سامانه‌های انتقال دریایی هرمز نفت را روان نگه می‌دارند، اما با هزینه‌ای گزاف

یک سامانه جدید حمل‌ونقل، بازار نفت خاورمیانه را دگرگون کرده است، زیرا تولیدکنندگان در تلاش‌اند تا با وجود تشدید درگیری‌های منطقه‌ای، صادرات را جریان‌دار نگه دارند. اکنون این پرسش مطرح است که آیا این فرآیند پیچیده و گران‌قیمت، یک راهکار موقت است یا هنجار جدید بازار جهانی انرژی.

در چند مایلی ساحل عمان، در جنوب تنگه هرمز، صف‌هایی از تانکر‌ها لنگر انداخته‌اند. بسیاری از آنها در کنار یکدیگر قرار دارند و با طناب و شلنگ به هم متصل شده‌اند تا نفت خام را از یک کشتی به کشتی دیگر منتقل کنند؛ اقدامی که یک پل شناور میان میدان‌های نفتی خاورمیانه و بازار جهانی ایجاد کرده است.

انتقال «کشتی‌به‌کشتی» (STS) به یک خط حیات حیاتی برای تولیدکنندگان حوزه خلیج فارس تبدیل شده است تا خود را با اختلالات ناشی از جنگ ایران که اکنون وارد هفتمین ماه خود شده، تطبیق دهند. پس از بارگیری، تانکر از کشتی اصلی جدا شده و به سمت مقصد خود، که معمولاً یک پالایشگاه در آسیا است، حرکت می‌کند. سپس «کشتی مادر» برای بارگیری مجدد و تکرار این فرآیند از طریق تنگه هرمز به خلیج فارس بازمی‌گردد.

این سامانه مسافتی را که هر کشتی باید طی کند کاهش داده و خطر عبور از تنگه را کم می‌کند، حتی در شرایطی که تعداد فزاینده‌ای از تانکر‌ها در حال عبور از یک کریدور باریک در امتداد خط ساحلی عمان تحت محافظت نیروی دریایی ایالات متحده هستند، در حالی که سامانه‌های ناوبری خود را خاموش کرده‌اند.

طبق داده‌های شرکت «کپلر»، صادرات از طریق هرمز در ماه سپتامبر تاکنون به حدود ۶.۵ میلیون بشکه در روز رسیده است که بالاترین میزان از زمان جهش کوتاه پس از آتش‌بس ماه ژوئن محسوب می‌شود.

این عملیات گواهی بر توانایی قابل‌توجه صنعت انرژی برای سازگاری با شوک‌های عرضه است. با این حال، این همچنین نشانه‌ای از آن است که خارج کردن نفت از مهم‌ترین منطقه صادرکننده جهان چقدر پرهزینه و پیچیده شده است.

بن‌بست هرمز

پیش از آنکه درگیری ایالات متحده و اسرائیل با ایران در ماه فوریه شعله‌ور شود، تنگه هرمز حدود یک‌پنجم مصرف جهانی نفت را مدیریت می‌کرد. با این حال، محاصره ایران باعث توقف ناگهانی ترافیک شد و تولیدکنندگان را مجبور کرد جریان‌ها را در صورت امکان تغییر مسیر داده و تولید را کاهش دهند.

بسیاری از مالکان کشتی از اعزام شناور‌ها به منطقه درگیری فعال خودداری کردند و تعداد اندکی که حاضر به پذیرش این ریسک بودند، خواستار حق بیمه‌های بی‌سابقه‌ای شدند.

با این حال، صنعت انرژی به ندرت متوقف می‌شود.

شرکت ملی نفت ابوظبی (ADNOC) که با کمبود تانکر‌های موجود مواجه شده بود، راهکار جایگزین «انتقال کشتی‌به‌کشتی» را توسعه داد. این شرکت به جای استفاده از کشتی‌ها برای تکمیل سفر‌های رفت و برگشت چند هفته‌ای به خریداران در آسیا، از ماه آوریل شروع به استفاده از آنها به عنوان تانکر‌های ترابری کرد تا نفت خام را از پایانه‌های خلیج فارس به آب‌های امن‌تر دریای عمان منتقل کنند. در آنجا، محموله‌ها می‌توانستند برای ادامه سفر به کشتی‌های بزرگتر منتقل شوند.

این استراتژی استفاده از ناوگان محدود و گران‌قیمت تانکر‌ها را به حداکثر رساند و حداقل به بخشی از صادرات حیاتی اجازه داد تا ادامه یابد.

در واقع، صادرات نفت امارات متحده عربی در ماه سپتامبر قرار است به ۳.۶ میلیون بشکه در روز برسد که بالاتر از میانگین ۳.۴ میلیون بشکه در روز در سال ۲۰۲۵ است.

آرامکو نیز درگیر شده است

آنچه به عنوان یک واکنش اضطراری آغاز شد، اکنون به یک صنعت جدید قابل‌توجه تبدیل شده است.

شرکت سعودی آرامکو اکنون به طور فزاینده‌ای به عملیات انتقال کشتی‌به‌کشتی متکی است، زیرا اختلالات در مسیر‌های صادراتی دریای سرخ، اثربخشی خروجی جایگزین پادشاهی را کاهش داده است.

