نیروهای مورد حمایت آمریکا، هدف راحت بازوهای نیابتی ایران

با روی کار‌آمدن جو بایدن، رئیس‌جمهور ایالات‌متحده، سیاست امریکا در سوریه نیز از واقعیت فاصله گرفت. دولت بایدن تصمیم گرفت اهداف ایالات‌متحده را مجدد تنظیم کند. در وهله اول حذف مفهوم ناامن حقوقی تأمین امنیت تأسیسات نفتی سوریه و تمایل (میلی که هیچ‌گاه با عمل درنیامیخت) به بیرون‌راندن تمام نیروهای ایرانی، آن هم از کشوری که روابط دیرینه با ایران دارد.

تیم بایدن به این نتیجه رسید که زمان آن رسیده که تلاش‌های ایالات‌متحده بر مأموریت اصلی متمرکز شود: یعنی شکست دولت اسلامی (همان داعش).

تیم رئیس‌جمهور اولین بار در ماه می ۲۰۲۱ به صورت خصوصی با هیئتی بلندپایه به سوریه پیامی فرستاد و بعد در جولای ۲۰۲۱ به صورت علنی و با اظهاراتی که در مطبوعات اشاره‌ای به آنها نشد، اعلام کرد که ایالات‌متحده حضور نظامی محدودی متشکل از حدوداً ۹۰۰ سرباز را در سوریه حفظ خواهد کرد...

...ضمن آنکه کمک‌های هدفمند خویش جهت بازگرداندن خدمات ضروری نظیر آب و برق، در مناطق تحت کنترلِ نیروهای تحت حمایتِ ایالات‌متحده را از سر خواهد گرفت.

نقشه این بود که این کار تا زمانی که شرایط برای حل‌و‌فصل سیاسی جنگ داخلی سوریه، آن هم از طریق مذاکره مساعدتر شود، ادامه پیدا کند.

تعدیلِ وقوع‌یافته از شناختی که حاصل شده بود، نشئت می‌گرفت: اینکه با وجودی که نیروهای تحت حمایت ایالات‌متحده، بخش‌های قابل توجهی از خاک روسیه را در اختیار دارند؛ اما نفوذ سیاسی و دیپلماتیک ایالات‌متحده کماکان محدود است...

...علاوه بر اینکه گزینه‌های جایگزین نیز گزینه‌های خوبی نیستند.

سرمایه‌گذاری در منابعِ مالی و نظامیِ بیشتر، آن هم با امید دست‌یابی به یک نتیجه سیاسیِ نامشخص، که بعید است بر چالش اصلی موجود در سوریه [اینکه بشار اسد رئیس‌جمهور این کشور، پیروز جنگ بوده است] غلبه کند، نه به لحاظ راهبردی توصیه می‌شود و نه از نظر سیاسی، قابل دفاع است.

با این حال، تصمیمی که برای خروج نیروهای امریکایی از سوریه، آن هم به فاصله کوتاه از خروج این نیروها از افغانستان گرفته شده بود، هم به لحاظ سیاسی پرهزینه بود و هم اعتماد منطقه‌ای را نسبت به تعهد ایالات‌متحده به خاورمیانه متزلزل کرد.

با این حال وضع وجود، با خطرات خاص خود همراه است. میدان نبرد در سوریه، پیچیدگی‌های خود را دارد و نیروهای روسیه و سوریه و ایالات‌متحده، در فاصله‌ای بسیار نزدیک، فعال هستند.

در همین حین با افزایش قابل توجه حملات شبه‌نظامیان مورد حمایت ایران (که مواضع ایالات‌متحده را هدف می‌گیرند) مواجهیم و تهدید مجدد حمله نظامی ترکیه به نیروهای کرد تحت حمایت ایالات‌متحده.

با این اوصاف، دولت بایدن باید این سؤال را مدنظر داشته باشد که:

آیا تداوم حضور نظامی ایالات‌متحده در سوریه ضروری بوده، و ارزشش را دارد؟

به نظر می‌رسد که دولت بایدن امید دارد که شرایط تغییر کرده، یا بهبود یابد. و یا راه‌حل بهتری وجود داشته باشد.

