دختران انتظار

دو روز پیش انتشار فیلم عقد دختر ۱۱ ساله و مرد ۲۲ ساله در شهرستان بهمئی استان کهگیلویه و بویر احمد در شبکه‌های اجتماعی واکنش‌های بسیاری را برانگیخت. به دنبال جنجال‌های رسانه‌ای پیرامون این موضوع روز گذشته رئیس دادگستری استان کهگیلویه و بویراحمد در گفتگو با ایسنا از باطل شدن این عقد و اعلام جرم علیه زوج، ولی زوجه و عاقد ‌خبر داد. حالا عضو فراکسیون زنان در گفتگو با فراز از تلاش برای اصلاح قانون در مجلس خبر می‌دهد.

قانون چه می‌گوید؟

در ایران برای اولین بار در سال ۱۳۱۳ حداقل سن ازدواج در قانون مطرح شد. در ماده ۱۰۴۱ قانون مدنی حداقل سن ازدواج برای دختران ۱۵ و برای پسران ۱۸ سال در نظر گرفته شد وو ازدواج بین ۱۳ تا ۱۵ سال برای دختران و ۱۵ تا ۱۸ سال برای پسران را منوط به اجازه دادگاه شد.

در سال ۱۳۵۳ با تصویب قانون حمایت از خانواده بنا بر ماده ۲۳ این قانون حداقل سن برای دختران به ۱۸ سال و پسران ۲۰ سال افزایش پیدا کرد و ازدواج بین ۱۵ تا ۱۸ سال نیز منوط به اجازه والدین و حکم دادگاه شد. پس از انقلاب اسلامی قانون حمایت از خانواده ملغی شد. در حال حاضر بر اساس ماده ۱۰۴۱ قانون مدنی حداقل سن ازدواج دختران در ایران ۱۳ سال و پسران ۱۵ است. همچنین دختران زیر ۱۳ سال و پسران زیر ۱۵ سال با اجازه والد و اذن دادگاه می‌توانند ازدواج کنند.

آمارهای دوست نداشتنی

بنابر تعریف پیمان‌نامه بین‌المللی حقوق کودکان هر انسان زیر ۱۸ سال کودک در نظر گرفته می‌شود. یونیسف ازدواج کودکان ر یکی از اشکال ازدواج اجباری قلمداد می‌کند. اگرچه هر دو جنس در معرض ازدواج زودهنگام هستند اما بنابر آمارهای سازمان ملل دختران ۵ برابر بیشتر از پسران قربانی پدیده کودک‌همسری می‌شوند.

بر اساس آمارهای یونیسف در سال ۲۰۱۸، ۲۱ درصد از زنان ۲۰-۲۴ ساله در سراسر جهان در سن کودکی (زیر ۱۸ سال) ازدواج کرده‌اند. باید در نظر داشت بخش عمده این ازدواج‌ها در کشورهای در حال توسعه رخ داده چرا که در بیشتر کشورهای جهان ازدواج کودکان ممنوع است. بنابر گزارش یونیسف بیشترین میزان ازدواج کودکان در کشورهای نیجریه، چاد، مالی، بنگلادش و گینه رخ می‌دهد. در این کشورها بیش از ۶۰ درصد زنان در سنین زیر ۱۸ سالگی ازدواج می‌کنند. همچنین در کشورهای نیجریه، چاد، بنگلادش، مالی و اتیوپی بیش از ۲۰ درصد زنان در سن زیر ۱۵ سالگی ازدواج می‌کنند.

طبق گزارش یونیسف بیش از نیمی از آمار ازدواج کودکان در سراسر جهان مربوط به کشورهای هند، بنگلادش، نپال و پاکستان است. در کشور افغانستان ۵۳ درصد از زنان در سن زیر ۱۸ سالگی و ۲۱ درصد در سن ۱۵-۱۹ سالگی ازدواج می‌کنند. همچنین در کشورهای آمریکای لاتین ۲۹ درصد از زنان در سنین زیر ۱۸ سالگی ازدواج می‌کنند. البته ازدواج کودکان تنها مربوط به کشورهای در حال توسعه نیست. بنابر گزارش مرکز ملی آمارهای سلامت آمریکا، ۲/۱ درصد دختران ۱۵-۷ ساله آمریکایی ازدواج می‌کنند.

