۴۰ ضربه آمریکا به تفاهم‌نامه اسلام‌آباد

۴۰ ضربه آمریکا که تفاهم‌نامه را کُشت | ترامپ چگونه تفاهم‌نامه اسلام‌آباد را زیر پا گذاشت؟

به گزارش روزنامه اینترنتی فراز، یادداشت تفاهم اسلام‌آباد در ۲۷ خرداد ۱۴۰۵ با میانجیگری شهباز شریف، نخست‌وزیر پاکستان، میان دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، و مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، امضا شد. هدف اعلام‌شده این سند، پایان‌دادن به درگیری‌ها و فراهم‌کردن زمینه اجرای تعهدات متقابل بود.

با این حال، در فهرست منتشرشده از اقدامات پس از امضای تفاهم‌نامه، از اظهارات تهدیدآمیز مقام‌های آمریکایی، ادامه حملات رژیم صهیونیستی در لبنان، حملات نظامی منتسب به آمریکا علیه ایران، تحریم‌های تازه و اختلاف بر سر ترتیبات تردد در تنگه هرمز به‌عنوان عواملی یاد شده که اجرای آن را تحت فشار قرار دادند.

در این گزارش، اقدامات یادشده با بندهای مشخصی از تفاهم‌نامه تطبیق داده شده‌اند. بخشی از موارد نیز پیش‌تر در مکاتبات امیرسعید ایروانی، سفیر و نماینده دائم ایران نزد سازمان ملل متحد، درباره ادعای نقض تعهدات آمریکا مطرح شده بود. با این حال، ارزیابی حقوقی هر مورد به متن کامل تفاهم‌نامه، شواهد مربوط و موضع طرف‌های مقابل نیاز دارد.

از نخستین روزها؛ تهدید به بازگشت جنگ و ادامه حملات در لبنان

۲۸ خرداد؛ تهدید به ازسرگیری عملیات نظامی

به روایت فراز، پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا، در ۲۸ خرداد از آمادگی واشنگتن برای ازسرگیری عملیات نظامی و برقراری مجدد محاصره دریایی علیه ایران سخن گفت. این اظهارات به‌عنوان مغایر با تعهد به توقف عملیات نظامی و خودداری از تهدید به استفاده از زور ارزیابی شده است.

در فاصله ۲۸ تا ۳۰ خرداد نیز حملات هوایی رژیم صهیونیستی به لبنان ادامه یافت. بر اساس ارقام ذکرشده در گزارش، شمار تلفات انسانی در این بازه از ۶۸ به ۸۳ نفر افزایش پیدا کرد.

همچنین در ۲۸ خرداد، اسرائیل نقشه‌ای از گسترش منطقه تحت کنترل نظامی خود در جنوب لبنان منتشر کرد و از احتمال حمله به مناطقی خارج از این محدوده سخن گفت. این اقدامات در تعارض با تعهد پایان‌دادن به عملیات نظامی در همه جبهه‌ها، از جمله لبنان، دانسته شده است.

این گزارش همچنین از ثبت ۳۰ مورد نقض در یک روز از خرداد خبر می‌دهد که به گفته آن، بیش از ۱۵۰ شهید و مجروح بر جای گذاشت.

۳۰ و ۳۱ خرداد؛ تهدید مستقیم ترامپ علیه ایران

در ۳۰ و ۳۱ خرداد، دونالد ترامپ در شبکه اجتماعی تروث‌سوشال تهدید کرد که ایران را بار دیگر، اما با شدت بیشتری، هدف حمله قرار خواهد داد. این اظهارات به‌عنوان ناقض تعهد به خودداری از تهدید به توسل به زور توصیف شده است.

در ۳۱ خرداد نیز ترامپ در مصاحبه با فاکس‌نیوز از احتمال در دست گرفتن کنترل تنگه هرمز و دریافت عوارض از شناورها سخن گفت. این موضع، از نگاه گزارش، حاکمیت ایران و ترتیبات مورد توافق درباره این آبراه راهبردی را زیر سؤال می‌برد.

دارایی‌های ایران و تنگه هرمز؛ دو محور اختلاف بر سر اجرای تفاهم

۲ و ۳ تیر؛ اختلاف بر سر وجوه آزادشده ایران

در ۲ تیر، ترامپ اعلام کرد وجوه آزادشده متعلق به ایران در حسابی امانی و تحت کنترل آمریکا قرار خواهد گرفت. این اقدام به‌عنوان مغایر با دسترسی کامل ایران به دارایی‌های مسدودشده خود ارزیابی شده است.

