همه‌ی آنچه باید در مورد احسان خاندوزی بدانید...

احسان خاندوزی، وزیر اقتصاد دولت مرحوم رئیسی، به معاونت اقتصادی دفتر مقام معظم رهبری منصوب شد. پیش از این و در زمان رهبر شهید، نام علی آقامحمدی برای این معاونت و رئیس گروه اقتصادی دفتر رهبری عنوان می‌شد. اکنون با اعلام این خبر، درواقع احسان خاندوزی جایگزین آقامحمدی شده است.

احسان خاندوزی کیست؟ چه سوابقی دارد؟

احسان خاندوزی متولد ۲۳ شهریور ۱۳۵۹ در گرگان است. نکته جالب توجه اینکه خبر انتصاب او به این جایگاه نیز در روز تولدش منتشر شده است.

خاندوزی کارشناسی و کارشناسی ارشد را در دانشگاه امام صادق گذراند و در رشته «معارف اسلامی و اقتصاد» تحصیل کرد. او دکتری خود را نیز در دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات گذراند. خاندوزی از سال ۱۳۹۳ نیز مدیر گروه «اقتصاد اسلامی» دانشگاه علامه طباطبایی شده است.

زندگی سیاسی احسان خاندوزی از اواخر ۱۳۸۵ آغاز می‌شود؛ زمانی که وارد مرکز پژوهش‌های مجلس شد. در آن سال زمانی که احمد توکلی رئیس مرکز پژوهش‌های مجلس بود، خاندوزی وارد این مرکز شد. خود خاندوزی نیز بعد‌ها درباره توکلی گفته است: «احمد توکلی حق بزرگی به گردن نسل جدید مدیران مرکز پژوهش‌های مجلس داشت.»

احمد توکلی که در واقع حق استادی به گردن احسان خاندوزی دارد، از مدافعان جدی طرح «تثبیت قیمت‌ها» بود که سال ۱۳۸۳ در مجلس هفتم تصویب شد؛ طرحی که به اعتقاد بسیاری از کارشناسان اقتصادی، مخرب بود و وجهه سیاسی اجتماعی به مسئله بنزین و انرژی داد.

خاندوزی که تا سال ۱۳۹۷ در مرکز پژوهش‌های مجلس حضور داشت، همواره انتقاداتی به سیاست‌های دولت روحانی داشت. البته انتقادات خاندوزی پس از سال ۱۳۹۸ که او به عنوان نماینده تهران وارد مجلس شد، شدت گرفت.

احسان خاندوزی در انتخابات مجلس یازدهم که اسفند ۱۳۹۸ برگزار شد، با کسب ۸۰۱ هزار و ۶۹۶ رای، معادل حدود ۱۱ درصد از واجدان شرایط تهران، به عنوان عضوی از جریان اصول‌گرا وارد مجلس شد. در انتخابات مجلس یازدهم شمار افراد واجد شرایط رای در حوزه انتخابیه تهران، ری، شمیرانات، اسلامشهر و پردیس ۷ میلیون و ۲۵۱ هزار و ۵۳۹ نفر بود.

مجلس یازدهم از خرداد ۱۳۹۹ آغاز به کار کرد، اما طولی نکشید که خاندوزی برای رفتن به وزارت اقتصاد، از نمایندگی در بهارستان استعفا کرد. خاندوزی از شهریور ۱۴۰۰ تا مرداد ۱۴۰۳ نیز وزیر اقتصاد دولت سیزدهم بود. به عبارتی خاندوزی بدون اینکه سابقه وزارت، معاونت وزیر یا مدیریت ارشد اجرایی در یک دستگاه اقتصادی را داشته باشد، مستقیماً از نمایندگی مجلس به وزارت اقتصاد رسید.

مقایسه خاندوزی منتقد با خاندوزی وزیر

احسان خاندوزی چه در زمانی که در مرکز پژوهش‌های مجلس حضور داشت و چه در زمان نمایندگی مجلس و حتی پس از آن، همواره از برخی سیاست‌های دولت روحانی انتقاد می‌کرد. نکته جالب توجه آنکه برخی از سیاست‌هایی که خاندوزی به آن انتقاد داشت، در زمان وزارت خودش نیز تکرار شد. در ادامه به برخی از این تناقض‌ها اشاره می‌کنیم:

۱-احسان خاندوزی پیش از وزارت و در سال ۱۴۰۰، از سیاست ارز ۴۲۰۰ تومانی که در دولت دوم روحانی انجام شد، انتقاد کرد و گفت: «سیاست تخصیص ارز بر مبنای دلار ۴۲۰۰ ابعاد مخاطره‌آمیز و فساد آلودی دارد و باید این سیاست کنار گذاشته شود.»

با این‌حال این ارز ترجیحی تا سال ۱۴۰۱ تداوم یافت و پس از آن نیز حذف نشد، بلکه به دلیل اختلاف معنادار با دلار آزاد، از ۴۲۰۰ تومان به ۲۸۵۰۰ تومان تغییر پیدا کرد و این سیاست همچنان تداوم یافت.

۲-خاندوزی در آستانه پایان دولت روحانی، درباره کسری بودجه هشدار داد و کسری تراز عملیاتی دولت را ۳۲۰ هزار میلیارد تومان عنوان کرد و آن را رقمی کم‌سابقه دانست.

