آلودگی هوا هر ۱۳ دقیقه یک قربانی می‌گیرد

آلودگی هوا چهارمین علت مرگ زودرس در دنیا، بعد از فشار خون بالا، مصرف دخانیات و سوء‌تغذیه است و آمار مرگ به علت سرطان ریه، سکته‌های مغزی، سکته‌های قلبی، عفونت‌های حاد دستگاه تنفسی را نیز افزایش می‌دهد. سال ۲۰۱۹ آلودگی هوا منجر به مرگ ۹ میلیون نفر در سراسر جهان شد یعنی از هر ۶ مرگ، یک به این دلیل فوت کرده است. در حال حاضر ۹۱ درصد از جمعیت جهان روزانه در معرض آلودگی‌ بالای هوا قرار دارند و طبق اعلام وزارت بهداشت،‌ آلودگی هوا سالانه ۴۱ هزار نفر از ایرانیان را به کام مرگ می‌کشد؛ یعنی در هر ۱۳ دقیقه یک نفر بر اثر آلودگی هوا در ایران جان خود را از دست می‌دهد.

آلودگی هوای شهرهای ایران، شش برابر میانگین جهانی

اردیبهشت ۱۴۰۱ انتشار گرد و غبار در شهرهای مختلف کشور، میزان آلودگی هوا را به مرز هشدار رساند. دکتر عباس شاهسونی، رئیس گروه سلامت هوا و تغییر اقلیم وزارت بهداشت در گفت‌وگو با ایسنا آسیب این نوع از آلودگی را با آلودگی ناشی از تردد خودروها در فصل سرد یکسان دانست. او در این مصاحبه آمار تکان‌دهنده‌ای از میزان مرگ و میر ناشی از آلودگی هوا در کشور ارائه داد.

به شاهسونی با اشاره به تحقیقی درمورد وضعیت هوای شهرهای مختلف ایران گفت: «میانگین غلظت ذرات معلق PM۲.۵ طی سال ۱۳۹۹، در شهرهای تهران، اهواز، مشهد، تبریز، شیراز، اصفهان، ایلام، سنندج، یاسوج، همدان، خرم آباد، اراک، کرج، کرمانشاه، آبادان، زنجان، یزد، ارومیه، کرمان، بیرجند، قم، زابل، بحنورد، دزفول و اردبیل با جمعیت تقریبی ۳۲ میلیون نفر (۳۷.۶۷± ۲۹.۰۲) است که تقریبا ۶ برابر رهنمود سازمان جهانی بهداشت بوده است.»

او ادامه داد: «سال ۱۳۹۹ به‌طور میانگین ۱۲۰.۵روز میانگین غلظت روزانه ذرات معلق PM۲.۵ در شهرهای مذکور بالاتر از رهنمود روزانه سازمان جهانی بهداشت بوده که بالاترین تعداد روزها مربوط به اهواز با ۲۹۲ روز در طی سال ۱۳۹۹ است. در تهران نیز ۲۲۴ روز میانگین غلظت روزانه ذرات معلق PM۲.۵ بالاتر از رهنمود روزانه سازمان جهانی بهداشت بوده است.»

مرگ‌های مستقیم و غیرمستقیم به‌دلیل آلودگی هوا

عضو هیات علمی گروه مهندسی بهداشت محیط دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، تاثیر آلودگی بر سلامت مردم را این‌طور عنوان کرد: «مواجهه طولانی مدت با ذرات معلق PM۲,۵ در کشور، سالانه باعث بروز ۴۱ هزار و ۷۰۰ مورد مرگ زودرس می‌شود. این تعداد تقریبا معادل ۱۰ درصد کل موارد فوتی‌های کشور است. تعداد مرگ منتسب به ذرات معلق PM۲,۵ به ازای هر ۱۰۰ هزار نفر جمعیت ۶۳,۱ نفر گزارش شده است.»

او در ادامه توضیح داد: «تعداد مرگ به علت بیماری‌های مزمن انسداد ریوی (COPD) منتسب به مواجهه طولانی مدت با ذرات معلق PM۲.۵ در سال ۱۳۹۹ در شهرهای مورد مطالعه به‌طور میانگین ۵۱۹ نفر بوده و در شهر تهران این آمار تعداد ۱۲۳ نفر گزارش شده است. تعداد مرگ در سال ۱۳۹۹ به علت سرطان ریه در بزرگسالان بالاتر از ۳۰ سال در مجموع این شهرها به‌طور میانگین ۲۹۸ نفر و در تهران ۱۱۲ نفر مرگ منتسب به مواجهه طولانی با ذرات معلق PM۲.۵ بوده است.»