یک روز بعد، اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، اعلام کرد وزارت خزانه‌داری بر وجوه آزادشده ایران نظارت خواهد کرد. به روایت این گزارش، چنین نظارتی محدودیت‌هایی را بر دسترسی ایران به دارایی‌های خود ایجاد می‌کرد.

تیر؛ ایجاد مسیر دریایی موازی در نزدیکی عمان

در این گزارش از ایجاد یک مسیر دریایی موازی در نزدیکی عمان توسط آمریکا خبر داده شده و این اقدام تلاشی برای دورزدن ترتیبات تعیین‌شده از سوی ایران برای عبور ایمن شناورها توصیف شده است. بر اساس این ارزیابی، چنین اقدامی می‌توانست گفت‌وگوهای ایران و عمان درباره ترتیبات آینده تنگه هرمز را نیز تضعیف کند.

۵ و ۶ تیر؛ حملات تازه به اهداف داخل ایران

بر اساس فهرست منتشرشده، در ۵ تیر حملات هوایی منتسب به سنتکام، فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا، علیه نقاط و تأسیسات ایران انجام شد.

در ۶ تیر نیز موج دیگری از حملات، زیرساخت‌های نظارتی و ارتباطی نظامی، سامانه‌های پدافندی، محل‌های نگهداری پهپاد و توانمندی‌های مین‌گذاری را هدف قرار داد.

این حملات در تعارض با بندهای مربوط به توقف عملیات نظامی و تعهدات مرتبط با ترتیبات امنیتی ارزیابی شده‌اند.

تیر؛ ترتیبات سه‌جانبه درباره لبنان

در بخش دیگری از گزارش، به چهارچوبی سه‌جانبه میان آمریکا، اسرائیل و لبنان اشاره شده است که به ادعای گزارش، حضور نظامی خارجی در لبنان را تداوم می‌بخشید و اعمال حاکمیت این کشور را محدود می‌کرد. این چهارچوب مغایر با تعهد به تضمین تمامیت ارضی لبنان دانسته شده است.

افزایش موارد نقض در لبنان و تداوم تهدیدهای آمریکا

۷ تیر؛ افزایش حملات و تهدید تازه ترامپ

در این گزارش آمده است که نیروهای رژیم صهیونیستی در ۷ تیر ۲۰ مورد نقض، از جمله حملات جنگنده‌ها و پهپادها، تخریب و استفاده از فسفر سفید، در لبنان مرتکب شدند. بر اساس ارقام گزارش، مجموع موارد ثبت‌شده از زمان امضای تفاهم‌نامه به ۳۹۱ مورد رسید و شمار تلفات به ۱۰۳ شهید و ۱۵۲ مجروح لبنانی افزایش یافت.

در همین روز، ترامپ از انجام دومین حمله هوایی آمریکا علیه ایران طی ۴۸ ساعت خبر داد و تهدید کرد که جمهوری اسلامی ایران دیگر وجود نخواهد داشت.

در فاصله ۷ تا ۹ تیر نیز، به روایت گزارش، پروازها و حملات نظامی آمریکا عملیات مین‌روبی ایران را مختل کردند و مانع بازگشایی تنگه هرمز شدند. این گزارش همچنین ورود غیرمجاز یک فروند جنگنده اف‌ـ۱۵ و استقرار شش فروند هواپیمای ئی‌ای‌ـ۱۸جی را مغایر با تعهد به عدم افزایش و تقویت نیروها ارزیابی کرده است.

۸ و ۹ تیر؛ تهدید علیه رهبر ایران و ادامه حملات در لبنان

در ۸ تیر، اسرائیل کاتز، وزیر جنگ اسرائیل، اعلام کرد رهبر جمهوری اسلامی ایران «برای کشتن نشان شده است». او همچنین گفت اسرائیل از مناطق امنیتی واقع در لبنان عقب‌نشینی نخواهد کرد. این اظهارات در چارچوب تهدید به استفاده از زور و ادامه حضور نظامی در لبنان بررسی شده است.

در ۹ تیر، ارتش اسرائیل بنا بر آمار ارائه‌شده در گزارش، ۲۲ مورد نقض شامل حملات جنگنده‌ها و پهپادها، تخریب منازل و آتش‌افروزی مرتکب شد؛ در نتیجه، مجموع موارد ثبت‌شده به ۴۳۹ مورد رسید.

در همین بازه، جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، نیز تهدید کرد که ترامپ آماده بمباران ایران است.

این گزارش حرکت گروه آماده آبی‌ـ‌خاکی یواس‌اس باکسر به منطقه را نیز اقدامی تحریک‌آمیز و مغایر با تعهد به حفظ وضع موجود و عدم تقویت نیروها توصیف کرده است.