بر اساس آمارهای منتشر شده در سالنامه آمارهای جمعیتی سازمان ثبت احوال در سال ۱۳۹۶، ۲۱۷ دختر ایرانی در سنی کمتر از ده سال ازدواج کرده‌اند. همچنین در این سال ۳۵ هزار و و ۳۲۳ دختر ۱۰-۱۴ ساله ازدواج کرده‌اند. البته باید در نظر داشت این ارقام مربوط به ازدواج‌های رسمی و ثبت‌شده هستند. از مجموع کلیه ازدواج‌های ثبت‌شده در سال ۱۳۹۸ در ۵/۸ درصد از ازدواج‌ها زوجه کمتر از ۱۵ سال سن دارد. همچنین در ۳۴ درصد ازدواج‌های ثبت شده در این سال زوجه کمتر از ۱۹ سال سن داشته است.

اگرچه آمارها نشان می‌دهند ازدواج کودکان در همه استان‌های کشور رخ می‌دهد اما آمارها در برخی استان‌ها ارقام بالاتری دارند. استان‌های خراسان رضوی، خوزستان، لرستان، فارس، زنجان، آذربایجان شرقی، ایلام و تهران استان‌هایی هستند که آمار ازدواج کودکان زیر ده سال در آن‌ها بیشتر است. به طور کلی بر اساس آمارهای سازمان ثبت احوال در سال ۹۶ بیشترین آمار مربوط به ازدواج دختران زیر ۱۵ سال به ترتیب در استان‌های خراسان رضوی، آذربایجان شرقی، خوزستان و سیستان بلوچستان است.

بر اساس آمارهای سازمان ثبت احوال در سال ،۹۶ ۲۵ دختر زیر ۱۰ ساله با مردان بالای ۳۰ سال و ۳ دختر زیر ۱۰ سال با مردان بالای ۴۰ سال ازدواج کردند. همچنین در این سال ۹۶ دختر ۱۰-۱۴ ساله با مردان بالای ۴۰ سال ازدواج کرده‌اند. همچنین در این سال ۱۱۲۱ دختربچه ۱۰-۱۴ ساله با مردان بالای ۳۰ سال ازدواج کرده اند.

طرح افزایش حداقل سن ازدواج

از حدود سه سال پیش فراکسیون زنان مجلس دهم پیگیر تصویب طرح افزایش حداقل سن ازدواج شدند. در صورت تصویب این لایحه ازدواج دختران زیر ۱۳ سال ممنوع و ازدواج دختران ۱۳ تا ۱۶ ساله منوط به اذن دادگاه با جلب نظر پزشکی قانونی خواهد شد. همچنین در این طرح حداقل سن ازدواج قانونی برای پسران ۱۸ سال در نظر گرفته شد.

نمایندگان مجلس پس از ماه‌ها بررسی لایحه منع کودک‌‌همسری در نهایت در چهارم مهرماه سال پیش با یک فوریت این طرح موافقت کردند. البته این طرح مخالفان و منتقدان بسیاری نیز داشت. پروانه سلحشوری، نماینده مجلس، در گفتگو با ایسنا درباره مخالفت‌ها با این طرح می‌گوید: «حمله‌ها به طرح کودک همسری بی‌سابقه است و خود ما هم آماج حملات گسترده به خاطر حمایت از این طرح قرار گرفته‌ایم، برخی اعضای فراکسیون ولایی که حامی ما در این طرح بودند، بعد از فشارها تبدیل به مخالف طرح شده‌اند. به نظر می‌رسد از نهادی خاص به آن‌ها اعلام کرده‌اند که مخالفت کنند».

این طرح پس از تصویب در مجلس مورد مخالفت شورای نگهبان قرار گرفت. زهرا ساعی، عضو فراکسیون زنان مجلس، در گفتگو با «فراز» در این باره می‌گوید: «طرح پیشنهادی ما افزایش حداقل سن ازدواج دختران به ۱۶ سال بود. در این طرح ازدواج دختران ۱۳-۱۶ ساله منوط به اجازه دادگاه و پزشکی قانونی بود و ازدواج دختران زیر ۱۳ سال نیز به طور کلی ممنوع در نظر گرفته شد. اما پس از رد این طرح توسط شورای نگهبان فراکسیون زنان ناچار به ارائه طرحی جدید شد. در این طرح حداقل سن ازدواج ۱۳ سال در نظر گرفته شد».

ساعی درباره تفاوت طرح جدید فراکسیون زنان با قانون فعلی می‌گوید: «در قانون فعلی دختران زیر ۱۳ سال با اجازه ولی و دادگاه می‌توانند ازدواج کنند اما در طرح جدید فراکسیون زنان ازدواج کودکان زیر ۱۳ سال در هر شرایطی ممنوع است». به گفته ساعی قرار است این طرح در کمیسیون قضایی مجلس بررسی شود.