در هفته‌های اخیر، نیرو‌های حوثی یمن که تحت حمایت ایران هستند، کنترل خود را بر تنگه باب‌المندب در ورودی جنوبی دریای سرخ تنگ‌تر کرده‌اند. همچنین، شبه‌نظامیان تحت حمایت ایران در عراق در ۱۰ سپتامبر به خط لوله «شرق-غرب» عربستان سعودی حمله کردند و حدود ۴ درصد از منابع جهانی نفت را که از طریق بندر ینبع در دریای سرخ به بازار‌های بین‌المللی می‌رسید، قطع کردند.

آن تلاقی رویدادها، قیمت نفت خام برنت را در هفته گذشته به بیش از ۱۰۸ دلار در هر بشکه رساند، پیش از آنکه سعودی‌ها به خریداران اطلاع دهند که محموله‌ها را از طریق انتقال کشتی‌به‌کشتی از مسیر عمان جریان‌دار نگه خواهند داشت.

سایر تولیدکنندگان منطقه‌ای نیز روش انتقال کشتی‌به‌کشتی را اتخاذ کرده‌اند.

طبق داده‌های «کپلر»، انتظار می‌رود تنها در ماه سپتامبر حدود ۲.۵ میلیون بشکه در روز نفت خام از طریق انتقال کشتی‌به‌کشتی در دریای عمان بارگیری شود، در حالی که این رقم در ماه اوت ۱.۴ میلیون بشکه در روز بود. این معادل حدود ۴۰ درصد از حجم‌هایی است که در حال حاضر از طریق هرمز جابجا می‌شود. قبل از جنگ، این روش به ندرت استفاده می‌شد.

سازگاری، نه فلج شدن

ظهور این شبکه لجستیکی شناور به جلوگیری از یک شوک عرضه بسیار شدیدتر کمک کرده است، اما این امر به قیمت گزافی به دست می‌آید.

طبق داده‌های «ال‌اس‌ای‌جی» (LSEG)، نرخ‌های شاخص حمل‌ونقل برای یک تانکر بسیار بزرگ نفت خام (VLCC) که نفت خلیج فارس را به چین منتقل می‌کند، در ماه‌های اخیر به بیش از ۳۰ دلار در هر بشکه افزایش یافته که با اختلاف، بالاترین سطح ثبت‌شده است. با قیمت‌های فعلی نفت خام در حدود ۱۰۵ دلار، حمل‌ونقل اکنون بیش از یک‌چهارم هزینه‌ها را تشکیل می‌دهد، در حالی که این رقم پیش از جنگ ۲ تا ۳ درصد بود.

هر انتقال اضافی نیازمند کشتی‌های بیشتر، زمان بیشتر و پول بیشتر است که به هزینه‌های پیش‌روی بازار‌های جهانی نفت می‌افزاید.

تولیدکنندگان مجبور شده‌اند تخفیف‌های عمیق‌تری بر نفت خام خود ارائه دهند تا صادرات را رقابتی نگه دارند و بخشی از هزینه‌های افزایش‌یافته حمل‌ونقل را خودشان جذب کنند.

گسترش انتقال‌های کشتی‌به‌کشتی در خلیج فارس همچنین در دسترس بودن تانکر‌ها را محدود کرده و نرخ‌های جهانی حمل‌ونقل را به شدت افزایش داده است.

کشاو لوخیا، مدیرعامل «های‌لو آنالیتیکس» گفت: «ما شاهد یکی از بزرگترین انتقال‌های ثروت از تولیدکنندگان نفت به مالکان تانکر‌ها هستیم.»

در اصل، بازار جهانی انرژی به جای آنکه توسط ریسک‌های ژئوپلیتیک فزاینده امروز فلج شود، در حال سازگاری با آن است. اما تجارت نفت خاورمیانه به طور فزاینده‌ای ناکارآمد شده و به مجموعه‌ای نامنظم از اسکورت‌های نظامی، مراکز انتقال موقت و مسیر‌های جایگزینی وابسته است که هر‌اند تخفیف‌های عمیق‌تری بر نفت خام خود ارائه دهند تا صادرات را رقابتی نگه دارند و بخشی از هزینه‌های افزایش‌یافته حمل‌ونقل را خودشان جذب کنند.

گسترش انتقال‌های کشتی‌به‌کشتی در خلیج فارس همچنین در دسترس بودن تانکر‌ها را محدود کرده و نرخ‌های جهانی حمل‌ونقل را به شدت افزایش داده است.

کشاو لوخیا، مدیرعامل «های‌لو آنالیتیکس» گفت: «ما شاهد یکی از بزرگترین انتقال‌های ثروت از تولیدکنندگان نفت به مالکان تانکر‌ها هستیم.»

در اصل، بازار جهانی انرژی به جای آنکه توسط ریسک‌های ژئوپلیتیک فزاینده امروز فلج شود، در حال سازگاری با آن است. اما تجارت نفت خاورمیانه به طور فزاینده‌ای ناکارآمد شده و به مجموعه‌ای نامنظم از اسکورت‌های نظامی، مراکز انتقال موقت و مسیر‌های جایگزینی وابسته است که هرگز برای مدیریت چنین حجم‌هایی طراحی نشده بودند.

هرچه درگیری طولانی‌تر شود و مسیر‌های بیشتری تحت تهدید قرار گیرند، سیستم جهانی انرژی گران‌تر و شکننده‌تر می‌شود.