۱۰ و ۱۱ تیر؛ افزایش آمار موارد ثبت‌شده در لبنان

طبق فهرست منتشرشده، در ۱۰ تیر مواردی از جمله حملات پهپادی و کوادکوپتری، تیراندازی و تخریب در لبنان ثبت شد و مجموع موارد گزارش‌شده به ۴۶۱ رسید.

در ۱۱ تیر نیز، به گفته این گزارش، نیروهای رژیم صهیونیستی در چهار استان لبنان ۳۱ مورد نقض شامل حملات جنگنده‌ها و پهپادها و تخریب انجام دادند. بر اساس همان فهرست، مجموع موارد ثبت‌شده به ۴۹۲ مورد افزایش یافت.

۱۳ تیر؛ تهدید ترامپ به نابودی مقام‌های ایرانی

ترامپ در گفت‌وگو با وب‌سایت آکسیوس در ۱۳ تیر، با اشاره به مقام‌های ایرانی، تهدید کرد که یک حمله می‌تواند همه آن‌ها را نابود کند. این اظهارات در تعارض با تعهدات مربوط به خودداری از تهدید به توسل به زور دانسته شده است.

از حمله پهپادی در لبنان تا لغو مجوز نفتی ایران

۱۵ تیر؛ حمله به خودرو در نبطیه الفوقا

بر اساس این گزازش، حمله پهپادی اسرائیل به خودرویی در نبطیه الفوقا در ۱۵ تیر، چهار سرنشین آن را به شهادت رساند. در میان جان‌باختگان، یک مدیر مدرسه و مادرش نیز حضور داشتند.

این گزارش همچنین از ثبت ۳۳ مورد نقض در لبنان در همان روز خبر داده است؛ مواردی شامل ۱۱ حمله توپخانه‌ای، شش حمله پهپادی، دو حمله کوادکوپتری، ۱۰ مورد تخریب ساختمان‌های مسکونی با مهمات انفجاری و چهار مورد تیراندازی و درگیری.

در همین روز، ترامپ تهدید کرد که «کار را تمام خواهد کرد» و ظرف یک ساعت پل‌ها را منهدم خواهد ساخت.

۱۶ تیر؛ لغو مجوز مرتبط با نفت ایران و حمله به بیش از ۸۰ هدف

در ۱۶ تیر، دفتر کنترل دارایی‌های خارجی وزارت خزانه‌داری آمریکا، اوفک، مجوز عمومی ایکس را لغو و مجوز ایکس‌۱ را صادر کرد. در این گزارش آمده است که این تصمیم عملاً مجوز تولید، تحویل و فروش نفت ایران را لغو کرد و با تعهدات اقتصادی تفاهم‌نامه مغایرت داشت.

در همان روز، به روایت گزارش، سنتکام بیش از ۸۰ هدف در ایران را مورد حمله قرار داد.

۱۷ و ۱۸ تیر؛ حملات گسترده و هدف قرار گرفتن زیرساخت‌ها

در ۱۷ تیر موج دیگری از حملات آمریکا حدود ۹۰ هدف در ایران را مورد اصابت قرار داد. بر اساس ارقام گزارش، در این حملات ۱۷ نفر شهید و ۱۱۵ نفر، از جمله شماری از غیرنظامیان، مجروح شدند.

در ۱۸ تیر، رسانه‌های ایرانی از حمله موشکی آمریکا به یک پل راه‌آهن در استان گلستان خبر دادند. گزارش می‌گوید شبکه سی‌ان‌ان ویدئوی خسارت واردشده به پل را مکان‌یابی کرد؛ بااین‌حال، سنتکام این هدف را در فهرست اهداف اعلام‌شده خود ذکر نکرد.

همچنین در ۱۸ تیر، دور دیگری از حملات منتسب به سنتکام انجام شد که بنا بر گزارش، حدود ۹۰ هدف و زیرساخت را دربر گرفت.

تحریم‌های تازه و اعلام پایان آتش‌بس

۱۹ تیر؛ تحریم هشت شخص و شش نهاد ایرانی

در ۱۹ تیر، وزارت خزانه‌داری آمریکا تحریم‌های تازه‌ای علیه هشت شخص و شش نهاد ایرانی اعمال کرد. این اقدام به‌عنوان نقض تعهد به خودداری از اعمال تحریم‌های جدید ارزیابی شده است.

در همان روز، ترامپ اعلام کرد: «آتش‌بس پایان یافته است!» این موضع‌گیری یک‌جانبه، از نگاه این گزارش، با تعهد به خاتمه فوری و دائمی عملیات نظامی در تعارض بود.

