فیلسوف، زبانشناس و منتقد همیشگی آمریکا

آورام نوآم چامسکی زبان‌شناس، فیلسوف، دانشمند علوم شناختی، مورخ، منتقد اجتماعی و فعال سیاسی آمریکایی است. او «پدر زبان‌شناسی مدرن» نامیده می‌شود و یکی از چهره‌های اصلی در فلسفه تحلیلی و همچنین یکی از بنیان‌گذاران حوزهٔ علوم شناختی است؛ او برندهٔ جایزهٔ استاد زبان‌شناسی در دانشگاه آریزونا و استاد بازنشسته در مؤسسه فناوری ماساچوست (MIT) است. او نویسنده بیش از ۱۵۰ کتاب در موضوعات مختلف مانند زبان‌شناسی، جنگ، سیاست و رسانه‌های جمعی است.

چامسکی که از مهاجران یهودی در فیلادلفیا متولد شد. آورام نوآم چامسکی متولد ۷ دسامیر ۱۹۲۸ در شهر فیلادلفیا است که خانواده او یهودی و روس تبار بودند. چامسکی را به عنوان یکی از فیلسوفان، زبان شناسان و نظریه پردازان برجسته آمریکا و جهان می شناسند..

پدر چامسکی، ویلیام چامسکی یک روس یهودی‌تبار بود که از روسیه به آمریکا مهاجرت کرده بود. او آموزگار زبان عبری بود و کتابی درسی در زمینه دستور زبان یهودی به چاپ رسانده بود.  

چامسکی در دوران تحصیلات تکمیلی خود در انجمن یاران هاروارد، نظریه گرامر گشتاری که تلاش می کند آگاهی انسان را با دستور زبان پردازش کند، توسعه داد. در آن سال او تدریس در مؤسسه فناوری ماساچوست را آغاز کرد و در سال ۱۹۵۷ با اثر برجسته‌اش «ساختارهای نحوی» که نقش عمده‌ای در بازسازی مطالعه زبان داشت، به‌عنوان چهره‌ای مهم در زبان‌شناسی ظاهر شد.

زبان شناسی

نظریات چامسکی انقلابی در رشته زبان‌شناسی به وجود آوردند. او معتقد است اصول و خصوصیات زبان در انسان ذاتی و «به‌طور ارثی برنامه‌ریزی شده» است و محیط پیرامون کودک تنها نقش محرک را برای یادگیری زبان مادری ایفا می‌کند. کودک مجموعه محدودی از اطلاعات را از محیط زبانی خویش می‌گیرد و خود قادر است ترکیبات جدیدی بسازد. نظریه‌پردازان پیش‌تر معتقد بودند زبان مادری تنها از راه شنیدن گفتار اطرافیان و به صورت اکتسابی وارد مغز کودک می‌شود. از گفته‌های اوست که: «زبان آیینه فکر است».

نظریه معروف چامسکی در زبان‌شناسی نظریه «گرامر جهانی» است که طبق آن افراد بشر از بدو تولد آن را دارا می‌باشند. چامسکی در مهرماه ۱۳۹۱ (اکتبر ۲۰۱۲) برای شرکت در کنفرانس بین‌المللی زبانشناسی به غزه سفر کرد که دکتری افتخاری دانشگاه الاسلامیه غزه به منظور قدردانی از مواضع انسانی نوام چامسکی در پشتیبانی از مردم فلسطین و اعلام همبستگی با فلسطینی‌ها به وی اهدا شد.

ایده‌های سیاسی

نوام چامسکی روشنفکری شناخته‌شده و منتقد سیاست خارجی ایالات متحده و دولت‌های دیگر است. وی خود را سوسیالیستی آزادی‌خواه می‌داند.

