کمبود و گرانی پلاویکس؛ رد پای تحریم‌ها یا احتکار؟

زمزمه کمبود و گرانی قرص «پلاویکس» این روزها بیش از پیش به گوش می‌رسد. پلاویکس پرمصرف‌ترین داروی بیماران قلبی و عروقی است که توانسته میلیون‌ها نفر را در سراسر جهان درمان کند. هرچند گفته می‌شود که اقلام دارویی تحریم نیستند، اما بیماران قلبی برای تهیه قرص پلاویکس باید داروخانه‌های تمام شهر را بگردند و در نهایت مجبور می‌شوند قرص «اوسویکس» را جایگزین پلاویکس کنند. قرصی که برای برخی از بیماران آلرژی‌زا است.

سازمان غذا و دارو اما می‌گوید از امروز توزیع قرص‌های پلاویکس آغاز شده و تا پایان هفته در تمام داروخانه‌ها موجود خواهد بود و بیماران نگران تهیه آن نباشند.

برای پیگیری آخرین وضعیت قرص پلاوکس و موجودی یا عدم موجودی آن با ۱۴۹۰ ، که سامانه داروهای نایاب محسوب می شود، تماس گرفتیم. این داروخانه برای تهیه قرص پلاویکس تنها نشانی و شماره تماس دو داروخانه را در سطح شهر تهران داد. هر دو داروخانه از ارائه قرص بدون نسخه پزشک خودداری کرده و اعلام کردند قرص‌ها را در صورت داشتن نسخه پزشک به فروش می‌رسانند، آن هم فقط یک ورق و با قیمتی بیش از ۱۴۰ هزار تومان. این در حالی است که قیمت هر ورق قرص پلاویکس تا دو ماه قبل ۵۷ هزار تومان بود. مشکل عدم بیمه پلاویکس بیمار را وادار می‌کند برای خرید آن هزینه بالایی بپردازد.

کمبود قرص‌های پلاویکس به استان تهران محدود نمی‌شود و شهرستان‌ها نیز مانند تهران با این کمبود مواجه‌اند. دلایلی بسیاری برای کمبود یا عدم موجودی این دارو مطرح می شود اما اصلی ترین دلایل آن را می توان «نوسانات شدید نرخ ارز» ، «چگونگی تخصیص ارز دولتی به دارو» و «قیمت گذاری نا مشخص» دانست.

پلاویکس چیست؟ اما مساله این این است که قرص پلاویکس چیست و چه روندی را در درمان بیماران قلبی طی کرده و چه اثری بر جای می گذارد. با شناخت عملکرد این دارو می توان از اهمیت آن برای بیماران قلبی و عروقی آگاهی یافت. در خون قطعات سلولی ویژه‌ای به نام پلاکت وجود دارد. پلاکت‌ها به یکدیگر می‌چسبند و لخته تشکیل می‌دهند تا از بروز خونریزی پیشگیری کنند. گاهی اوقات پلاکت‌ها در داخل عروق لخته ایجاد می‌کنند که می‌تواند موجب انسداد عروق و وقوع سکته‌های قلبی و مغزی شود. وجود چربی در عروق و یا ضربان قلب نامنظم و سریع می‌تواند این موضوع را تشدید کند. چنانچه این لخته در عروق اطراف قلب تشکیل شود، منجر به کاهش خون‌رسانی به قلب می‌شود. پلاویکس و اوسویکس با کاهش چسبندگی پلاکت‌ها از تجمع پلاکتی و تشکیل لخته جلوگیری می‌کنند و این کار احتمال بروز حملات قلبی یا سکته را کاهش می‌دهد.

این داروها موارد مصرف مختلفی دارند. شایع ترین موارد مصرف آن در بیمارانی است که مشکلات پیشرفته آترواسکلروز دارند یا برای آنها استنت گذاشته شده است.

برخی گزارش‌های مردمی حاکی از آن است که اوسویکس آلرژی‌زا بوده و مصرف آن برای برخی بیماران مشکل‌‌ساز می‌شود. این در حالی است که واکنش آلرژیک جدی به پلاویکس بسیار نادر است.

شرکت های ایرانی ، بحران یا عدم درک بازار؟!

از سال ۱۳۸۸ ، پلاویکس تحت لیسانس شرکت سنوفی در شرکت داروسازی دکتر عبیدی تولید می‌شد، اما به گفته یکی از کارکنان این شرکت یک ماهی می‌شود که قرص‌های پلاویکس در این شرکت تولید نمی‌شود. این در حالی است که به روایت کارکنان شرکت دارویی عمیدی ، مشکل مواد اولیه وجود ندارد و به نظر می رسد دلایلی دیگری دخیل در توقف روند تولید این دارو بوده است.