۲۰ تیر؛ تهدید به حمله با هزار موشک

ترامپ در ۲۰ تیر اعلام کرد هزار موشک علیه ایران آماده شلیک هستند و تهدید کرد مناطق ایران را به‌طور کامل ویران خواهد کرد.

همچنین، طبق گزارش منتشرشده، سنتکام دور دیگری از حملات را انجام داد و حدود ۱۴۰ هدف را مورد اصابت قرار داد؛ به این ترتیب، مجموع اهداف مورد حمله طی آن هفته از ۳۰۰ هدف فراتر رفت.

در همین روز، سنتکام تأیید کرد که نیروهای آمریکایی با اسکورت دریایی و پوشش هوایی، عبور بیش از ۸۰۰ شناور تجاری را از مسیر دریایی جایگزینِ تحت مدیریت نظامی آمریکا تسهیل کرده‌اند. این مسیر موازی تلاشی برای دورزدن ترتیبات مورد توافق درباره تنگه هرمز توصیف شده است.

۲۱ تیر؛ ادامه حملات به اهداف داخل ایران

بر اساس فهرست منتشرشده، سنتکام در ۲۱ تیر دور دیگری از حملات را انجام داد و ده‌ها هدف در ایران را مورد اصابت قرار داد. گزارش همچنین از ادامه حملات در روزهای بعد سخن می‌گوید، اما برای این بخش تاریخ مشخصی ارائه نمی‌کند.

«نگهبان تنگه هرمز» و بازگشت محاصره دریایی

۲۲ تیر؛ اعلام محاصره مجدد ایران از سوی ترامپ

ترامپ در ۲۲ تیر با انتشار پیامی در تروث‌سوشال اعلام کرد آمریکا از این پس «نگهبان تنگه هرمز» خواهد بود و برای تأمین امنیت عبور شناورها، ۲۰ درصد از ارزش محموله‌های حمل‌شده را دریافت خواهد کرد.

او همچنین از «برقراری مجدد محاصره ایران» خبر داد؛ اقدامی که در گزارش منتشرشده در تعارض با تعهدات مربوط به توقف عملیات نظامی و ترتیبات دریایی تفاهم‌نامه ارزیابی شده است.

یورونیوز فارسی نیز در گزارشی در ۱۳ ژوئیه ۲۰۲۶، برابر با ۲۲ تیر ۱۴۰۵، اعلام کرد ترامپ از برقراری مجدد محاصره دریایی بنادر ایران و دریافت هزینه‌ای معادل ۲۰ درصد ارزش محموله‌های عبوری سخن گفته است. این رسانه تأکید کرد که جزئیات اجرایی طرح و میزان جدی بودن آن در زمان انتشار گزارش روشن نبود.

تفاهم‌نامه اسلام‌آباد؛ اختلاف بر سر مسئولیت شکست

فهرست منتشرشده از اقدامات پس از امضای تفاهم‌نامه اسلام‌آباد، مجموعه‌ای از حملات نظامی، تهدیدهای مقام‌های آمریکایی، اقدامات اسرائیل در لبنان، تحریم‌های تازه، محدودیت‌های مالی و اختلاف بر سر ترتیبات تردد دریایی را در زمره موارد مغایر با تعهدات تفاهم‌نامه قرار می‌دهد.

در کنار این روایت رسانه‌ای، نماینده دائم ایران نزد سازمان ملل متحد نیز در مکاتبات خود با دبیرکل و شورای امنیت، حملات منتسب به آمریکا و تلاش برای ایجاد ترتیبات دریایی موازی در تنگه هرمز را مغایر با تعهدات واشنگتن ذیل تفاهم‌نامه اسلام‌آباد دانسته است. این موضع، روایت رسمی ایران از اختلاف بر سر اجرای سند را نشان می‌دهد؛ در مقابل، ارزیابی نهایی مسئولیت حقوقی شکست تفاهم‌نامه مستلزم بررسی متن کامل سند، شواهد هر مورد و پاسخ طرف‌های مقابل است.

آنچه از مرور این موارد برمی‌آید، این است که اختلاف بر سر تفاهم‌نامه اسلام‌آباد صرفاً به یک یا دو رخداد محدود نبوده و موضوعاتی از توقف عملیات نظامی و تهدیدهای متقابل تا تحریم‌ها، دارایی‌های ایران و مدیریت تنگه هرمز را دربر گرفته است؛ موضوعاتی که هر یک می‌توانند بر امکان اجرای تعهدات و دوام هر توافق سیاسی اثر بگذارند.