قتل ناموسی؛ مثل آب خوردن!

ترجمه: سینا جهانی - هیأت قانون‌گذاری کویت به قدری چموش و پرداد و بیداد است که گاهی بحث‌های ساده به مسابقات مشت‌زنی خیابانی تبدیل می‌شوند. اعضای پارلمان اما،‌ دست‌کم روی یک موضوع اتفاق نظر دارند. «شیخا نجمی»، کارمند پارلمان کویت در ماه دسامبر توسط برادر خود به قتل رسید. برخی‌ می‌گویند برادرش با کار کردن «شیخا» به عنوان مامور حفاظت موافق نبود. عده‌ای نیز می‌گویند که او قصد داشت تا با شخصی، خارج از قبیله‌شان ازدواج کند. دولت مرگ «شیخا» را تسلیت نگفت. نمایندگان پارلمان نیز، از قهر و غضب قبیله‌اش می‌ترسیدند. «نور مخلد»، فعال حقوق بشر کویتی می‌گوید: «آن‌ها فکر می‌کنند هر آنچه در خانه‌ها رخ می‌دهد، مساله‌ای خصوصی است؛ حتی قتل.»

نشریه «اکونومیست»، در گزارشی نوشته است: در هیچ کشوری از خاورمیانه و آفریقای شمالی، آمار دقیقی از تعداد قتل‌های ناموسی در دست‌ نیست. این قتل‌ها معمولا زمانی توسط مردها انجام می‌شوند که زمان فامیل، دست به کارهایی می‌زنند که از نظر این مردان «غیراخلاقی» است. به گفته فعالان حقوق بشر، علی‌رغم سال‌ها تلاش و کمپین‌سازی،‌ قتل‌های ناموسی همچنان در منطقه رواج دارد. در بیشتر کشورها، مجازاتی که برای قتل‌های ناموسی در نظر گرفته شده، در مقایسه با انواع دیگر قتل بسیار دل‌رحمانه است. برای مثال در کویت اگر مردی، همسرش را در حال ارتکاب عمل جنسی با مردی دیگر ببینید، یا یکی از بستگان مونثش را در حضور مردان غریبه بیابد و هر یک از آن‌ها را به قتل برساند،‌ ۳ سال حبس حداکثر مجازاتی است که به اتهام «تخطی از قانون» در انتظارش خواهد بود.

در تابستان سال گذشته، فیلمی از یک مرد در فضای مجازی منتشر شد. آن مرد در مکانی عمومی، با آجر به جان دخترش «احلام» افتاده بود و تلاش می‌کرد جمجمه‌اش را خرد کند.(او سپس در کنار جسد بی‌جان احلام نشست، چای نوشید و به انتظار پلیس نشست.) کاربران اردن، از هشتگ «احلام فریاد می‌زند» برای انعکاس این اتفاق در فضای مجازی استفاده کردند.

چه قوانینی وضع شد؟

اما پیشرفت‌هایی نیز حاصل شده است. تعدادی از دولت‌های منطقه، قانون‌هایی علیه خشونت خانگی وضع کرده‌اند. همچنین قانون‌هایی مثل ازدواج با قربانی تجاوز که برای گریز متجاوزان از اجرای حکم وضع شده بود، منسوخ کرده‌اند. دولت اردن که در گذشته‌ زنان به دنبال پناهندگی را به زندان می‌انداخت، در سال ۲۰۱۸ نخستین پناهگاه را برای زنان قربانی احداث کرد. اما تنها در لبنان، تونس و فلسطین است که دولت‌ها قوانین غیرسختگیرانه علیه مرتکبان قتل‌های ناموسی را منسوخ کرده‌اند. در امارات متحده عربی نیز چنین قوانینی از رده خارج شده اند اما هنوز قوانین تازه را منتشر نکرده است.

منتقدان اما، این اقدامات را فقط در حد حرف قلمداد می‌کنند. آن‌ها می‌گویند اعمال قانون از سوی قضات، مقامات رسمی و پلیس بسیار ناقص است. مقامات محلی گاهی قتل‌های ناموسی را با عنوان خودکشی یا مورد مفقودی ثبت می‌کنند. نظام قانونی، در برخی نقاط، جای خود را به آیین‌های قبیله‌ای داده‌است. خاموش کردن فعالان زن بسیار آسان‌تر از مقابله با مردان قاتل است. درست مثل زمانی که گروهی از زنان در عربستان سعودی تلاش کردند پناهگاه‌هایی در شهرهای بزرگ احداث کنند و به دستور «محمد بن سلمان»، پادشاه سعودی به زندان افتادند.

نظرات جامعه عرب در این مورد، قابل اندازه‌گیری نیست زیرا برگزاری نظرسنجی در بسیاری از نقاط منقطه ممنوع است. اما در سال‌های ۲۰۱۸ و ۲۰۱۹ «عرب بارومتر» یک نظرسنجی در ۶ کشور منطقه برگزار کرد. طبق این نظرسنجی، مردم «قتل‌های ناموسی» را بیشتر از «تمایلات نامعمول جنسی» می‌پذیرند. در بیشتر نقاط عرب‌های جوان‌تر، بیشتر از والدین‌شان از قتل‌های ناموسی چشم‌پوشی می‌کنند.(نمودار را ببینید)

این نتایج، در خیابان‌ها و فضای مجازی این کشورها نیز منعکس شده است. جایی که مخالفان قتل‌های ناموسی را به ترویج روابط نامشروع و هنجارهای غربی متهم می‌کنند.

طی سال گذشته، بازه اقداماتی که منجر به قتل‌های ناموسی شده گسترده‌تر شده است. زنان به دلیل آرایش کردن و یا چت‌ کردن آنلاین به قتل رسیده‌اند. ماه گذشته زنی در عربستان سعودی به دلیل داشتن حساب کاربری در «اسنپ چت» توسط برادران خود به قتل رسید و زمانی که خواهرش در فضای مجازی نوشت که جسد بی‌جانش به صحرا سپرده شده،‌ پلیس او را بازداشت کرد. در طول قرنطینه‌های کووید-۱۹، خشونت علیه زنان افزایش یافته است. خانم «مخلد» می‌گوید: «هیچ زنی حس امنیت ندارد. مردان از مجازات قتل قسر در می‌روند.»