چامسکی اگرچه از برچیدن دیوار برلین استقبال کرد، اما ترس او از این‌که با فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، مجموعه درهم‌پیچیده نظامی-صنعتی آمریکا به دنبال دشمنانی جدید خواهد گشت تا وجود خود را موجه جلوه دهد، با اتفاقاتی که بعداً در جهان رخ داد تأیید شد. به نظر چامسکی اجرای موفقیت‌آمیز این برنامه وام‌دار «اتحادی نامقدس» میان دولت آمریکا و شرکت‌های رسانه‎ای است.

چامسکی در زمان جنگ ویتنام به عنوان منتقد اجتماعی سیاست خارجی آمریکا به شهرت رسید. نخستین اثر سیاسی مهم او کتاب "قدرت آمریکا و ماندارین‌های نوین" (۱۹۶۹) بود که در انتقاد به طبقه روشنفکران لیبرال نوشته شده بود.

درک چامسکی از سازوکار امپریالیسم آمریکا و توانایی همیشگی او برای فهم دورنمای کلی سیاست‌های آمریکا به مخالفت او با دخالت نظامی آمریکا در کوزوو، افغانستان و عراق و هم‌چنین جنگ بوش بر ضد تروریسم منجر شد.

وی به تمامی رؤسای جمهور آمریکا، حتی جان اف کندی که محبوبیتی باور نکردنی دارد، با دیدی انتقادی می‌نگرد. او دراین باب کتاب «تفکری دوباره به کاملوت: جان اف کندی، جنگ ویتنام و فرهنگ سیاسی آمریکا» را نوشته‌است. چامسکی در بیانیه‌ای مشترک با برخی اندیشمندان آمریکایی، انگلیسی و کانادایی درباره نقش رسانه‌ها در نبرد اسرائیل و غزه ۲۰۱۲ از رسانه‌های غربی به خاطر پوشش یکجانبه جنگ انتقاد کرد و این مسئله را ظالمانه خواند و از خبرنگاران خواست در اعتراض به استفاده ابزاری خبرگزاری‌های غربی از آنها، اعتصاب و از همکاری با این خبرگزاری خودداری کنند.

وی همچنین در این بیانیه از مردم غزه درخواست کرد با استفاده از امکانات موجود با همه مراکز خبری تماس بگیرند و واقعیت‌ها را به‌طور منصفانه منعکس کنند. چامسکی معتقد است: «در پس ظاهر بی‌طرفانه شرح مسائل اجتماعی (از طریق گزارش‌های تلویزیونی، تحلیل‌های سیاسی یا اخبار رادیو) پیش فرض‌ها و اصول ایدئولوژیکی‌ای نهفته‌است که وقتی آن‌ها را افشا می‌کنیم، فرو می‌ریزند.».

او در سال ۱۹۸۰ بر کتاب روبر فوریسون که در حقیقت داشتن هولوکاست تردید کرده بود، مقدمه‎یی نوشت. اگرچه این مقدمه تنها به دفاع از آزادی بیان می‌پرداخت، با واکنش‌های سختی مواجه شد. وی بعد‌ها آشکار ساخت که از وی مطلبی در دفاع از آزادی بیان خواسته شده بود و او از استفاده از آن به عنوان مقدمهٔ کتاب مذکور اطلاع نداشت.

ایران/غزه

چامسکی از معدود منتقدان امریکایی است که مدافع ایران و همین طور غزه بود و به نقطه نظرهایش را فریاد می زند؛ از دلایل مهم بودن و دیده شدنش در ایران به غیر از دستاورد های فلسفی و زبان شناسی اش می تواند همین دلیل باشد. چامسکی در مصاحبه‌ای که با پل جی در تاریخ ۱۹ نوامبر ۲۰۰۷ داشت، از سیاست‌های هسته‌ای ایران دفاع و عکس‌العمل ایران را در برابر عدم پایبندی کشور‌های غربی به تعهداتشان، طبیعی تلقی کرد.

