عربستان خط لوله حیاتی نفت را پس از حمله پهپادی بست: پیامد‌ها برای امنیت انرژی جهان

عربستان سعودی خط لوله حیاتی نفت شرق به غرب خود، یک خط لوله ۱۲۰۰ کیلومتری (۷۴۶ مایلی) در سراسر شبه‌جزیره عربستان، را پس از حمله روز جمعه پهپاد‌ها به طور موقت تعطیل کرد.

گزارش شده است که این پهپاد‌ها از عراق پرتاب شده‌اند، جایی که تحقیقات در آن در حال انجام است. تاکنون هیچ گروهی مسئولیت این حملات را بر عهده نگرفته است.

ستون‌های دود از بخشی از خط لوله در تصاویر ویدئویی از منطقه دیده می‌شد. مشخص شده است که تجهیزات مورد استفاده برای راه‌اندازی خط لوله نیز مورد اصابت قرار گرفته است.

بستن این خط لوله، جریان صادرات نفت عربستان را متوقف کرده است که پیش از این نیز به دلیل مسدود شدن تنگه هرمز از ماه مارس مختل شده بود. این خط لوله که شریان حیاتی صادرات انرژی این پادشاهی است، به دلیل جنگ ایالات متحده و اسرائیل علیه ایران اهمیت دوچندانی پیدا کرده است.

بسته شدن این خط لوله در حالی رخ می‌دهد که عربستان سعودی وارد جبهه جدیدی در درگیری‌های خاورمیانه در یمن شده است، جایی که نیرو‌های حوثی پیشروی‌های سریعی در امتداد ساحل علیه دولت یمن تحت حمایت عربستان داشته‌اند و جزیره استراتژیک میون در تنگه باب‌المندب را تصرف کرده‌اند.

در اینجا آنچه درباره تعطیلی خط لوله شرق به غرب عربستان می‌دانیم و معنای آن برای امنیت جهانی انرژی آورده شده است:

عربستان سعودی چه اعلام کرده است؟

وزارت امور خارجه عربستان سعودی روز جمعه اعلام کرد که خط لوله نفت شرق به غرب، که از میدان نفتی بقیق عربستان در شرق تا بندر ینبع در دریای سرخ در غرب امتداد دارد، در مناطق ریاض و مدینه توسط پهپاد‌ها مورد اصابت قرار گرفته و خسارات و جراحاتی به همراه داشته است.

به گفته وزارت انرژی این کشور، این خط لوله که توسط شرکت عمدتا دولتی سعودی آرامکو اداره می‌شود، به عنوان یک اقدام «احتیاطی» موقتا تعطیل شده است. این وزارتخانه گفت تیم‌های تخصصی اقداماتی را برای «ایمن‌سازی خط لوله و ارزیابی ایمنی آن» آغاز کرده‌اند.

حمله پهپادی از کجا آمد و چه کسی آن را پرتاب کرد؟

بر اساس اعلام دفتر علی الزیدی، نخست‌وزیر عراق، این حمله از استان میسان در جنوب شرقی عراق نشات گرفته است.

هیچ گروهی مسئولیت این حمله را بر عهده نگرفته است و نه عربستان سعودی و نه دولت عراق گروهی را که مظنون به انجام آن باشند علنا معرفی نکرده‌اند.

با این حال، عراق میزبان گروه‌های مسلح متعدد مورد حمایت ایران است.

ولفگانگ پوستای، تحلیلگر سیاست امنیتی و دفاعی، به الجزیره گفت که حملات پهپادی به خط لوله نفت عربستان سعودی به احتمال زیاد توسط یکی از این گروه‌ها انجام شده است.

او گفت: «من معتقدم این [حمله]به احتمال زیاد دستوری از تهران بوده است. از دیدگاه تهران، این اقدام حمایت از هدف جنگی حوثی‌های یمن است که خروج عربستان سعودی از یمن می‌باشد.»

پوستای گفت گروه‌های مورد حمایت ایران ارزیابی می‌کنند هر چه عربستان فشار بیشتری از حملات به خاک خود احساس کند، احتمال خروجش از یمن بیشتر خواهد بود، جایی که شورشیان حوثی در حال جنگ با دولت به رسمیت شناخته‌شده بین‌المللی هستند و از حمایت ایران برخوردارند.