کمبود دارو در کشور اتفاق تازه‌ای نیست. ایران بخش عمده داروهای اساسی مورد نیاز را در داخل تولید می‌کند اما در مورد داروهای پیشرفته، به شدت به واردات وابسته است.

تخمین زده می‌شود که اگرچه از لحاظ حجم، فقط حدود ۴ درصد دارو مورد نیاز ایران از خارج وارد می‌شود اما از نظر ارزش، داروهای گران‌قمیت حدود یک سوم کل ارزش اقلام دارویی را تشکیل می‌دهد.

تحریم یا عدم تخصیص ارز ؟

در این سال‌ها گاه شنیده می‌شد ارز لازم برای ورود دارو به کشور، صرف واردات اقلامی دیگر شده است. «مرضیه وحید دستجردی»، وزیر برکنارشده‌ بهداشت کابینه‌ دوم محمود احمدی‌نژاد، در سال ۱۳۹۱ بارها از دولت انتقاد کرد که ارز دولتی لازم را برای خرید دارو و تجهیزات پزشکی در اختیار وزارت بهداشت نمی‌گذارد. هم‌زمان رییس سازمان غذا و دارو نیز از تعلق گرفتن ارز دولتی به لوازم آرایشی، زین اسب، دسته بیل و … به‌جای دارو خبر داده بود.

«محمدرضا نادری» ، معاون گمرک در مرداد ۱۳۹۲ گفته بود که «دارو در کشور وجود دارد؛ اما به‌دلیل بوروکراسی اداری، حجم عظیمی از داروها در گمرک‌ها انباشت شده و به‌دلیل مشکلات ارزی ترخیص نمی‌شود. در شرایطی که در تحریم به سر می‌بریم، خودمان هم واردات دارو را تحریم کرده‌ایم.»

در واقع دارو در چمبره تحریم و اتلاف منابع ارزی توامان گرفتار شده است. از یک سو مساله همیشگی تحریم ها که هر چقدر سخت تر می شود امکان مراودات بانکی با جهان را برای شرکت های داروسازی ایرانی سخت تر می کند و از سوی دیگر موضوع تحریم های بانکی و پولی ایران حالا بحرانی جدی برای تهیه بخش زیادی از مواد اولیه دارویی کشور شده است. در کنار این موضوع ُ بحران جدی و همیشگی اتلاف منابع ارزی کشور نیز حالا تقریبا به طور جدی دامنگیر دو دولت احمدی نژاد و روحانی شده است. تقریبا هر دو این دولت ها در مساله تخصیص ارز به کالاهای اساسی مسیری به سوی ترکستان را در پیش گرفته اند. «محمود بهمنی»، رییس وقت بانک مرکزی، نیز در رابطه با همینه موضوع و در سال ۱۳۹۲ مدعی شده بود که واردکنندگان به اسم دارو، خودروهای لوکس وارد می‌کردند و گفت:‌ «می‌خواستند به اسم دارو، با ارز دولتی، ۷۵ کشتی خودرو و کالای لوکس غیرضروری وارد کنند.»

ماجراهای مربوط به شبنم نعمت زاده و خبر احتکار دارو توسط وی نیز در سال 98 با جنجال های بسیاری همراه شد. سال گذشته بود که خبر احتکار ۵ میلیارد تومانی دارو توسط شبنم نعمت‌زاده دختر محمدرضا نعمت زاده، وزیر سابق صمت منتشر شد. اما همچنان باید بر این نکته مهم تاکید داشت که مساله کمبود و افزایش بهای دارو در کشور تنها به ‌دلیل احتکار یا مشکلات گسترده منابع ارزی نیست. همچنان یکی از عوامل اصلی این بحران در سال‌های اخیر به‌دلیل اعمال بی‌سابقه‌ترین تحریم‌ها علیه جمهوری اسلامی ایران و محدودیت‌های ناشی از این تحریم‌ها در انجام مبادلات بانکی، تجارت بین‌المللی، حمل و نقل و بیمه، محدودیت‌های دارویی (کمبود و گرانی) با درد و رنج مضاعفی برای بیماران در کشور همراه شده است. صدها هزار بیمار امیدشان به داروهایی است که اندکی از دردهای آنان را التیام بخشیده و به سلامتی آن­ها کمک کند. مداخله آمریکا در امور داخلی کشورها با هدف تحریم‌های دارویی، مقابله­ آشکار با جان انسان­ ها است. اگرچه ممکن است این تحریم ­ها به صورت مستقیم به نام دارو صورت نگیرند اما ایجاد محدودیت در مبادلات بانکی، تحریم حمل و نقل و بیمه و سایر موانع تجاری و اقتصادی برای صادرات و واردات شرکت‌­های ایرانی عملا همان افزودن نام داروها در لیست تحریم ­های یک‌جانبه است.