در کلمبیا چه خبر است؟ معترضان چه می‌خواهند؟

آلبینسون لینارس، نوتیسیاس تلموندو

رئیس‌جمهوری، «ایوان دوکه» مدعی است «مافیای قاچاق مواد مخدر» پشت پرده اعتراض‌های جاری در کلمبیاست و  ۱۰میلیون پزوی کلمبیا (حدود ۲۶۰۰دلار) جایزه برای کمک به دستگیری معترضان تعیین کرده اما ناظران مستقل از سرکوب خشن و مغترضان عیر مسلح از سوی نیروهای امنیتی خبر می‌دهند.

امکان مستند‌سازی کامل سرکوب نیروهای امنیتی وجود ندارد اما رسانه‌های اجتماعی، تصاویر دهشتناکی فاش کرده‌اند؛ از جمله مرگ نیکولاس گوئررو، فعال ۲۱ساله‌ای که از ناحیه‌ی سر مورد اصابت گلوله قرار گرفت.

کارلوس نارنجو، فعال ۳۷ساله و عضو گروه کلمبیایی‌های میامی گفت: «در راهپیمایی‌ها، معترضانی کاملاً غیر‌مسلح، با نیروهای پلیسی روبرویند که تا بن دندان مجهزند. این رویارویی، جامعه‌ کلمبیایی را در فلوریدا و سراسر جهان شوکه کرده است.»

تعارضات از کجا و چطور شروع شد؟

کمیته‌ ملی بیکاری، متشکل از اتحادیه‌ها و تشکل‌های کارگری، در تاریخ ۲۸ آوریل خواستار اعتراض به اصلاحات مالیاتی‌ای شد که توسط رییس جمهوری «دوکه» برای رسیدگی به کسریِ بودجه‌ی ناشی از کووید‌۱۹پیشنهاد شده بود. پیشنهادی که باعث افزایش مالیات بر محصولاتی خانگی نظیر شیر، تخم‌مرغ، گوشت و هم‌چنین بنزین و آب و برق می‌شود. آنهایی که ماهیانه بیش از ۲/۴ میلیون پزوی کلمبیا (حدود ۶۲۴دلار) درآمد دارند، موظف شده‌اند تا سال ۲۰۲۲، مالیات بر درآمد خود را اعلام کنند.

این پیشنهاد منجر به خشم اتحادیه‌های کارگری و سیاست‌مداران شد. آنها معتقد بودند این موضوع به طبقه‌ متوسط و آسیب‌پذیر‌ترین اقشار، ضربه وارد خواهد کرد.

لحظه‌ای که بیشترین جنجال را برانگیخت، زمانی بود که آلبرتو کاراسکیلا، وزیر دارایی و از کسانی که پشت این طرح قرار داشت، به اشتباه طی مصاحبه‌ای قیمت ده‌تخم‌مرغ را به جای ۴۳۰۰ پزو، ۱۸۰۰ پزوی کلمبیا اعلام کرد. بسیاری این اشتباه را اثباتی بر عدم ارتباط میان طبقه‌ حاکم و قشر کارگر و ضعیف جامعه تلقی کردند.

فراخوانی که برای راه‌پیمایی صورت گرفت، نتیجه‌ موفقیت‌آمیزی داشت. اعتراضات رو به افزایشی که از حل مسائل بهداشتی، تا موضوع واکسن، و فقر و نابرابری را هدف قرار می‌داد.

چه بر سر پیشنهاد مالیاتی آمد؟

اصلاحات مالیاتی به این دلیل پیشنهاد شده است که دولت برای اصلاح عدم تعادل اقتصادی‌اش، نیاز به جمع‌آوری ۲۵میلیارد پزو (چیزی در حدود ۶/۸۵میلیارد دلار) دارد.