او افزود: «از سوی دیگر، این امر محاصره تنگه هرمز توسط خود ایران را تشدید می‌کند، زیرا تهران دیگر به عربستان اجازه نمی‌دهد تنگه هرمز را دور بزند. این پیامی به عربستان سعودی – و احتمالا دیگر کشور‌های حوزه خلیج فارس – است که نمی‌توان به ایران اعتماد کرد.»

عراق چگونه پاسخ داده است؟

دولت عراق این حمله را رسما محکوم کرد و گفت نمی‌پذیرد که خاک این کشور به عنوان «سکوی پرتاب برای حملات علیه هیچ کشوری» استفاده شود و «اقدامات قانونی علیه هرکسی که دست داشتن او ثابت شود» انجام خواهد داد.

نخست‌وزیر عراق دستور تحقیق درباره فرماندهی عملیات میسان را صادر کرد که بر امنیت استانی که بغداد می‌گوید حمله از آنجا انجام شده نظارت دارد، و فرمانده آن را برکنار کرده است.

دو منبع امنیتی روز شنبه به رویترز گفتند که عراق همچنین دستور بسته شدن گذرگاه مرزی شلمچه میان عراق و ایران را به عنوان یک اقدام احتیاطی صادر کرده است.

آیا عربستان پاسخ خواهد داد؟

تاکنون عربستان سعودی تصمیم گرفته تلافی نکند. در بیانیه‌ای، وزارت امور خارجه عربستان اعلام کرد که بنا به درخواست نخست‌وزیر عراق، از پاسخ در «این مرحله» خودداری خواهد کرد.

با این حال، ریاض اعلام کرد حق «اتخاذ تمام اقدامات لازم» برای حفاظت از منافع خود را محفوظ می‌دارد.

در ماه ژوئیه، پس از آنکه عربستان سعودی مدعی شد حشدالشعبی حملات پهپادی به تاسیسات نفتی آن انجام داده است، ایالات متحده و عربستان حملات مشترکی به نیرو‌های حشدالشعبی مورد حمایت ایران در عراق انجام دادند که دست‌کم ۲۰ عضو این گروه را کشت.

شورای امنیت ملی عراق به ریاست نخست‌وزیر علی الزیدی، حملات به پایگاه‌های حشدالشعبی در هفت استان عراق را «نقض آشکار حاکمیت عراق و تقدس اراضی آن» خواند.

عبدالعزیز الغاشیان، پژوهشگر ارشد غیرمقیم در اندیشکده فروم بین‌المللی خلیج، گفت عربستان سعودی که اخیرا یک پیمان دفاعی با ترکیه و پاکستان امضا کرده است، احتمالا در نهایت دست به تلافی خواهد زد، احتمالا در هماهنگی با سایر متحدان منطقه‌ای.

الغاشیان به الجزیره گفت که در حال حاضر انتظار زیادی از پیمان دفاعی مکه میان عربستان، ترکیه و پاکستان که در ماه اوت اعلام شد ندارد، زیرا «هنوز در حال تدوین است»، اما هنوز هم می‌تواند شکلی از «پاسخ چندجانبه» وجود داشته باشد.

الغاشیان گفت: «فکر می‌کنم شاهد تشدید تنش‌های بیشتر در منطقه و رویارویی نظامی بیشتری خواهیم بود. سوال فقط میزان و دامنه آن است.»

تعطیلی این خط لوله چقدر اهمیت دارد؟

بسیار زیاد.

طبق داده‌های نقل شده توسط رویترز، خط لوله شرق به غرب در ماه‌های اخیر روزانه بین چهار تا پنج میلیون بشکه نفت را منتقل می‌کرد که معادل ۴ تا ۵ درصد از عرضه جهانی است. این خط لوله ظرفیت خود را دقیقا برای کمک به کاهش اختلال در صادرات نفت عربستان در تنگه هرمز افزایش داده بود.

به گفته تحلیلگران، در حالی که صادرات نفت در تنگه هرمز به دلیل درگیری‌ها بسیار پایین‌تر از حد نرمال باقی مانده است، انتظار می‌رود بسته شدن خط لوله شرق به غرب فشار بیشتری را بر انرژی جهان وارد کند؛ چرا که قیمت گازوئیل آمریکا به بالاترین حد تاریخی خود رسیده و نفت خام برنت – معیار جهانی – در حال حاضر بیش از ۱۰۴ دلار در هر بشکه قیمت دارد.

پیش از آغاز جنگ ایالات متحده و اسرائیل علیه ایران در ۲۸ فوریه، نفت برنت در حدود ۷۲ دلار در هر بشکه معامله می‌شد. در اوایل درگیری، این رقم به اوج ۱۱۹ دلار رسید.