با این‌حال کسری تراز عملیاتی دولت سیزدهم در سال نخست وزارت خاندوزی یعنی ۱۴۰۰، بیش از ۴۶۴ هزار میلیارد تومان، در سال ۱۴۰۱، ۲۷۱ هزار میلیارد تومان و در سال ۱۴۰۲ به رقم کم‌سابقه ۵۹۲ هزار میلیارد تومان رسید.

۳-خاندوزی همچنین درباره بورس نیز اظهانظر‌های جالبی داشته است. او پس از آنکه روحانی از رشد ارزش دلاری بورس در زمان دولت خود سخن گفت، پاسخ داد: «خیلی عجیب است که دولتیان کوره پول‌سوزی بورس ۱۳۹۹ رویشان می‌شود درباره بورس کلمه‌ای حرف بزنند.» خاندوزی پیش از وزارت نیز اصلاح ساختار سازمان بورس و شفافیت را از اولویت‌های خود اعلام کرده بود.

بورس تهران، اما در دولت سیزدهم وضعیت خوبی را سپری نمی‌کرد. طبق گفته خود احسان خاندوزی، ارزش دلاری بورس در ۲۹ خرداد ۱۴۰۰ که مرحوم رئیسی پیروز شد تا ۳۰ شهریور ۱۴۰۳ که به شهادت رسید، ارزش دلاری بورس از ۲۷۶ میلیارد دلار به ۲۱۰ میلیارد دلار کاهش پیدا کرده بود که به معنای سقوط ۲۵ درصدی ارزش دلاری بورس در زمان خاندوزی است.

درحالی‌که بورس تهران در سال ۱۳۹۲ حدود ۱۰۰ میلیارد دلار بود و تا ۴۰۰ میلیارد دلار نیز بالا رفت و علی‌رغم ریزش سال ۱۳۹۹، در روز پیروزی رئیسی در انتخابات به ۲۷۶ میلیارد دلار رسیده بود.

اظهارات جنجالی احسان خاندوزی در وزارت

از احسان خاندوزی وزیر وقت اقتصاد، اظهارات جنجالی متعددی مطرح شد که در فضای رسانه‌ای جنجال زیادی به‌پا کرد.

۱-شاید معروف‌ترین اظهارات، مناظره با مسعود نیلی بود. احسان خاندوزی با ارائه فایلی، میانگین نرخ رشد اقتصادی بدون نفت در سه سال دولت سیزدهم را ۴.۷ درصد اعلام کرد، اما نیلی با استفاده از یک ماشین‌حساب ساده، ثابت کرد که میانگین سالانه ۲.۲ درصد بوده نه ۴.۷ درصدی که خاندوزی گفته بود.

۲-در اسفند ۱۴۰۱ یکی از خبرنگاران از خاندوزی درباره گرانی و افزایش قیمت‌ها سوال کرد، اما آقای وزیر پاسخ غیرمنتظره‌ای داد: «الان آماده نیستم، جلسه بعد اولین نفرید.»

به عبارتی وزیر اقتصاد برای پاسخ به سوال اقتصادی، آمادگی نداشت.

۳- احسان خاندوزی در آبان ۱۴۰۱ نیز اظهارنظری داشت که رسانه‌ها از آن با عنوان «اشتباه جنجالی خاندوزی برای حمله به مجلس | وزیر اقتصاد دچار فراموشی شده است!» نام بردند.

ماجرا از این قرار است که خاندوزی با اظهار تعجب از انتقاد رئیس مجلس در خصوص عملکرد تبصره ۱۸ گفته بود: «یک لایحه دوفوریتی در سال ۱۴۰۰ ارسال کردیم که با دوفوریت به تصویب دولت رسید، اما هنوز همان لایحه دو فوریتی اعلام وصول نشده است.»

پس از آن سخنگوی هیئت رئیسه مجلس به خاندوزی پاسخ داد و گفت: «احتمالا ایشان دچار فراموشی شده‌اند. دولت در این زمینه یک لایحه دو فوریتی به مجلس ارسال کرده است، اما طبق قانون اساسی این لایحه باید توسط قوه قضاییه تنظیم و از طریق دولت به مجلس ارایه شود.»

۴-احسان خاندوزی در نشست خبری خرداد ۱۴۰۳ اعلام کرد طبق گزارش بانک جهانی، ۶.۵ میلیون نفر از فقر خارج شدند. پس از آن نیز، وزارت کار در ۳۱ خرداد ۱۴۰۳ از نجات ۶.۵ میلیون نفر در دولت سیزدهم سخن گفت و رسانه‌های نزدیک به دولت نیز آن را دستاورد دولت سیزدهم عنوان کردند و پوشش گسترده‌ای داشتند.

اما واقعیتی که کسی به آن نپرداخت، خاندوزی شفاف نکرد و وزارت کار نیز آن را پوشاند، این بود که بانک جهانی گفته بود: «در فاصله ۲۰۲۰-۲۰۲۱ تا ۲۰۲۲-۲۰۲۳ نرخ فقر ۷.۴ درصد کاهش یافت که برآورد می‌شود ۶.۵ میلیون نفر از فقر خارج شده باشند.»

درواقع سال‌های ۲۰۲۰ و نیمی از ۲۰۲۱ همچنان دولت روحانی حضور داشته و تمام این دستاورد متعلق به دولت سیزدهم نبوده، اما افرادی که مخالف سیاست‌های بانک جهانی هستند، واقعیت را به نحو دیگری نمایش دادند.