شهروندان طبقات پایین و متوسط، خشمگینند از این که باید با پرداخت مالیات، به درآمدهای دولتی کمک کنند. بیماری همه‌گیر و تعطیلات وسیع، بر درآمد افراد تأثیر گذاشته است. فقر در سال ۲۰۲۰ به ۴۲/۵درصد افزایش یافت؛ این مقدار در سال پیش از آن ۳۶درصد بود. نرخ بیکاری نیز در ماه مارس به ۱۴درصد رسید، در حالی‌که در بازه‌ مشابه سال قبلش، ۱۲/۶درصد بوده.

دوکه در دوم مه، به دلیل دامنه‌ی گسترده‌ی اعتراضات، از پیشنهادش عقب‌نشینی کرده و اعلام کرد با توافق، در جستجوی طرحی جدید است. روز بعد از آن، وزیر دارایی استعفا داد.

جیمز آ. رابینسون، «مدیر مؤسسه‌ی پیرسون در مطالعه و حل منازعات جهانی در دانشگاه شیکاگو» گفت: «کلمبیا نیز مانند بسیاری جاهای دیگر با وضعیت دشواری روبروست. اما این موضوع قابل حل بود، اگر دولت، به مالیات‌دادن با پول به مردم اهمیت داده و آن را جدی می‌گرفت.»

دلیل ادامه‌دار‌شدن این تعارضات چیست؟

محققان خاطر‌نشان کرده‌اند که نابرابری و وعده‌های تحقق‌نیافته‌ی اجتماعی، مستعد تبدیل‌شدن به ترکیبی انفجار‌ی در لحظات بحرانی‌اند. درگیری میان دولت و گروه‌های چریکی، کلمبیا را برای بیش از نیم‌قرن به صحنه‌ نزاع بدل کرد.

اصلاحات مالیاتی، عامل اصلی بروز ناآرامی‌هایی اجتماعی بوده، که به خشونت، بیکاری و نارضایی از توافق‌نامه‌ صلح، سوء‌مدیریت همه‌گیر و گرسنگی و فقر دامن زده است.

خوان پابلو مادرید‌_‌مالو، هماهنگ‌کننده‌ی بنیاد آزادی مطبوعات در کلمبیا گفت: «علت ناآرامی‌ها، فقر، ترورهای مداوم رهبران اجتماعی و مشکلاتی هستند که حل‌نشده باقی مانده‌اند.»

رابینسون از دانشگاه شیکاگو می‌گوید که توافق صلح با نیروهای مسلح انقلابی مارکسیست کلمبیا، فضایی را برای ظهور سیاست‌های چپ ایجاد کرده که دامنه‌ی گسترده‌تری دارد. وی گفت: «این داستانش فرق دارد.»

دولت دوکه نیز مذاکراتی را با کمیته انجام داده است.

سوءاستفاده‌ پلیس

سازمان‌های حقوق بشر، ضمن ثبت آمار قتل‌های صورت‌گرفته، از دولت خواسته‌اند اهرم زور را کنار بگذارد.

چندین مورد خشونت توسط ویدئوها ضبط شده است که از جمله‌ی آنها پرونده‌ی مارسلو آگردو ۱۷ساله است که به دلیل لگدی که در کالی به پلیس وارد کرده بود، مورد اصابت گلوله قرار گرفته و طولی نکشید که مُرد.

نیکولاس گوئررو ۲۷ساله، هنرمند نقاشی دیواری معروف به فلکس، نیز از معترضان کالی بود که در پونته دل‌کارمسیو، به قتل رسید. شبکه‌های اجتماعی به صورت زنده، لحظه‌ای را که بدن وی بعد از شنیدن صدای شلیک نقش زمین می‌شود، نمایش دادند. معترضین ESMAD را مسئول مرگ او دانسته‌اند.

سانتاگو موریلو، ۱۹ساله، در حال بازگشت به خانه در ایباگوئه بود که در حال اعتراض و در فاصله‌ای کمتر از دو بلوک از خانه‌اش، مورد اصابت گلوله قرار گرفت و کشته شد. این رویداد نیز از چشم ویدئوها دور نماند.

