام رو‌به‌رو شده است، زیرا ریاض تأکید دارد عادی‌سازی روابط با اسرائیل بدون پیشرفت قابل‌توجه در پرونده تشکیل کشور مستقل فلسطین امکان‌پذیر نیست.

گسترش جنگ به فراتر از منطقه

توافق هسته‌ای آمریکا و عربستان و همکاری عربستان در حملات اخیر علیه گروه‌های حشد‌الشعبی در عراق، از سوی تحلیلگران، نشانه ورود روابط امنیتی آمریکا و عربستان به مرحله‌ای جدید قلمداد شده است؛ مرحله‌ای که در آن، ریاض علاوه بر تقویت بازدارندگی دفاعی، آمادگی بیشتری برای مشارکت مستقیم در عملیات برون‌مرزی علیه گروه‌های همسو با ایران نشان می‌دهد.

از سوی دیگر، عراق همچنان در موقعیتی دشوار قرار دارد؛ دولتی که از یک سو برای حفظ روابط راهبردی با واشنگتن و کشور‌های عربی تلاش می‌کند و از سوی دیگر با نفوذ گسترده ایران در ساختار سیاسی، فرهنگی و امنیتی مواجه است.

در همین حال، تشدید درگیری‌ها در یمن، افزایش ناامنی در دریای سرخ و احتمال گسترش دامنه رویارویی به عراق و خلیج فارس، نگرانی بازار‌های جهانی انرژی را نیز افزایش داده است.

در صورت تداوم حملات متقابل یا ورود بازیگران جدید به این رویارویی‌ها، احتمال گسترش و تشدید بحران افزایش خواهد یافت؛ بحرانی که می‌تواند پیامد‌های امنیتی، اقتصادی و سیاسی آن فراتر از مرز‌های کشور‌های حوزه غرب آسیا باشد و جنگ منطقه‌ای را به جنگی فرامنطقه‌ای تبدیل کند.