با این حال هر روز که می‌گذرد خطرات موجود برای نیروهای ایالات‌متحده افزایش می‌یابند و موقعیت چانه‌زنی امریکا در مورد آنچه که در عوض خروج ایالات‌متحده می‌تواند از جانب اسد و روسیه کسب کند، به جای بهبود، تضعیف می‌شود.

ایالات‌متحده به جای سرگردانی باید بر مذاکره‌ی خروج‌ی تمرکز کند که در کمترین زمان ممکن، دو منفعت اصلی امریکا را در سوریه تضمین نماید:

دسترسی ایالات‌متحده به حریم هوایی سوریه، و امنیت سوری‌هایی که در کنار نیروهای امریکایی برای شکست داعش جنگیدند.

مأموریت قدیمی

سوریه در حال تبدیل‌شدن به محیطی خطرناک برای عملیات است... اما داعش را نیز نباید مسئول اصلی این ناآرامی دانست...

...داده‌های برآمده از پروژه داده‌های مکانی و درگیری‌های مسلحانه (که یک پروژه غیرانتفاعی جمع‌آوری داده و تجزیه‌و‌تحلیل و نقشه‌برداری بحران است)، نشان می‌دهد که میزان حوادث خشونت‌بار در سوریه، طی سال گذشته بالغ بر ۲۰ درصد افزایش داشته است.

بیشتر خشونت‌ها نیز به دست بازیگران نزدیکی چون رژیم اسد و ترکیه انجام گرفته است.

براساس آخرین گزارش بازرس کل وزارت دفاع امریکا: در مقابل آمار فوق، میزان فعالیت داعش طی یک سال اخیر، سیری نزولی داشته است.

داعش مسئولیت ۲۰۱ حمله را در فاصله اول آوریل تا ۳۰ ژوئن عهده‌دار شده است... یعنی کاهشی بیش از ۶۰ درصدی در طول یک سال.

با وجودی که داعش کماکان تهدیدی دائمی در عراق و سوریه محسوب می‌شود، اما این گروهک عمدتاً قادر به انجام عملیات تهاجمی هماهنگ در این کشورها و یا برنامه‌ریزی و هدایت حملات در خارج از مرزهای کشور نیست.

و این بدان معناست که فعالیت حدود ۹۰۰ پرسنل نظامی ایالات‌متحده‌ی مستقر در سوریه نیز (به نسبت دوران اوج خود) به میزان قابل توجهی کاهش داشته است.

نیروهای ایالات‌متحده هم‌چنان در حال ارائه پشتیبانی توانمند، و به ویژه ارتقاء قابلیت‌های اطلاعاتی، نظارتی، و شناسایی و تدارکات برای شبه‌نظامیان متحد (و از جمله نیروهای سوری دموکرات به رهبری کردها... SDF) هستند.

در ژانویه حمایت نظامی ایالات‌متحده در کمک به نیروهای دموکراتیک سوریه جهت تأمین امنیت زندانی در حسکه (شهری واقع در شمال‌غرب سوریه) بسیار حیاتی بود... دلیلش آن بود که داعش برای آزادی اعضای خود که آنجا نگه‌داری می‌شدند، حمله‌ای ترتیب داده بود.

بیش از ۵۰۰ تن و از جمله ۱۲۱ جنگجوی SDF در این نبرد جان باختند... با این حال به طور کلی شمار مأموریت‌های مشترک نیروهای امریکایی، با نیروهای SDF چندان زیاد نیست. براساس گزارش‌های عمومی وزارت دفاع و نیروهای SDF، شمار عملیات مشترک این دو در سال جاری، تنها ۲ مورد بوده است.

