حق‌السکوت قتل خاشقجی

شرط اول، پنهان کردن اسرار یک قتل بود. در ۷ آوریل، دادگاهی در استانبول محاکمه ۲۶ سعودی متهم به قتل جمال خاشقجی، روزنامه نگار مخالف سعودی در ترکیه در سال ۲۰۱۸ را به حالت تعلیق درآورد. پرونده قتل به عربستان سعودی بازگردانده شد. هرگز انتظار نمی‌رفت که «محمد بن سلمان»، ولیعهد پادشاه عربستان و متهم رده‌اول این قتل، شخصاً در ترکیه پاسخگوی این جنایت باشد؛ پاسخگویی در داخل عربستان سعودی جای خود دارد. امیدها به اجرای عدالت از بین رفته است. مسیر حل اختلافات بین ترکیه و عربستان نیز روشن است. «اردوغان» در ۲۸ آوریل در ریاض، پایتخت عربستان با شاهزاده سعودی دیدار کرد. آقای رییس جمهور شاهزاده خندان را در آغوش گرفت.

ترکیه حالا از نظر دیپلماتیک منزوی شده است. سرمایه‌گذاری خارجی در این کشور کاهش یافته، ارز ملی‌اش روز به روز بی‌ارزش‌تر شده و درآمد حاصل از گردشگری‌ هر روز کمتر می‌شود. «اردوغان» حالا به فکر یک اقدام جذاب در منطقه است. او به فکر اصلاح روابط با «اسحاق هرتزوگ» رییس جمهوری اسراییل و همچنین با «شیخ محمد بن زاید» حاکم امارات متحده است. «هرتزوگ»‌ در ماه مارس به ترکیه رفته بود و «شیخ محمد» نیز در پاییز سال گذشته با وعده سرمایه‌گذاری ۱۰ میلیارد دلاری در ترکیه، با اردوغان دیداری داشت.

درگیری بین ترکیه و یونان بر سر ادعای مرزهای دریایی در مدیترانه شرقی به پایان رسیده است. اگرچه یونان اخیرا گفته که جنگنده های ترکیه همچنان حریم هوایی این کشور را نقض می‌کنند. آقای اردوغان همچنین امیدوار است روابط دوستانه خود را با مصر و حاکم آن، «عبدالفتاح سیسی» احیا کند. حتی احیای روابط ترکیه با دشمن دیرینه‌اش، ارمنستان نیز در شرایط کنونی محتمل است.

رفاقت با عربستان اما، برای اردوغان بسیار دشوار بوده است. آقای اردوغان می‌خواست در پاییز گذشته، در جریان سفر به قطر، با شاهزاده محمد ملاقات کند، اما این طرح به نتیجه نرسید. اوایل امسال نیز پیشنهاد سفر به عربستان سعودی را داده بود اما هرگز اتفاق نیفتاد. «علی بکیر» از مرکز ابن خلدون در دانشگاه قطر می‌گوید که مانع اصلی، خود ولیعهد بود. این مساله برای «بن سلمان» یک مساله شخصی بود. پادشاه سعودی پس از کشته شدن و تکه‌تکه شدن «خاشقجی» توسط ماموران سعودی در کنسولگری عربستان در استانبول، به سختی رفتار اردوغان را بخشید. در هفته‌های بعد، اردوغان و دولتش پای شاهزاده بن سلمان را وسط کشیده و جزئیات مخوف قتل را منتشر کردند. این اطلاعات نشان داد که شاهزاده به طور مستقیم مسوول این قتل است. «سیا»، با مشاهده مدارک جمع آوری شده توسط اطلاعات ترکیه به این نتیجه رسید که واقعیت همین است.

رفاقت عربستان سعودی و ترکیه پیش از این‌ها نیز بسیار متلاطم بود. آن‌ها بر سر حمایت ترکیه از بهارعربی در  جهان عرب با هم درگیر شدند. پادشاهی‌های خلیج فارس، به جز قطر(متحد اسلام‌گرای ترکیه) از پذیرش اخوان‌المسلمین ترکیه امتناع می‌کردند. زمانی که عربستان سعودی قطر را محاصره اقتصادی کرد، اردوغان با اعزام نیرو به پایگاه ارتش ترکیه در دوحه، حمایت خود را از این کشور اعلام کرد.

نزدیکی ترکیه و عربستان حالا برای هر دو طرف منطقی است. عربستان سعودی با قطر کنار آمده و اردوغان می‌داند که شاهزاده محمد، علی‌رغم اعتراضات جهانی به قتل «خاشقجی»، به احتمال زیاد پادشاه آینده عربستان خواهد بود. حالا وضعیت در سراسر منطقه آرام شده است.

ترکیه برای احیای روابط با عربستان دلایل اقتصادی نیز دارد. صادرات این کشور به عربستان سعودی از نزدیک به ۳.۳ میلیارد دلار در سال ۲۰۱۹، به حدود ۲۶۵ میلیون دلار در سال گذشته کاهش یافت و این به لطف تحریم اعلام نشده عربستان سعودی برای کالاهای ترکیه بود. شرکت‌های ساختمانی ترکیه از سال ۲۰۱۰ تا امروز، حدود ۱۵ میلیارد دلار در عربستان سعودی درآمد داشته‌اند. امروز این شرکت‌ها تعطیل شده‌اند و مایل به بازگشت به ترکیه هستند. ترکیه که در اثر تضعف ارزش ارز و تورم بی‌حساب‌وکتاب که در ماه مارس به ۶۱درصد رسید، به تزریق پول نقد نیاز دارد. انبوه سرمایه‌گذاری‌های جدید عربستان سعودی یا یک قرارداد سوآپ با بانک مرکزی ترکیه، به بهبود این وضعیت کمک خواهد کرد. حتی اگر به قیمت چشم‌پوشی از پرونده یک روزنامه‌نگار تکه‌تکه‌شده تمام شود...