بن کاهیل، پژوهشگر ارشد در مرکز جهانی انرژی شورای آتلانتیک، با اشاره به اینکه این خط لوله «گزینه اصلی عربستان برای دور زدن و فرار از تنگه هرمز» است، به الجزیره گفت: «این یک ضربه واقعی است.»

او گفت: «سپر‌ها و حائل‌های کلیدی که ما را در شش ماه گذشته نجات دادند اساسا فرسوده شده‌اند.»

خالد برطفی، تحلیلگر سیاسی سعودی، به الجزیره گفت که حملات به این خط لوله می‌تواند بحرانی برای جامعه جهانی ایجاد کند.

او گفت: «پیامد‌های بسیار وخیمی خواهد داشت، زیرا ما درباره ناپدید شدن پنج میلیون بشکه نفت صادراتی از بازار صحبت می‌کنیم. ۴۸ ساعت آینده نشان خواهد داد که آیا این حادثه به نوعی مهار خواهد شد یا به یک تشدید تنش منطقه‌ای بزرگ دیگر تبدیل می‌شود.»

وی افزود: «این فقط مشکل ما نیست، این یک مشکل جهانی است، زیرا اگر ایران بتواند هم تنگه هرمز و هم باب‌المندب را ببندد، جهان تاوان خواهد داد. جامعه جهانی باید کاری انجام دهد.»

این خط لوله با چه سرعتی می‌تواند دوباره باز شود؟

تشخیص آن دشوار است.

پس از حمله به یک ایستگاه پمپاژ در همین خط لوله در ماه آوریل که باعث کاهش تولید به ۷۰۰ هزار بشکه در روز شد، عربستان سعودی اعلام کرد که این خط لوله ظرف تنها سه روز تعمیر شده و به ظرفیت کامل بازگشته است.

با این حال، عربستان سعودی جزئیاتی درباره میزان خسارت ناشی از آخرین حمله ارائه نکرده است. تصاویر ماهواره‌ای دودی را نشان دادند که از منطقه‌ای از خط لوله در جنوب مدینه متصاعد می‌شد. ناسا نیز فعالیت‌های حرارتی غیرعادی را در منطقه شناسایی کرد.

عربستان سعودی چه گزینه‌های دیگری برای صادرات نفت خود دارد؟

هیچ گزینه‌ای که بتواند به راحتی از دست رفتن خط لوله را جبران کند وجود ندارد.

با محدود شدن شدید صادرات در تنگه هرمز، خط لوله شرق به غرب به عنوان مسیر اصلی دورزدن عربستان عمل کرده بود و نفت خام را از شرق عربستان به سمت غرب به بندر ینبع در دریای سرخ می‌آورد.

این بدان معناست که عربستان سعودی نمی‌تواند به سادگی همان نفت خام شرقی را در زمان بسته بودن خط لوله به ینبع هدایت کند. در این میان، این کشور می‌تواند سعی کند از ذخایر موجود در غرب استفاده بیشتری ببرد، اما تسلط جدید حوثی‌ها بر سواحل دریای سرخ یمن و جزیره میون (که با نام جزیره پریم نیز شناخته می‌شود) در تنگه باب‌المندب می‌تواند چالش‌های بیشتری برای انتقال آن نفت ایجاد کند – حتی اگر سفر‌های طولانی‌تر در اطراف دماغه امید نیک در آفریقای جنوبی امکان‌پذیر باشد.

در نتیجه، عربستان سعودی احتمالا صادرات بیشتری را از طریق مصر و از طریق کانال سوئز یا خط لوله سومد (یک خط لوله ۳۲۰ کیلومتری / ۱۹۹ مایلی که نفت خام را از دریای سرخ به دریای مدیترانه منتقل می‌کند) تغییر مسیر خواهد داد.

کاهیل افزود که تعطیلی خط لوله شرق به غرب می‌تواند اثرات موجی در بازار فشرده انرژی جهان بر جای بگذارد.

کاهیل گفت: «انعطاف‌پذیری کمتری در سیستم وجود دارد، همه چیز به شدت تحت فشار است.» او افزود اگر حملات ادامه یابد و «هرگونه تهدید واقعی مبنی بر قطع بودن دریای سرخ برای مدتی» وجود داشته باشد، به معنای فشار بیشتر بر افزایش قیمت‌ها خواهد بود.