جانمایی فعالیت‌های نظامی امریکا نیز دستخوش تغییر شده و به مکان‌هایی انتقال یافته که ایالات‌متحده در آنها اشراف کمتری بر محدوده‌های زمینی دارد. حالا عملیات به جای تمرکز در شمال‌شرقی سوریه، جایی که نیروهای امریکایی در آن مستقرند، به ادلب و سایر مناطقی جابجا شده که اسماً تحت کنترل عناصر مختلف مخالفان سوری‌ست.

دو سرکرده داعش در استان ادلب کشته شدند: ابوبکر البغدادی در سال ۲۰۱۹ و جایگزین او، ابو ابراهیم الهاشمی القریشی، در سال ۲۰۲۲.

در ماه جولای نیروهای امریکایی یک بمب‌ساز داعش را در روستای حلب، تحت کنترل نیروهای مخالف تحت حمایت ترکیه، دستگیر کردند و یک‌ماه پس از آن هم یک هواپیمای بدون سرنشین ایالات‌متحده، یکی از اهداف سطح بالای داعش را در فاصله‌ای نه‌چندان دورتر از آن به قتل رساند.

هفته گذشته، یک حمله امریکا، عناصر داعش را در روستایی تحت کنترل رژیم سوریه هدف قرار داد.

تغییر در مراکز مبارزه با داعش نشان می‌دهد که نیروهای امریکایی کماکان می‌توانند عوامل سطح بالای داعش را در بخش‌هایی از سوریه که هیچ نیروی امریکایی در آنها حضور ندارند، دستگیر کرده یا بکشند...

...و این خبر خوشایندی است: حضور در میدان ممکن است سودمند باشد... اما برای حفظ منافع امنیت ایالات‌متحده، ضرورتی ندارد.

یک میدان مین ژئوپلتیک

حتی با کاهش خشونت داعش، خطرات برای نیروهای امریکایی افزایش داشته است. برخی ازین افزایش هم ناشی از تنش فزاینده روابط میان ایالات‌متحده و روسیه بوده... که باعث شده آنچه پیش‌تر یک مسیر ارتباطی نسبتاً حرفه‌ای میان نیروهای امریکایی و روسیِ فعال در سوریه بوده، به خطر بیفتد.

نیروهای روسی از زمان حمله به اوکراین، به اقدامات خطرناکی دست زده‌اند. برای مثال در ماه ژوئن جت‌های روسی مستقیماً جیش مغاویر الثوره، از گروه‌های مخالفِ تحتِ حمایت ایالات‌متحده را هدف گرفت.

این گروه در نزدیکی پادگان التنف (یک پایگاه نظامی ایالات‌متحده) و در داخل یک «منطقه فاقد درگیری» واقع شده که روسیه زمانی آن را از مناطق ممنوعه می‌دانست. گزارش شده است که روسیه تنها ۳۰ دقیقه قبل از نقض ممنوعیت این منطقه، خبر را به اطلاع نیروهای امریکایی رسانده است. چنین رفتاری، خطر درگیری مستقیم و ناخواسته را میان ایالات‌متحده و روسیه به شدت افزایش می‌دهد.

جنگ در اوکراین، اثر موذیانه دیگری نیز داشته است. در حالی که روسیه، منابع خود را به سوی جنگ با همسایه اروپای شرقی خود سوق می‌دهد، کشور ایران، خلأ موجود در سوریه را پر کرده... ضمن آنکه تأثیر‌گذارتر و ریسک‌گریزتر نیز هست.

نیروهای تحت حمایت ایران، به طور فزاینده‌ای عملیات ایالات‌متحده را با شلیک‌های مستقیم و غیرمستقیم تهدید می‌کنند و تاکنون (طی سال جاری) دست‌کم ۱۹ حمله موشکی و پهپادی را علیه مواضع ایالات‌متحده در عراق و سوریه انجام داده‌اند.