چامسکی در مصاحبه‌ای که با روزنامه تهران تایمز مورخ ۱۵ آوریل ۲۰۰۹ داشت، به صراحت سیاست‌های یک بام و دو هوای ایالات متحده در مورد حق ایران برای استفاده صلح‌آمیز از انرژی اتمی را نقد کرد. او در این مصاحبه با استناد به یکی از مصاحبه‌های زیبیگنیو برژینسکی این‌گونه نتیجه‌گیری کرد که مشکل اصلی آمریکا با ایران، در واقع، برنامه اتمی صلح‌آمیز تهران نیست، بلکه آنست که ایران دیگر در مجموعه کشور‌های تابع سیاست‌های آمریکا به‌شمار نمی‌رود. 

چامسکی در مورد سیاست های هسته ایران و حمایت های آمریکا از اسرائیل گفته است: "ما می‌دانیم چرا. هزینه‌های نظامی ایران حتی در مقایسه با استاندارهای منطقه بسیار پایین است، چه رسد که این هزینه‌ها را با ایالات متحده آمریکا مقایسه کنیم. دکترین و آموزه های استراتژیک ایران دفاعی است و طوری طراحی شده که حملات دراز مدت را دفع کند و اینجاست که دیپلماسی آغاز می‌شود. ایالات متحده و اسرائیل، دو دولت سرکش، نمی‌خواهند یک عامل بازدارنده را تحمل کنند. هیچ تحلیلگر استراتژیکی که مغزش کار کند فکر نمی‌کند که ایران هرگز بخواهد از سلاح هسته‌ای استفاده کند. حتی اگر آماده بودند که این کار را انجام دهند، کشورشان به سادگی دود می‌شد و به هوا می‌رفت و هیچ نشانه‌ای از روحانیون حاکم در کشور باقی نمی‌ماند. هر وقت شما به آن فکر کنید می‌بینید که هر چه داری نابود شده و از میان رفته. ایالات متحده بطور دائم دست به اقداماتی می‌زند که شدیداً برای اسرائیل خطرناک است، و آن اقدامات حمایت از سیاست‌های اسرائیل است. در ۴۰ سال گذشته بزرگترین تهدید برای اسرائیل، سیاست‌های خودش بوده است. اگر به ۴۰ سال گذشته نگاه کنید، یعنی ۱۹۷۰، اسرائیل یکی از محترم‌ترین و مورد تحسین‌ترین کشورها در جهان بود. نگرش بسیار مطلوبی به اسرائیل وجود داشت. اما حالا، اسرائیل یکی از نامحبوب‌ترین و مخوف‌ترین کشورها در جهان است. در ابتدای دهه ۷۰ میلادی، اسرائیل تصمیمی گرفت. آنها می‌توانستند انتخاب کنند و تصمیمی که ترجیح دادند بگیرند گسترش امنیت اسرائیل بود که این تصمیم با خودش عواقب خطرناکی بهمراه آورد. عواقبی که در آن زمان واضح و آشکار بود و من و دیگران دربارهٔ آن نوشتیم که اگر شما سیاست گسترش امنیت را اجرا کنید این سیاست منجر به انحطاط داخلی، خشم، مخالفت، انزوا و احتمالاً نابودی کامل اسرائیل می‌شود. ایالات متحده با حمایت از این سیاست‌ها، به تهدیداتی که اسرائیل با آنها مواجه است، می‌افزاید."

وی در این مصاحبه که در تاریخ ۹ فوریه ۲۰۰۷ / ۲۰ بهمن ۱۳۸۵ برگزار شد، در مورد علت تیرگی رابطه آمریکا با ایران گفته است:

"ایران یک کشور مستقل است و این استقلال برای آمریکا قابل تحمل نیست. واژه استقلال در ادبیات داخلی آمریکا به منزل گستاخی و سرپیچی موفقیت‌آمیز است. درست مانند کوبا. بخش عظیمی از مردم آمریکا موافق ایجاد روابط دیپلماتیک با کوبا هستند اما دولت آمریکا اجازه چنین امری را نمی‌دهد. حتی استقلال ویتنام نیز دلیل حمله آمریکا به آن کشور بود. زیرا از دیدگاه آمریکا، توسعه استقلال می‌تواند ویروسی باشد که دیگران را نیز آلوده کند.