سازمان ملل متحد و اتحادیه‌ی اروپا، در مورد استفاده‌ی بیش‌از‌حد زور توسط پلیس هشدار داده‌اند.

اتهاماتِ خشونت و نقض حقوق بشر توسط نیروهای امنیتی در کشور چیز جدیدی نیست. سازمان‌های مختلف، مواردی نظیر پرونده‌ی دیلان کروز را که در ۲۳ نوامبر ۲۰۱۹، توسط اعضای ESMAD به ضرب گلوله کشته شده بود، محکوم کردند؛ همین‌طور مرگ ۹جوان را در۴سپتامبر ۲۰۲۰ هنگام آتش‌سوزی در یک ایستگاه پلیس در سواچا؛ و قتل دست‌کم ۱۳نفر در نهم و دهم سپتامبر سال گذشته در بوگوتا که گفته می‌شود توسط نیروهای امنیتی انجام شده است.

سباستین لارنز، مدیر مشترک تمبلورس _‌سازمانی که بیش از ۱۲۰۰ مورد خشونت پلیس و بیش از ۸۰۰ دستگیری خودسرانه را در جریان اعتراضات ثبت کرده است‌_ گفت: «تظاهرات نه‌تنها به دلیل قدرت بسیج شهروندان، بلکه به دلیل نیازهایی‌ست که کشور را آزار می‌دهد. یکی ازین موارد هم خشونت نیروهای پلیس است.»

لارنز می‌گوید این بازداشت‌ها بی‌قاعده و «کاملاً غیر‌قانونی»‌اند. چون افراد را به محل‌هایی می‌فرستند که در آنها هیچ دادستان عمومی برای تأیید وضعیت حقوق بازداشت‌شدگان وجود ندارد. او می‌گوید: «به همین خاطر است که کسی نمی‌داند آنجا چه می‌گذرد.»

در کالی چه اتفاقی می‌افتد؟

شهر کالی، واقع در جنوب‌غرب کشور، با ۲/۲ میلیون‌نفر جمعیت، از زمان دستور دولت، حالت نظامی به خود گرفته است.

تحلیل‌گران اتفاق‌نظر دارند که موقعیت جغرافیایی کالی به دلیل همجواری با مناطق آسیب‌دیده از درگیری‌های چریکی، شبه‌نظامیان و ارتش، و همچنین قاچاق مواد مخدر و آوارگی مردم، به کانون اعتراضات تبدیل شده است.

مطابق آمار رسمی سال ۲۰۱۹، کالی با ۴۵/۱ مورد قتل به ازای هر ۱۰۰هزار نفر، خطرناک‌ترین شهر کشور بوده است.

آلفردو موندراگون، فعال حقوق بشر که در کالی زندگی می‌کند، گفته است که ساختار اقتصادی این شهر به صورتی‌ست که بیشتر در خدمات با صنایع بزرگ متمرکز است. آوارگانِ جوامع حاشیه‌ای که در شمال و جنوب مستقر شده‌اند، سنت فرهنگی‌شان، مقاومت بومی‌ست.

موندراگون گفت: «وقتی مشکلات اقتصادی ناشی از همه‌گیری را هم به آن بیفزاییم، تبدیل می‌شود به یک بمب اجتماعی.»

بسیاری از معترضان می‌گویند به دلیل مخالفت با سیاست‌های دولت، همچنان به خیابان‌ها می‌روند.

میشل آدولفو تورس کارمونا، معترض اهل کالی گفت: «نیروهای پلیس در چندین منطقه با سلاح گرم به افراد شلیک می‌کنند. پلیس‌ها اغلب لباس‌شخصی‌اند و با وانت تردد می‌کنند. افراد بسیاری مفقود شده‌اند؛ اما جهان باید بداند چه بر سر ما آمده.