در ماه آگوست، پس از آنکه نیروهای تحت حمایت ایران، حمله‌ای هماهنگ را با هواپیماهای بدون سرنشین و آتش غیرمستقیم به دو پایگاه نظامی جداگانه ایالات‌متحده انجام دادند، ایالات‌متحده با حملات هدفمند به ۹ موضع غیرمسکونیِ شبه‌نظامیان شیعه (از جمله انبارهای اسلحه و پست‌های بازرسی) پاسخ آن را داد؛ عکس‌العمل امریکا منجر به ضدحمله‌های بیشتر از جانب شبه‌نظامیانِ تحت حمایت ایران شد.

و در حالی که مذاکرات هسته‌ای ایران و ایالات‌متحده هم‌چنان در بن‌بست گرفتار است، ایران یحتمل از شبه‌نظامیان خویش در سوریه برای اعمال فشار بیشتر به ایالات‌متحده استفاده می‌کند.

ترکیه، یکی از اعضای ناتو و متحد ایالات‌متحده نیز در حال افزایش فشار بر نیروهای کرد تحت حمایت ایالات‌متحده است. رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور این کشور، تهدید کرده است که برای دست‌یابی به هدف دیرینه خود یعنی ایجاد حائلی ۱۹ مایلی در سوریه (جهت ایمن‌سازی مرزهای ترکیه و امکان بازگشت پناه‌جویان سوری مقیم ترکیه به خانه‌های خود) مجدداً تلاش‌های نظامی خود را از سر خواهد گرفت.

ترکیه برای دهه‌ها جنگی را علیه حزب کارگران کردستان (PKK) در جنوب‌شرق ترکیه انجام داده و یگان‌های مدافع خلق کرد سوریه (YPG) را متناظر با گسترش مستقیم PKK می‌داند.

در مقابل ایالات‌متحده، PKK را به عنوان یک سازمان تروریستی خارجی معرفی کرده که در عین‌حال در مبارزه با داعش با YPG در سوریه نیز همکاری نزدیک داشته... در واقع مقامات امریکایی اغلب از YPG به عنوان ستون‌فقرات SDF یاد می‌کنند.

هر روز که می‌گذرد خطرات موجود برای نیروهای امریکایی افزایش می‌یابد.

ترکیه، از زمان آغاز مذاکرات سه‌جانبه‌ی ایران و روسیه و ترکیه، استفاده از پهپاد، توپ‌خانه، و حملات هوایی تحت کنترل روسیه و هدف‌گرفتن شرکای امریکایی را وسعت بخشیده است.

این کشور (ترکیه) تا این لحظه (در سال جاری) لااقل ۵۶ حمله پهپادی انجام داده که در آنها حدود ۵۰ جنگجوی SDF و از جمله عناصر غیر YPG و ده غیر‌نظامی کشته شده‌اند.

افزایش فعالیت‌ها از زمان مذاکرات سه‌جانبه، رهبریِ SDF را واداشته تا ضمن ابراز تأسفِ علنی به چراغ سبز نشان‎‌دادن روسیه به افزایش فعالیت‌های هوایی ترکیه، ایالات‌متحده و روسیه را نیز به سبب عدم توقف این وقایع سرزنش کند.

اقدامات ترکیه، موقعیت ایالات‌متحده را در شمال‌شرق سوریه تضعیف می‌کند... چرا که توجه نیروهای SDF را از داعش منحرف کرده و SDF را وامی‌دارد برای مقابله با تجاوزات ترکیه، از روسیه و رژیم اسد حمایت کند.

در اوایل سال جاری، نیروهای دموکراتیک سوریه، استقرار نیروهای مازادِ دولت سوریه را به مناطق تحت کنترل نیروهای SDF (جهت جلوگیری از تهاجم ترکیه) تسهیل کردند. این وضعیت احتمالاً در آستانه انتخابات ۲۰۲۳ بدتر نیز خواهد شد و اردوغان به طور بالقوه مایل است برای جلوگیری از شکست، خطرات بیشتری را بپذیرد.

از بدبودن تمام وقایع که بگذریم، باید گفت که با تحقق این موضوع، تسلط نیروهای SDF بر قلمروشان نیز در حال تضعیف‌شدن است. همه‌گیری کووید۱۹ و تورم جهانی، وضعیت اقتصادی و بهداشتی شمال‌شرق سوریه را بدتر کرده است.