آمریکائیها می‌خواهند منابع نفت و گاز خاورمیانه را تحت کنترل خود داشته باشند حتی اگر آمریکا از انرژی خورشیدی استفاده کند، باز این اصل را در خاورمیانه‌ رها نخواهد کرد. دیک چنی معاون رئیس جمهور اخیراً اعلام کرده بود که کنترل لوله‌های نفت و گاز، ابزار تهدید و باج‌خواهی است. این سیاستی است که آمریکائیها از اولین روزهای پس از جنگ دوم جهانی دنبال کرده‌اند. آنها اگرمنابع انرژی خاورمیانه را در کنترل خود داشته باشند، نسبت به رقبای صنعتی خود دارای حق وتو خواهند شد."

چامسکی می‌گوید:

"مسئله تنها این نیست که ایران منابع مهمی را در اختیار دارد و بخشی از نظام انرژی جهانی است. بلکه واقعیت این است که ایران از اطاعت آمریکا سرپیچی کرده است. ایالات متحده دولت پارلمانی را در ایران ساقط نمود و به جای آن یک ظالم بی‌رحم را بر سر کار آورد و او را کمک نمود تا قدرت هسته‌‌ایش را توسعه دهد. همان برنامه‌هائی که امروز به عنوان «تهدید» مطرح می‌شوند، سالها مورد حمایت آمریکا قرار داشتند. دیک چنی، پل ولفوویتز، کیسینجر و دیگران در دهه ۱۹۷۰ تا زمانی که شاه بر سر قدرت بود، او را حمایت و تقویت کردند. وقتی هم که ایرانی‌ها شاه را از اریکه قدرت به زیر کشیدند و صدها روز گروگانهای آمریکائی را نزد خود نگاه داشتند‌، به عنوان مجازات ایران، به حمایت از صدام حسین برخاستند و از جنگ او علیه ایران پشتیبانی کردند. آنها این سیاست را کماکان ادامه می‌دهند. زیرا ایران در برابر آمریکا، مستقل عمل می‌کند. این در حالی است که ۷۵ درصد مردم آمریکا خواهان بهبود رابطه با ایران هستند و شرکتهای انرژی آن کشور نیز خوشحال خواهند شد که مجوز بازگشت به ایران را بگیرند."

نوام چامسکی در بخش دیگری از این مصاحبه با حمایت ضمنی از اقتدار حزب‌الله لبنان گفت:

"حزب‌الله لبنان یک عامل بازدارنده در برابر سیاستهای آمریکا و اسرائیل است و هدف این دو کشور از حمله به لبنان حذف این عامل بازدارنده است. آنها در تبلیغات خود همواره این عامل را با عنوان «حزب‌ا لله مورد حمایت ایران» یاد می‌کنند ولی هیچ‌گاه از اسرائیل به عنوان «اسرائیل مورد حمایت آمریکا» یاد نمی‌کنند. در حالی که حمایت همه جانبه آمریکا از اسرائیل قطعی‌تر از حمایت ایران از حزب‌الله است."

کتاب‌شناسی

کتاب هایی مانند "آمریکای بزرگ و حقوق بشر"، "دهه جنگ سرد: روند جنگ سرد در دهه ۱۹۸۰"، "مثلث سرنوشت ساز، فلسطین، آمریکا و اسرائیل"، "دمکراسی بازدارنده"، "نظم‌های کهنه و نوین جهانی"، "بهره‌کشی از مردم: نئولیبرالیسم و نظم‌جهانی" و... از جمله کتاب های او هستند که به زبان فارسی نیز ترجمه شده است.