مرگ و میر بیماران قلبی بر اثر آلودگی هوا بیش از سایر بیماری‌هاست. عباس شاهسونی میانگین تعداد مرگ در سال ۱۳۹۹ به علت بیماری‌های ایسکمیک قلبی منتسب به مواجهه طولانی با ذرات معلق PM۲.۵ در شهرهای تحقیق را ۴۲۵۵ اعلام کرد که این آمار در تهران به‌طور میانگین ۱۲۵۱ نفر بوده است.

او درباره مرگ و میر به علت سکته مغزی ناشی از آلودگی هوا،‌ گفت: «میانگین تعداد مرگ به علت سکته مغزی منتسب به مواجهه طولانی با ذرات معلق PM۲.۵ در سال ۱۳۹۹ به‌طور میانگین ۱۷۳۴ نفر گزارش شده که این آمار در شهر تهران به طور میانگین ۶۳۲ نفر بوده است.»

کاهش آلودگی هوا، اولویت هیچ‌کس نیست

بر اساس گزارش وزارت بهداشت در سال ۱۴۰۰ در ۲۷ شهر آلوده کشور با ۳۵ میلیون جمعیت مرگ‌ و میرهای منتسب به آلودگی هوا ۱۱ میلیارد دلار هزینه به کشور وارد کرده است.

«کاهش آلودگی هوا در اولویت هیچ کس نیست، بنابراین نمی‌توان انتظار هوای بهتری داشت حتی اگر سوخت و خودروها در کشور استاندارد شود باز هم وضعیت هوا به‌طور کامل بهتر نمی‌شود چون ۹۴ درصد تولید انرژی کشور بر پایه سوخت‌های فسیلی است.»

در تهران منابع انتشار آلودگی بسیار بالاست، به همین علت استفاده از هر خودروی استاندارد و جدیدی موجب تشدید آلودگی می‌شود در حالی که هدف به حداقل رساندن آلودگی هوا است.

انتخاب در ادامه‌ای این نقل از داریوش گل‌علیزاده، رئیس مرکز ملی هوا و تغییر اقلیم سازمان حفاظت محیط‌زیست درباره قانون هوای پاک نوشت: «این قانون ۳۳ ماده دارد. برای ۱۷۶ تکلیف دستگاه احصا شده است. در ۱۰ سازمان اصلی و همچنین با ۲۳ دستگاه همکاری دارد. برای کاهش آلودگی هوا در کشور باید به سمت استفاده از نیروگاه‌های با انرژی تجدیدپذیر برویم، شدت مصرف انرژی در ایران سه برابر دیگر نقاط جهان است.»

متولیان و مسئولان در نقش تماشاچی

قانون هوای پاک سال ۱۳۹۶ در مجلس شورای اسلامی تصویب و بر اساس آن وظایف دستگاه‌های مختلف در راستای کاهش آلودگی هوا مشخص شد.

وزارت کشور، وزارت راه و شهرسازی، سازمان حفاظت محیط زیست، وزارت نفت، وزارت صنعت، معدن و تجارت، وزارت نیرو، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، سازمان ملی استاندارد، پلیس راهور نیروی انتظامی، وزارت جهاد کشاورزی، سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری، سازمان هواشناسی، وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات، سازمان انرژی اتمی، سازمان شهرداری‌ها و دهیاری‌ها، سازمان بهینه‌سازی مصرف سوخت، معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری و صدا و سیما، سازمان‌هایی هستند که قانون هوای پاک، مسئولیت‌هایی را برعهده آنها گذاشته و وظایف مشخصی را برایشان تعیین کرده است.

بر اساس اعلام شرکت کنترل کیفیت هوای تهران پایتخت‌نشینان از ابتدای سال تاکنون ۱۳۸ روز هوای قابل قبول، ۹۲ روز هوای ناسالم برای گروه‌های حساس، ۸ روز هوای ناسالم برای همه افراد جامعه و دو روز هوای بسیار ناسالم، دو روز هوای خطرناک و تنها دو روز هوای پاک را تجربه کردند. این شرایط در شهرهای صنعتی و حتی غیرصنعتی مانند اصفهان، تبریز، اهواز، اراک، سمنان و... نیز کاملا نگران‌کننده است.

با این حال هیچ برنامه و اقدام عملی از متولیان و مدیران ۱۸ نهاد مسئول برای حل این معضل و نجات جان مردم شهرهای مختلف دیده نمی‌شود.