ضمن آنکه وبا نیز در این منطقه شیوع یافته و از دهم سپتامبر، بیش از ۲ هزار مورد ابتلا و ۱۰ مورد مرگ گزارش شده است.

علاوه بر اینکه تحریم‌های دنباله‌دارِ ایالات‌متحده بر سوریه نیز کماکان به تضعیف اقتصاد ملی گسترده‌ای که شمال‌شرق سوریه بدان وابسته است، می‌انجامد.

با وجود کمک‌های شایانِ ذکر ایالات‌متحده، یعنی تخصیص ۱.۵ میلیارددلاریِ کمک‌های بشردوستانه به سوریه، باز هم این منطقه در بحران خویش باقی مانده است.

دولت ترامپ در مارس ۲۰۱۸ و در حال بررسی احتمال خروج از سوریه، ارسال کمک‌های بشردوستانه به این ناحیه را متوقف کرد... ضمن آنکه در آن برهه دولت ترامپ به دنبال کمک‌های مازاد از شرکای خارجی بود...

اما بایدن تصمیم مارس ۲۰۱۸ ترامپ را به طور عاقلانه‌ای لغو نمود.

اما میزان بودجه تخصیص‌یافته، در مقایسه با نیازهای موجود، بسیار اندک است. ایالات‌متحده و شرکای آن در ائتلاف ضدداعش، هرگز قصد کمک به بازسازی مناطق آسیب‌دیده در جنگ سوریه را نداشتند.

و در عوض، هدف: باز پس‌گیری قلمرو از داعش و ارائه سریع خدمات ضروری و زیرساخت‌های کلیدی بود.... تا زندگی عادی (اولیه) بار دیگر بتواند از سر گرفته شود.

ایالات‌متحده از سال ۲۰۱۱، جهت ایجاد ثبات در این منطقه، کمکی بالغ بر ۱.۳ میلیارد دلار ارائه داده است. اما SDF در غیاب نقدینگیِ بیشتر از جانب غرب، فاقد منابع لازم برای حکومتی مؤثر است.

SDF حتی اگر درآمدهای نفتی [عمدتاً برآمده از نفتی که به رژیم اسد می‌فروشد] را صرف مدیریت محلی در مناطق کردنشین و سنی‌نشین کند؛ باز هم درآمد کافی برای حفظ خدمات اداری و اجتماعی وجود ندارد... تا چه رسد به بازسازی مناطق آسیب‌دیده از جنگ.

مقامات محلی ادعا می‌کنند که لااقل ۳۰ درصد از رقه Raqqa)) با وجود گذشت سه‌سال از پایان عملیات بزرگ جنگی در این منطقه، ویران باقی مانده است. بیکاری، به ویژه در جوانان بسیار بالاست. و در نتیجه مردم محلی حس می‌کنند که مورد غفلت قرار گرفته و به حاشیه رانده شده‌اند.

نتیجه چنین وقایعی هم چیزی نیست جز آنکه گروهی که استطاعت پرداخت به قاچاقچیان را داشته باشند، مهاجرت می‌کنند... و الباقی که فقیرترند و قدرت فرار ندارند، به موجی از نیروهای استخدام‌شده‌ی داعش بدل می‌گردند.

پیش به سوی خروجی‌ها

داعش همچنان تهدیدی دائمی است. اما حالا این گروه برخلاف سال‌های ۲۰۱۵ تا ۲۰۱۹ که بخش‌های وسیعی از سوریه و عراق را تحت کنترل داشت، دیگر پایگاه امنی برای برنامه‌ریزی و اجرای حملات تروریستی با هدف قراردادن غرب ندارد.

و این بدان معناست که نیروهای امریکایی هدف اصلی خود را محقق کرده‌اند. چرا که تتمه‌ی تهدیدات باقی‌مانده داعش را می‌توان بدون آسیب‌رساندن به نیروهای ایالات‌متحده مهار کرد.

ارتش ایالات‌متحده باید به هدف قراردادن عوامل سطح بالای داعش در حملات هواپیماهای بدون سرنشین و نیز حملات هدفمند جهت حفظ فشارِ ضدترویسم ادامه دهد. این مدل پیش‌تر نیز در مناطقی از سوریه که نیروهای امریکایی در چند سال گذشته در آنها حضور فیزیکی نداشته‌اند، مؤثر واقع شده است.

همچنین که موفقیت این رویکرد نیازمند عقب‌نشینی دوستانه امریکا برای حفظ روابط با شرکای سوری خویش است... تا ایالات‌متحده بدین ترتیب بتواند به استفاده از اطلاعات انسانی و دسترسی ایمن به حریم هوایی سوریه ادامه دهد.

علی‌رغم تنش‌های ژئوپلتیک کنونی، خروج ایالات‌متحده که با (اندکی) هماهنگی از جانب روسیه همراه شده باشد... تنها راه وصول به این اهداف است.

محتمل‌ترین نتیجه‌ای که خروج ناهماهنگ نیروهای ایالات‌متحده در پی دارد، حمله نظامی ترکیه برای دستیابی به اهداف اردوغان خواهد بود. مداخله‌ای که به احتمال زیاد، صدها هزار سوری را آواره کرده و به روابط ایالات‌متحده و نیروهای SDF آسیبی جبران‌ناپذیر وارد می‌آورد.

در همین حال، رژیم اسد به لحاظ نظامی قادر نیست تمام مناطق تحت کنترل نیروهای SDF را به تصرف خود درآورَد. چنان‌چه نیروهای ایالات‌متحده همین فردا از طریق مذاکره با سوریه، از این ناحیه خارج شوند، حضور اسمیِ این رژیم (و نه اشغالی تمام‌عیار) محتمل‌ترین نتیجه در مناطقی خواهد بود که زمانی تحت کنترل ایالات‌متحده بودند.

اما حتی این امر نیز کماکان خطرات بزرگی را برای شرکای امریکاییِ باقی‌مانده به همراه خواهد داشت... زیرا رژیم اسد، می‌تواند اعضای برجسته نیروهای SDF را بازداشت کرده یا به نابود کند... تا بدین‌ترتیب از نفوذ ایالات‌متحده در مناطقی که در آن زمان تحت کنترل سوریه قرار می‌گیرد، بکاهد.

ایالات‌متحده باید تمامی تلاش خود را برای محدودکردن وسعت جنایات دولت سوریه از طریق فشارهای دیپلماتیک و اقتصاد به انجام برساند. و از شرکای عرب سنی واقع در منطقه (مثل امارات متحده عربی) که در حال عادی‌سازی روابط با اسد هستند، بخواهد همین کار را انجام دهند.

اسرائیلیان ثابت کرده‌اند که امنیت دسترسی به حریم هوایی سوریه، با ترکیب دیپلماسی با روسیه [که پیشرفته‌ترین سیستم‌های دفاع هوایی در سوریه را کنترل می‌کند و در صورت تهدید هواپیماهای اسرائیلی، از حمله وحشیانه علیه رژیم اسد نیز ابایی ندارد]، امکان‌پذیر است.

خروج ناهماهنگ ایالات‌متحده به میزان قابل توجهی احتمال دستیابی به توافق دیپلماتیک در باب دسترسی به حریم هوایی سوریه را بهبود می‌بخشد. و ایالات‌متحده در صورت تهدید نیروهای رژیم، در حین انجام عملیات علیه داعش، حق ذاتی دفاع از خویش را نیز حفظ خواهد کرد.

حالا با گذشت هفت سال از ورود اولین نیروهای ایالات‌متحده به خاک سوریه، زمان آن رسیده که واشنگتن نیروهای خود را ازین منطقه خارج سازد... حضور نظامی ایالات‌متحده در سوریه، دیگر نه یک دارایی استراتژیک، بلکه نوعی آسیب‌پذیری تلقی می‌شود.